moliya tizimi

DOC 31 стр. 194,0 КБ Бесплатная загрузка

31 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 194,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 31

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (8 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 31

1.ma'ruza matni 4-mavzu: moliya tizimi reja: 1. moliya tizimining sohalari va bo'g'inlari 2. etakchi xorijiy mamlakatlarning davlat moliya tizimi 1. moliya tizimining sohalari va bo'g'inlari. jarayonida turli pul fondlari(dan) shakllanadigan va foydalaniladigan moliyaviy munosabatlar turli sohalarining majmuiga moliya tizimi deyiladi. unga boshqacha ham ta'rif berish mumkin: davlat va korxonalarning pul fondlarini shakllantirish, taqsimlash va foydalanish borasidagi shakl va metodlar tizimiga moliya tizimi deyiladi. “moliya tizimi” tushunchasi keng ma'nodagi “moliya” tushunchasining taraqqiyoti natijasidir. mamlakatda bozor islohotlarining amalga oshirilishi va printsipial jihatdan butunlay yangi bo'lgan iqtisodiy va moliyaviy siyosatning hayotga tatbiq etilishi moliya tizimining sohalari va bo'g'inlariga nisbatan ob'ektiv ravishda yangicha yondoshuvni taqazo etdi. unga muvofiq ravishda, dastlab, moliya tizimi quyidagi ikki sohaga bo'linadi: • davlat moliyasi va mahalliy moliya; • xo'jalik yurituvchi sub'ektlar moliyasi. o'z navbatida, moliya tizimining har bir sohasi pul fondlari va daromadlarni shakllantirishning konkret shakllari va metodlariga bog'liq ravishda bir necha bo'g'inlardan tashkil topadi. masalan, davlat moliyasi va …

2 / 31

hakllari va metodlari tegishlidir. masalan, korxonalar moliyasi moddiy ishlab chiqarishga, yaimni yaratishga, uni korxonalar o'rtasida taqsimlashga va yaim bir qismining byudjet va nobyudjet fondlariga qayta taqsimlashga xizmat qiladi. davlat byudjeti orqali resurslar davlatning markazlashtirilgan fondiga jalb qilinadi va ular iqtisodiy mintaqalar, tarmoqlar va aholining sotsial guruhlari o'rtasida qayta taqsimlanadi. moliya tizimi “davlat moliyasi va mahalliy moliya” sohasining alohida bo'g'ini sifatida davlat byudjeti o'z ichiga quyidagilarni oladi: • respublika byudjeti; • qoraqalpog'iston respublikasi byudjeti va mahalliy byudjetlar. o'z navbatida, qoraqalpog'iston respublikasi byudjeti qoraqalpog'iston respublikasining respublika byudjetini hamda qoraqalpog'iston respublikasiga bo'ysunuvchi tumanlar va shaharlar byudjetlaridan tarkib topadi. viloyatning byudjeti esa viloyat byudjetini va viloyatga bo'ysunuvchi tumanlar va shaharlar byudjetlarini o'z ichiga oladi. shuningdek, tumanlarga bo'linadigan shaharning byudjeti shahar byudjeti va shahar tarkibiga kiruvchi tumanlar byudjetlaridan iborat. va nihoyat, tumanga bo'ysunadigan shaharlari bo'lgan tumanning byudjeti tuman byudjetidan va tuman bo'ysunuvidagi shaharlar byudjetidan tashkil topadi. hozirgi sharoitda davlat byudjeti o'z oldida turgan quyidagi muammolarni …

