algoritmlashtirish va dasturlash asoslari

PPTX 101 pages 4.6 MB Free download

101 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.6 MB

File type PPTX

Pages 101

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 101

programmnoe obespechenie (po) toshkent – 2023-2024 texnologiya, menejment va kommunikatsiya “amaliy matematika va informatika” kafedrasi 1-mavzu. algoritmlashtirish va dasturlash asoslari. algoritmning berilish usullari, hossalari va turlari glosariy algoritm —ma'lum bir masalani yechishga qaratilgan ko'rsatmalarning aniq ketma-ketligi. fortran (fortran), algol, kobol, paskal (paskal) –algoritmik til algoritmni grafik shaklda ifodalash- algoritmni amalga oshirishdagi amallar ketma-ketligining oddiy tildagi tasvirlash elementlari bilan to’ldirilgan grafik tasvirga aytiladi algoritm xossalari – diskpetlik, tushunarlilik, aniqlik, ommaviylik, natijaviylik, tugallanganligi o’zida jamlaydi. reja 1. algoritm tushunchasi va uning xususiyatlari 2. hisoblash jarayonlarini grafik aks ettirish 3. hisoblash jarayonlarining turlari 4. dasturlash tillarini haqida umumiy ma’lumot algoritm tushunchasi algoritm so'zi buyuk matematik al-xorazmiyning nomi bilan bog'liq bo'lib, u birinchi bo'lib arab raqamlaridan foydalangan holda arifmetik amallarni bajarish qoidasini bayon etgan. har qanday qo'yilgan masalani kompyuterda yechish uchun oldin uning yechish usulini tanlab, keyin uning algoritmini ishlab chiqish kerak bo'ladi. algoritm —ma'lum bir masalani yechishga qaratilgan ko'rsatmalarning aniq ketma-ketligi. al-xorazmiyning nomini …

2 / 101

rning chekli qadamlardagi ketma-ketligidir. algoritm ma'lum ko'rsatmalarga binoan bajariladi va bu ko'rsatmalarga buyruq deyiladi. algoritm tushunchasi algoritmik til oddiy tilga yaqin bo'lib, u matematik belgilarni o'z ichiga oladi. har qanday algoritmik til o'z qo'llanilish sohasiga ega. masalan, muhandislik hisob ishlarini bajarishda paskal, beysik va boshqalar. ro'yxatlarni ishlash uchun pl/1 va boshqalar. iqtisod masalalarini yechishda paskal, kobol va boshqalar. mantiqiy dasturlash uchun prolog va boshqalar. o'quv jarayonlari uchun beysik, paskal, c++ va boshqalar. paskal, fortran va kobol tillari universal tillardan hisoblanadi. assembler tili mashina tiliga yaqin til bo'lib o'rta darajadagi tildir. algoritmik til inson tillariga qancha yaqin bo'lsa, u tilga yuqori darajali til deyiladi. mashina tili esa eng pastki darajali tildir. algoritmik til algoritmik tilda fortran (fortran) tili 1954 yili ishlab chikilgan bylib, formula translator - formulalar translyatori degan ma’noni anglatadi va ilmiy va muxandis - texnik masalalarni xisoblashlarda kullaniladi. algol tili 1960 yili yaratilgan bo’lib, algoritmic langauge -algoritmik til degan …

3 / 101

anda kaytadan tuzib chikilishi zarur emas. beysik ( basic - beginner's all purpose sumbolic instruction code) - boshlovchilar uchun ko’p maqsadli dasturlash tili, xisoblash algoritmlarini yozish uchun kullaniladigan algoritmik tildir. bu til 1965 yilda dartmut kolleji xodimlari kemini va kurslar tomonidan ishlab chikilgan. proseduraga muljallangan tillardan masalalarning matematik ifodalari, algoritmlar va dasturlash usullari bilan tanish bulgan mutaxassislar foydalaniladilar. bunda ulardan kompyuterning tuzilishini mukammal bilish talab kilinmaydi. muammoga muljallangan tillar kompyuterda masala yechish usullari va dasturlash usullari bilan tanish bulmagan foydalanuvchilar uchun yaratilgandir. foydalanuvchi masalani tariflashi, boshlangich malumotlarni berishi va natijani chikarishning talab kilingan kurinishini aytishi kifoya. algoritm xossalari va turlari algoritm xossalari aniq tushunarli ommaviy natijali diskret algoritm turlari chiziqli tarmoqlanuvchi takrorlanuvchi diskpetlik. algopitm ijrochisi masalani yechish jarayonini alohida va sodda qadamlar ketma-ketligini bajarish deb tushunishi kerak. tushunarlilik. buyruqlar ketma-ketligini qanday bajarishni aniq bilishi kerak. aniqlik. algoritmning har bir qoidasi, undagi amallar va buyruqlar bir ma'noli bo'lishi kerak. shu xossaga …

