ma`ruza № 4. nutqning kommunikativ (aloqaviy) sifatlari

DOCX 9 pages 21.7 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.7 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

ma`ruza № 4. nutqning kommunikativ (aloqaviy) sifatlari reja: 1.xalq tili va adabiy til. sheva, dialekt, lahja. 2.adabiy til – o‘qituvchining nutq madaniyatining asosi. 3.o‘qituvchining nutq madaniyati va me`yor (norma). 4.nutqning to‘g’riligi. 5.adabiy til va mezon. 6.so‘z urg’usi mezoni. 7.grammatik mezon. 8.uslubiy mezon. 9.imlo va tinish belgilarini qo‘llash mezonlari. 10.nutqning to‘g’riligi va badiiy adabiyot. tayanch tushunchalar voiz – diniy mazmunda va`z qiluvchi, va`z aytuvchi, va`zxon. jargon – (frantsuzcha) biror ijtimoiy guruhning o‘ziga xos va o‘zigagina tushunarli bo‘lgan, boshqalar tushunmaydigan yasama tili. uzus – biror til jamoasida til sistemasida mavjud bo‘lgan imkoniyatlarning foydalanib kelinayotgan qismi. uzus bir tilni boshqasidan ajratib turadigan shartlarni ham tilning ichki normalarini ham o‘z ichiga oladi. nutq normasi. adabiy til paydo bo‘lgunga qadar o‘qituvchining nutq madaniyati borasida amal qilgan talab va tasavvurlar adabiy til paydo bo‘lgandan keyingi davr, ya`ni adabiy til bilan bog’liq bo‘lgan o‘qituvchining nutq madaniyati tasavvurlaridan farqlanadi. chunki o‘qituvchining nutq madaniyati chinakam ma`noda adabiy til va …

2 / 9

oiy-siyosiy va ilmiy-madaniy hayotning barcha sohalarida aloqa quroli darajasiga ko‘tariladi. bu hol adabiy tilni madaniyat va tsivilizatsiyaning vositachisiga, bunga doir tushuncha va tasavvurlarni ifodalovchi, o‘zida saqlovchi va keyingi nasllarga etkazuvchi qurolga aylantiradi. kishilardan o‘qituvchining nutq madaniyatini , ya`ni to‘g’ri so‘zlash va yozishni talab qilish uchun mana shunday so‘zlash va yozishga vosita bo‘la oluvchi qurolni belgilash lozim bo‘ladi. bunday qurol adabiy tildir.adabiy til o‘qituvchining nutq madaniyatining tug’ri so‘zlash va yozishning o‘lshovi, mezonidir. ammo adabiy til tayyor holda qaerdandirpaydo bulgan, birdan tayer holda osmondan tushgan hodisa emas. u aslida o‘qituvchining nutq madaniyatining tarkibiy qismi, o‘zi ham madaniylikka intiluvchi hodisadir. shuning uchun ham masalan, “praga lingvistik to‘garagi” deb uritiluvchi ilmiy maktabning vakillari bo‘lmish tilshunoslar o‘qituvchining nutq madaniyati tushunchasini til madaniyati, adabiy til madaniyati deb nomlashadi. ular o‘qituvchining nutq madaniyati deyilganda avvalo adabiy til madaniyatini tushunishadi: “adabiy til madaniyati deganda biz adabiy tilni ongli ravishda qayta ishlashni tushunamiz”1. adabiy til madaniyati uchta hodisa (tushuncha)ni …