3 / 31

'lar maqsadli manbaining zarurligi bilan belgilanadi. birinchi navbatda, bu sotsial ta'minot, tekin sog'liqni saqlash, ishsizlikni kamaytirish va boshqa xuddi shunday bir qancha muhim ijtimoiy ehtiyojlarni qondirishga tegishlidir. bu fondlar mablag'larini shakllantirish va ulardan foydalanish davlat tomonidan o'ziga xos bo'lgan shakllar va metodlar yordamida amalga oshiriladi. shuning uchun ham ularni moliya tizimining “davlat moliyasi va mahalliy moliya” sohasining alohida bo'g'ini sifatida ajratilishi maqsadga muvofiqdir. mablag'lardan foydalanishning maqsadli yo'naltirilganligi belgisi bo'yicha davlat maqsadli fondlarini quyidagi ikki guruhga birlashtirish mumkin: • sotsial mo'ljallangan (yo'nalishga ega bo'lgan) davlat maqsadli fondlari (nobyudjet fondlar yoki byudjetdan tashqari fondlar); • tarmoqlararo va tarmoq xarakteriga ega bo'lgan davlat maqsadli fondlari (nobyudjet fondlar yoki byudjetdan tashqari fondlar). ayrim holatlarda (hollarda) hududiy yo'naltirilgan (mo'ljallangan) davlat maqsadli fondlari (nobyudjet fondlar yoki byudjetdan tashqari fondlar) tashkil qilinishi (shakllantirilishi) mumkin. davlat maqsadli fondlari moliya tizimi “davlat moliyasi va mahalliy moliya” sohasining alohida bo'g'ini sifatida quyidagilardan iborat bo'lishi mumkin: • respublika yo'l fondi; • …

4 / 31

onsolidatsiya qilingan) fondlarning maqsadli yo'nalishi o'zgartirilmasdan saqlanib qolishi ta'minlanishi lozim. davlat krediti moliya tizimi “davlat moliyasi va mahalliy moliya” sohasining o'ziga xos bo'g'ini hisoblanadi. uning o'ziga xosligi davlatning markazlashtirilgan fondlariga mablag'larni jalb qilish bo'yicha moliya-kredit munosabatlarining alohida shakllari bilan belgilanadi. davlat krediti davlat, yuridik va jismoniy shaxslar o'rtasidagi pul munosabatlarining o'ziga xos alohida shaklidan iboratdir. bunda davlat , asosan, mablag'larni qarzga oluvchi va shuningdek, kreditor va garant (kafil) sifatida ham maydonga chiqadi. davlat kreditida miqdoriy jihatdan mablag'larni qarz oluvchi sifatida davlatning faoliyati ustunlik qiladi. davlatning kreditor sifatidagi operatsiyalari, ya'ni davlat yuridik va jismoniy shaxslarga ssudalar taqdim qilganda yoki garant (kafil) bo'lganda, ancha torroqdir (tor doiradadir). shunday bo'lishiga qaramasdan, bozor iqtisodiyoti sharoitida byudjetdan moliyalashtirish ham qaytariluvchanlik va to'lovlilik (haq asosida) sharti bilan amalga oshirilsa, keng rivoj topishi mumkin. hozirgi sharoitda davlat kreditining zarurligi davlat xarajatlarining davlat o'z daromadlari bazasini kengaytirish imkoniyatlariga nisbatan yuqori sur'atlarda o'sishi bilan bog'liq bo'lib, bu narsa byudjet …