4 / 101

ida tasvirlash aniqligi to'g'ri algoritm uchun har bir bajaruvchi tomonidan bir xil natijalarni olinishi algoritmni har xil ma'lumotlar to'plami uchun haqiqiyligi ommaviyligi ketma-ket bajariluvchi harakatlar soni cheksiz emas, ularni sanash mumkin 1. 2. 3. 4. tugallanganligi ma'lum bir sondagi qadamlarni bajargandan so'ng aniq natijani olishligi natijaviyligi algoritm xossalari algoritm turlari tarmoqlanuvchi ikkita a va b sonlari kattasini topish algoritmi boshlash kirit: a,b c=b chiqar: c tamom a>b c=a ha yo'q boshlash kirit: x,y hisob: z chiqar: z tamom boshlash s=0 s=s+1/i^2 chiqar: s tamom i=1..10 chiziqli takrorlanuvchi 12 algoritmning ifodalashni keng tarqalgan shakli bu so’z bilan bayon etish hisoblanadi. bunday algoritmlar hisoblash algoritmlaridagina emas balki hayotiy turmushdagi algoritmlar misol bo’la oladi. so’z bilan ifodalashda ma’lum miqdordagi so’zlar yoki tillar bilan chegaralanmaydi. algoritmni so’z bilan ifodalashda aniqlilik, natijaviylik, diskretlilik va ommaviylik xossalarini talablariga mos kelishi kerak. bunday ifodalashlarda kamroq so’zdan iborat bo’lib, o’qishga qulay bo’lishi kerak. algoritmni so’z bilan ifodalash algoritmlarni …

5 / 101

. algoritmlarning ifodalash usullari algoritmni grafik shaklda ifodalash blok-sxema deb, berilgan algoritmni amalga oshirishdagi amallar ketma-ketligining oddiy tildagi tasvirlash elementlari bilan to’ldirilgan grafik tasvirga aytiladi. algoritmning har bir qadami blok-sxemada biror bir geometrik shakl bilan aks ettirilgan bo’ladi. shakllar o’zaro yo’nalish chiziqlari bilan birlashtiriladi. algoritmlarni grafik usulda tasvirlash algoritmlarni grafik usulda tasvirlashda har bir amal bir yoki bir nechta harakatni ifodalovchi o'zaro bog'liq funktsional bloklar ketma-ketligi orqali tasvirlanadi. algoritmning bunday tasvirlash usuli algoritm sxemasi yoki blok-sxema deb ataladi. blok-sxemada har bir harakat turini (boshlang'ich qiymatlarni kiritish, ifodalar qiymatlarini hisoblash, shartlarni tekshirish, amallarni takrorlashni boshqarish, qayta ishlashni tugatish va h.k.) ma'lum bir geometrik figura orqali ifodalanadi. blokli belgilar (geometrik figuralar) chiziqlar orqali bog'lanadi (bunda qaysi amal oldin, qaysinisi keyin bajarilishi ko'rsatiladi). algoritmlashtirishda ko`p qo`llaniladigan bloklar bilan yaqindan tanishib chiqamiz. - jarayon (bitta yoki bir guruh operatsiyalarni bajarish) - qaror qabul qilish (ma’lum bir shartlar asosida algoritm yoki dasturni bajarilish yo`nalishini tanlash) …