3 / 9

egrasidagi fikrlar, ma`lumotlar, voqealarning asar tilagiga muvofiq mohiyatini ochib bera oladigan yo‘nalishlar kiritiladi. mundarijadagi asosiy qismlarning bir-biridan uzun, bir-biriga qarshi bo‘lmasliklari, ya`ni bittasining bergan ta`siriga ikkinchisi qarshi bo‘lmasligi darkor. tartib mundarijada yig’ilib to‘lgandan keyingina “tartib”ga kirishi kerak. tartib yolg’iz asar yozishda emas, so‘zlashishda ham muhim ahamiyatga ega. so‘zlar, gaplarni uyushtirib tuzilgan asarlar adabiy bo‘lsa bo‘lmasa ikki yo‘sindan birida tuziladi. bir asarda so‘zlar, gaplar belgili bir ohangga bog’lanmasdan, belgilik bir o‘lchov bilan o‘lchanmasdan tarqalib, sochilib tuzilgan bo‘lsa, bu asar “sochim” yo‘sinida tuzilgan bo‘ladi. bir asarda so‘zlar, gaplar belgilik bir ohangga boylanib belgilik bir o‘lchov bilan o‘lchanib tuzilgan bo‘lsa, u asar “tizim” yo‘sinida tuzilgan bo‘ladi. so‘zlashuv uslubi – bu usul leksikasi, fonemasi, morfologiyasi va sintaksisi bilan xalqning oddiy so‘zlashuv tilini o‘zida aks ettiradi. so‘zlashuv uslubi uchun oddiylik, soddalik, betakalluflik, hayajonlilik xosdir. so‘zlashuv uslubidagi og’zaki nutqda ba`zan yozma nutqqa, shevaga, vulgarizm va boshqalarga xos va so‘z shakllarining ta`siri bo‘ladi. og’zaki nutqning quyidagi vazifaviy …

4 / 9

va televideniyaning o‘ziga xos talablariga bo‘ysunadi va ba`zi o‘ziga xos normativ tomonlariga ega. 4.sahna nutqi. og’zaki nutqning alohida turi sahna nutqidir. sahna nutqida ijro etilayotgan asarning til ususiyatlarini saqlagan holda, tomoshabinlar uchun umumtushunarli bo‘lgan tilda so‘zlashda intilish mavjud. sahna nutqining umumtushunarli bo‘lishini ta`minlaydigan asosiy omil adabiy tilda so‘zlashdir. bunda adabiy talaffuz ayniqsa muhim o‘rin tutadi. sahna nutqi nutqning yuqorida qayd qilingan ko‘rinishlaridan diologik xarakterga egaligi bilan ham farqlanadi. nutqiy turlarni ba`zan ijtimoiy tabaqalar va guruhlar tili nuqtai nazaridan nomlash ham uchraydi. chunonchi: o‘qituvchilar nutqi, o‘quvchilar nutqi, yosh – talabalar nutqi, bola nutqi (bog’cha balalari nutqi) kabi. umumiy norma ma`lum tilning, masalan, o‘zbek tilining barcha ko‘rinishlarida qo‘llanayotgan normalar sistemasining yig’indisidan iborat: 1)o‘zbek adabiy tili normasi; 2) o‘zbek laxja va shevalari normasi (dialektal norma); 3) o‘zbek suzlashuv nutki normasi; 4) o‘zbek tilining ijtimoiy tarmoklari, ya`ni “ijtimoiy dialektlar”, “ijtimoiy argolar” normasi (jargonlar, professional nutq ko‘rinishlari, argoning boshqa xillariga xos normalari)”. bizni, albatta, nutk …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma`ruza № 4. nutqning kommunikativ (aloqaviy) sifatlari"

ma`ruza № 4. nutqning kommunikativ (aloqaviy) sifatlari reja: 1.xalq tili va adabiy til. sheva, dialekt, lahja. 2.adabiy til – o‘qituvchining nutq madaniyatining asosi. 3.o‘qituvchining nutq madaniyati va me`yor (norma). 4.nutqning to‘g’riligi. 5.adabiy til va mezon. 6.so‘z urg’usi mezoni. 7.grammatik mezon. 8.uslubiy mezon. 9.imlo va tinish belgilarini qo‘llash mezonlari. 10.nutqning to‘g’riligi va badiiy adabiyot. tayanch tushunchalar voiz – diniy mazmunda va`z qiluvchi, va`z aytuvchi, va`zxon. jargon – (frantsuzcha) biror ijtimoiy guruhning o‘ziga xos va o‘zigagina tushunarli bo‘lgan, boshqalar tushunmaydigan yasama tili. uzus – biror til jamoasida til sistemasida mavjud bo‘lgan imkoniyatlarning foydalanib kelinayotgan qismi. uzus bir tilni boshqasidan ajratib turadigan shartlarni ham t...

This file contains 9 pages in DOCX format (21.7 KB). To download "ma`ruza № 4. nutqning kommunikativ (aloqaviy) sifatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ma`ruza № 4. nutqning kommunika… DOCX 9 pages Free download Telegram