5 / 31

omadlarning asosiy qismi shakllanadi va ular, oxir oqibatda davlat tomonidan o'rnatilgan qoidalarga muvofiq ravishda qayta taqsimlanib, barcha darajadagi byudjetlar va nobyudjet fondlarining daromadlarini shakllantiradi. bir vaqtning o'zida byudjet (moliyaviy) mablag'lar(i)ning katta qismi to'g'ridan-to'g'ri byudjetdan moliyalashtirish, byudjet ssudalari va davlat kafolatlari shaklida korxonalarning joriy va investitsion faoliyatlarini moliyalashtirishga yo'naltirilishi mumkin. yuqorida qayd etilganidek, moliya tizimining bu sohasi tijorat korxonalari va tashkilotlari moliyasi, moliyaviy vositachilar moliyasi va notijorat tashkilotlar moliyasi kabi bo'g'inlardan tashkil topadi. bu guruhga kiruvchi xo'jalik yurituvchi sub'ektlarning moliyaviy munosabatlari tadbirkorlik faoliyatini tashkil etish, daromadlar va xarajatlarni shaklantirish, mulkka egalik qilish, o'z zimmalariga olgan majburiyatlarini bajarish shakllariga bog'liq ravishda o'ziga xos bo'lgan xususiyatlarga egadir. bir vaqtning o'zida, tijorat korxonalari va tashkilotlari moliyasi muhim ahamiyat kasb etib, aynan shu erda moliyaviy resurslarning asosiy qismi shakllantiriladi. mamlakatning umumiy moliyaviy ahvoli ana shu korxonalar moliyasining ahvoli bilan belgilanadi. bozor munosabatlari sharoitida korxonalar o'zlarining faoliyatlarini tijoriy hisob asosida amalga oshiradilar. unga muvofiq ravishda ularning …

6 / 31

bo'lgan mablag'larni qidirib topadilar. korxonalar davlatning mayda-chuyda aralashuvidan ozod bo'lib, shu bilan birgalikda, ishning iqtisodiy va moliyaviy natijalari uchun ularning mas'uliyati ham keskin oshirilgan. bir vaqtning o'zida mamlakatning xo'jalik tizimi murakkab tuzilmadan iborat bo'lib, aralash iqtisodiyot sifatida faoliyat ko'rsatadi. uning tarkibida foyda olishga qaratilgan biznes-sohasi bilan bir qatorda iqtisodiyotning boshqa sektorlari ham mavjudki, ularning faoliyati ijtimoiy farovonlikka erishishga yo'naltirilgan. bularning tarkibiga davlat sektoridan tashqari ba'zi mamlakatlarda katta masshtablarga ega bo'lgan va nisbatan yuqori sur'atlarda o'sib borayotgan notijorat sektori ham kiradi. hozirgi sharoitda notijorat sektori tashkilotlarining yuqori sur'atlarda tez o'sib borayotganligi, bir tomondan, jamiyatni demokratlashtirish siyosiy jarayonlarining rivojlanishi va ikkinchi tomondan, bozor iqtisodiyotining sotsial yo'naltirilganligi (bu narsa bizning mamlakatimiz uchun xarakterlidir) bilan bog'liq. notijorat tashkilotlari yuridik shaxs bo'lib, foyda olish ularning asosiy maqsadi emas va ularda olingan foyda ishtirokchilar o'rtasida taqsimlanmaydi. ularning qatoriga sotsial, xayr-ehson, madaniy, ma'rifiy, ilmiy, boshqaruv, sog'liqni muhofaza qilish, jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirish, fuqarolar va tashkilotlarning qonuniy …

7 / 31

tining masshtablari bir-biridan farq qiladi. biroq, bir necha miqdoriy tavsifnomalarning (ko'rsatkichlarning) tahlili, yaxlit olinganda, bu sektorning taraqqiy topayotganligidan dalolat beradi. ana shunga o'xshash tavsifnomalarga (ko'rsatkichlarga) quyidagilarni kiritish mumkin: • notijorat tashkilotlarining soni. evropa mamlakat-larida har 1000 kishiga 4ta notijorat tashkiloti to'g'ri keladi. finlyandiya shu ma'noda rekordchi hisoblanib, bu erda har 1000 kishiga 21tadan to'g'ri keluvchi notijorat tashkilotlari mavjud. bu ko'rsatkichning darajasi rossiyada 3,3ga tengdir; • notijorat tashkilotlari ta'minlaydigan aholining bandlilik darajasi. bu tashkilotlar, ma'lum ma'noda, muhim ish beruvchilar bo'lib hisoblanadi. hozirgi paytda bu sektorda ishchi kuchining o'rtacha 3,4% ishlaydi (vengriyada – 1%dan boshlab, aqshda – 7%gacha). notijorat tashkilotlarning faoliyat ko'rsatishi iqtisodiyotning boshqa sektorlarida faol ravishda qo'shimcha ish o'rinlarining yaratilishiga o'z ta'sirini ko'rsatadi. bu tashkilotlar tovarlar va xizmatlarni sotib oluvchilar bo'lganligi uchun, oxir oqibatda, bu narsa tadbirkorlik faoliyatining faollashuviga olib keladi; • notijorat tashkilotlarining operativ xarajatlari. bu ko'rsatkich yalpi milliy mahsulotning o'rtacha 3,5%ini tashkil etadi (vengriyada – 1,2%, aqshda – 6,3%). …