6 / 101

eng a>=b algoritmini algoritmik tilda ifodalash algoritmik til tabiiy tilga yaqinroq hisoblanadi. algoritimk tilni ishlab chiqishda shu maqsad qilib qo'yilgan. biroq, algoritmik tilda konstruktsiya tuzish qoidalari biroz “jiddiy” hisoblanadi. ya'ni algoritmik tilda algoritmni ifodalash kamroq turli xil ifodalanishlardan foydalaniladi. masalan, ikkita o'zgaruvchi a va b ning ko'paytmasi matematikada bir necha xil shaklga ega: 1) ab; 2) ab; 3) ab va h.k. algoritmik tilda esa, masalan beysik tilida quyidagicha yozilishi mumkin a*b. algoritmik tilda tuzilgan dastur ehm da bajarilishi uchun mo'ljallangan. hozirgi kunda keng tarqalgan algoritmik tillar quyidagilar hisoblanadi: beysik, fortran, pl/1, paskal. crocodile ict dasturi haqida. crocodile ict o’zining yaratgan dasturlarini hozirda uy sharoitida o’qituvchi va o’quvchilar bepul foydalanishlari uchun imkoniyat yaratdi. dasturlash fanida crocodile ict dastur muhitidan foydalanish orqali algoritmni o`rganish mumkin. crocodile ict dasturi matematik va fizik jarayonlarni modellashtirish chiziqli, tarmoqlanuvchi, takrorlanuvchi va protsiduralarni o`rganish kuzatish imkoniyatini beruvchi dasturdir. bu dastur algoritmning blok sxemalarni o`rganish kuzatish, tajribalar o’tkazish …

7 / 101

harakat turlarini (salta olish, qarsak chalish, o‘ngga yoki chapga harakatlanishi, ularning yuzlarida emotsional o‘zgarishlarni, ma’lum bir so‘zlarni gapirishlari va hakazo) bajartirish mumkin. dasturning bunday imkoniyati o‘quvchining darsdan zerikishining, e’tibori pasayishining oldini oladi. barcha hisoblash jarayonlarini uchta sinfga ajratish mumkin bo`ladi: chizig`li tarmoqlangan davriy (tsiklik). 1.ch i z i q l i h i s o b l a sh j a r a yo n i. hisoblash jarayonlarining shunday turiga chiziqli deb aytiladiki, unda hisoblashning barcha bosqichlari qog`ozda yozilganidek chizig`li ketma-ketlik ko`rinishida bajariladi. bunda hisoblashlarning yo`nalishi birlamchi ma’lumot yoki oraliq natijalarga bog`liq bo`lmaydi. quyidagi ifodani hisoblashning blok-chizmasini tuzing. boshlandi kiritish x, s d = x2 + c e =  x + c a = d/e chiqarish d, e, a tamom birinchi blokda o`zgaruvchilar x, s kiritish ko`rsatilgan, chunki ular birlamchi ma’lumotlar bo`lib xizmat qiladi. 2,3,4 bloklarda hisoblashlar bajarilgandan so`ng d,e,a qiymatlari olinib, 5 blokning bajarilish jarayonida chiqariladi. 31 tarmoqlanuvchi …

8 / 101

mumkin. bloklar raqami chiziqlar tasvirini uzgan holda blokning chap yuqori qismiga qo`yiladi. 1 2 3 ha agar blokning mazmunini ifoda etuvchi so`zlar blokka sig`masa, u holda «izohlar»dan foydalaniladi izohlar izohlar amaliyotda murakkab jarayonlarni dasturlashda ma'lum buyruqlar ketma-ketligini ma'lum shartlar asosida qayta-qayta bajarish zaruriyati tug’iladi. ma'lum bir o’zgaruvchining turli qiymatlarida ma'lum buyruqlar tizimining biron-bir qonuniyatga asosan qayta-qayta bajarilishi takrorlanuvchi hisoblash jarayoni - sikl deb ataladi. takrorlanuvchi (siklik) hisoblash jarayonlari takrorlanuvchi turdagi algoritmni yozish va chizish o’lchamlarini sezilarli darajada qisqartirish takrorlanadigan qismlarni ixcham ifodalash imkonini beradi. s ha yo’q p hisoblash bosqichlarini ko’p marta qaytarishi mumkin bo’lgan hisoblash jarayonlari takrorlanuvchi deyiladi. 1. masalaning qo'yilishi va maqsadi 2. masalaning matematik ifodasi 3. masalani yechish uchun kerakli usulni aniqlash 4. masalani yechish algoritmini tuzish 5. algoritmga asosan uni dasturini tuzish 6. yuzaga kelgan xatoliklarni kiritish 7. natijalarni izohlash va tahlil qilish masalani kompyuterda ishlash bosqichlari masalaning qo’yilishi. turli xildagi masalalarni echishning dastlabki bosqichi bo’lib …