8 / 31

yatining moliyaviy manbalarini quyidagi besh asosiy guruhga ajratish mumkin: • byudjet assignovaniyalari (byudjetdan ajratmalar); • tijorat faoliyati: - tovarlar, ishlar va xizmatlarni realizatsiya qilishdan olingan tushum; - aktsiyalar, obligatsiyalar, boshqa qimmatli qog'ozlar va omonatlar bo'yicha olinadigan daromadlar; - notijorat tashkilotning mulkidan, notijorat tashkilotlarining yordami asosida tuzilgan xo'jalik jamiyatlarining faoliyatidan olinadigan daromadlar; - va boshqalar. • tijorat tuzilmalari va xususiy shaxslarning qurbonliklari (homiylik yordamlari); • ta'sischilardan doimiy ravishda va bir vaqtning o'zida tushib turishi mumkin bo'lgan tushilmalar; • qonun bilan ta'qiqlanmagan boshqa tushilmalar (masalan, ko'ngillilarning mehnat sarflari, resurslarni jalb qilish bo'yicha o'tkazilgan tadbirlar (lotereyalar, auktsionlar, ko'ngilxo'shlik, madaniy, sport va boshqa ommaviy tadbirlardan)dan kelgan tushilmalar. turli mamlakatlarda notijorat tashkilotlarini moliyalashtirish manbalarining tarkibiy tuzilmasi turlichadir. masalan, ko'pgina rivojlangan mamlakatlarda xususiy qurbonliklarning miqdori 1%dan (yaponiyada) 20%gacha (aqshda) tebranadi va o'rtacha 11%ni tashkil etadi. hukumat ajratmalarining salmog'i esa 26%dan (germaniya) 71%gacha bo'lib, uning o'rtacha darajasi 48%ga tengdir. notijorat tashkilotlarining o'zlari tomonidan ishlab topilgan mablag'larning salmog'i …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 31 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "moliya tizimi"

1.ma'ruza matni 4-mavzu: moliya tizimi reja: 1. moliya tizimining sohalari va bo'g'inlari 2. etakchi xorijiy mamlakatlarning davlat moliya tizimi 1. moliya tizimining sohalari va bo'g'inlari. jarayonida turli pul fondlari(dan) shakllanadigan va foydalaniladigan moliyaviy munosabatlar turli sohalarining majmuiga moliya tizimi deyiladi. unga boshqacha ham ta'rif berish mumkin: davlat va korxonalarning pul fondlarini shakllantirish, taqsimlash va foydalanish borasidagi shakl va metodlar tizimiga moliya tizimi deyiladi. “moliya tizimi” tushunchasi keng ma'nodagi “moliya” tushunchasining taraqqiyoti natijasidir. mamlakatda bozor islohotlarining amalga oshirilishi va printsipial jihatdan butunlay yangi bo'lgan iqtisodiy va moliyaviy siyosatning hayotga tatbiq etilishi moliya tizimining sohalari ...

Этот файл содержит 31 стр. в формате DOC (194,0 КБ). Чтобы скачать "moliya tizimi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: moliya tizimi DOC 31 стр. Бесплатная загрузка Telegram