9 / 101

) uchun xizmat qiladi. aniq bir masalani echish uchun sonli usullarning barchasining orasidan shundayini tanlash kerakki, u qo’yilayotgan masalani yaxshi darajada echishni ta’minlab berishi lozim. hisoblash jarayonini algoritmlashtirish. algoritmlashtirish jarayoni masalani echish algoritmini tuzishni ta’minlaydi va birlamchi axborotni natijaviyga aylantirish bosqichlar ketma-ketligini aniqlash va ifoda etish uchun xizmat qiladi. masalani echish algoritmi kutilayotgan natijani olish maqsadida dastlabki ma’lumotlar va oraliq natijalar ustidan bajarilayotgan elementar operatsiyalar tartibini aniq belgilab berishi kerakdir. algoritm masalani echish usuli hisoblanmaydi, balki tanlangan sonli usulni amalga oshiradi. agar bitta sonli usulni amalga oshirish uchun bir nechta algoritmlar mavjud bo’lsa, u holda ular orasidan shaxsiy kompyuterdan eng samarali foydalanish uchun xizmat qiladigan usuli tanlab olinadi (tarkibida kam operatsiyalar bori kam xotira talab qiladi). kompyuter dasturini tuzish. dasturlash – bu shaxsiy kompyuter dasturlash tilida algoritmni tasvirlash jarayonidir. agar dastur kompyuter tilida (ya’ni kompyuter komandalarida) tuzilsa, u holda dastur to’g’ridan-to’g’ri shaxsiy kompyuterda amalga oshiriladi. dastur simvollar tilida yozilsa, u …

10 / 101

niqlash kerak bo’ladi. agar olingan natijalar kutilishi kerak bo’lgan natijalar bilan mos kelsa, u holda dasturni mukammalroq qilib yana bir bor tekshirib olish lozim. agar natijalar noto’g’ri bo’lib chiqsa, u holda biz judayam yomon bo’lgan mantiqiy xatoliklarga duch kelgan bo’lamiz. mantiqiy xatoliklarga asosan dastur mazmunini loyixalashtirayotganda yo’l qo’yiladi. masalani mohiyatini tahlil qilish, algoritmini tuzish yoki dasturni o’zini dasturlash tilida yozish vaqtida dasturchi tomonidan uning ma’nosi bo’yicha xatolikka yo’l qo’yilishi mumkindir. shuning uchun ham dasturlashni dastlabki bosqichiga qaytib qo’yilgan masalaning ma’no-moxiyatini chuqurroq o’rganishga to’g’ri keladi. masalaning algoritmini ishlab chiqish quyidagi bosqichlardan iborat: ma’lumotlarga qayta ishlov berish bosqichlarni belgilab olish; ma’lumotlarga qayta ishlov berish bosqichlari ketma-ketligini ular o`rtasidagi mantiqiy aloqalarni o`rnatish asosida aniqlash; har bir bosqich mazmunini izohlash. dastur - berilgan algoritm asosida biror algoritmik tilda yozilgan ko'rsatmalar, buyruqlar yoki operatorlar to'plamidir. dasturlash - dastur tuzish jarayoni bo'lib, u quyidagi boskichlardan iborat: dasturga bo'lgan talablar; qo'yilgan masala algoritmini tanlash yoki ishlab chiqish; …

Want to read more?

Download all 101 pages for free via Telegram.

Download full file

About "algoritmlashtirish va dasturlash asoslari"

programmnoe obespechenie (po) toshkent – 2023-2024 texnologiya, menejment va kommunikatsiya “amaliy matematika va informatika” kafedrasi 1-mavzu. algoritmlashtirish va dasturlash asoslari. algoritmning berilish usullari, hossalari va turlari glosariy algoritm —ma'lum bir masalani yechishga qaratilgan ko'rsatmalarning aniq ketma-ketligi. fortran (fortran), algol, kobol, paskal (paskal) –algoritmik til algoritmni grafik shaklda ifodalash- algoritmni amalga oshirishdagi amallar ketma-ketligining oddiy tildagi tasvirlash elementlari bilan to’ldirilgan grafik tasvirga aytiladi algoritm xossalari – diskpetlik, tushunarlilik, aniqlik, ommaviylik, natijaviylik, tugallanganligi o’zida jamlaydi. reja 1. algoritm tushunchasi va uning xususiyatlari 2. hisoblash jarayonlarini grafik aks ettirish 3. his...

This file contains 101 pages in PPTX format (4.6 MB). To download "algoritmlashtirish va dasturlash asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: algoritmlashtirish va dasturlas… PPTX 101 pages Free download Telegram