runiy va shelerning inson tabiatiga oid qarashlarini qiyosiy tahlil etish

DOC 20 стр. 81,5 КБ Бесплатная загрузка

20 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 81,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 20

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (6 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 20

runiy va shelerning inson tabiatiga oid qarashlarini qiyosiy tahlil etish reja: 1. inson falsafiy muammo sifatida. 2. falsafa tarixida insonning kelib chiqishi haqidagi ta’limotlar 3 runiy va shelerning inson tabiatiga oid qarashlari. falsafa tarixida insonga murojaat etmagan, inson moddiy va ma'naviy borlig‘ining turli tomonlarini bevosita yoki bilvosita tahlil qilmagan faylasuf yoki falsafiy yo‘nalishni topish deyarli mumkin emas. aksariyat falsafiy va diniy tizimlar katta olam yoki makrokosmga zid o‘laroq, insonga mikrokosm yoki kichik koinot sifatida qarab, uni butun olamni tushunish kaliti deb hisoblaganlar. faylasuflar inson sirining tagiga yetish borliq jumbog‘ining tagiga yetish bilan barobar ekanligini qayta-qayta anglab yetganlar. zero forobiy aytganidek -”odamlar o‘zlarining xos xususiyatlariga va tabiiy ehtiyojlariga ko‘ra jamiyat tuzadilar. ularning harakat va fe'llarini dastavval bora-bora odatlarga aylanadigan tabiiy qobiliyatlar belgilaydi”. o‘z-o‘zingni angla va shu orqali dunyoni anglaysan. dunyoni insonning teran qatlamlariga kirmasdan sirtdan bilishga bo‘lgan barcha urinishlar narsalar haqida faqat yuzaki tasavvur hosil qilish imkonini beradi. insondan sirtga qarab …

2 / 20

il, umumiy e'tirof etilgan yechimini topmay kelmoqda. inson har safar mutafakkirlar diqqat markazidan o‘rin olar ekan, uning mohiyatini yangi tarixiy sharoitda va yangicha nuqtai nazardan anglab yetishga harakat qilib, uni qayta va qayta yangidan kashf etganlar. pirovardida, falsafa fanida insondan murakkabroq va ziddiyatliroq predmet yo‘q, desak, hech mubolag‘a bo‘lmaydi. falsafaning ikki yarim ming yillik tarixi mobaynida insonga juda ko‘p ta'riflar va tavsiflar berildi, u ko‘p sonli sinonimlar orttirdiki, falsafiy tahlilning boshqa biron-bir ob'ektida bunday holga duch kelish mushkul. falsafa tarixida inson: «aqlli mavjudot»; «siyosiy hayvon»; «tabiat gultoji»; «hayotning boshi berk ko‘chasi»; «hayotning soxta qadami»; «mehnat qurollari yasovchi hayvon»; «o‘zlikni anglash qobiliyatiga ega mavjudot»; «ma'naviy va erkin mavjudot» va hokazolar sifatida talqin qilingan. sharq falsafasida inson. qadimgi sharq, xussan xitoy falsafiy tizimlari asosan sotsiotsentrik konsepsiyalardan iborat bo‘lib, ularda inson, odatda, jamiyat, sotsium bilan uzviy bog‘liq deb qaraladi. qadimgi hind falsafasiga dunyoning ichki dunyosini birinchi o‘ringa qo‘yish, ya'ni antropotsentrizm xosdir. masalan, buddizmda …

3 / 20

ik yondashuv antik falsafa rivojlanishining ilk bosqichlariga ko‘proq xosdir. dunyoning mazkur talqiniga muvofiq birinchi o‘ringa suqrot davridayoq falsafaning diqqat markazidan o‘rin olgan inson haqida mulohaza yuritish uchun ham tegishli zamin hozirlovchi dunyo va kosmos muammolari chiqadi. teotsentrizm falsafasini boshqa falsafiy nuqtai nazarlar – antropotsentrizm va kosmotsentrizm siqib chiqara boshlagan uyg‘onish davrida insonga doir qarashlarda jiddiy o‘zgarishlar yuz berdi. o‘rta asrlarda inson u yoki bu korporatsiya vakili sifatida amal qilgan bo‘lsa, uyg‘onish davrida u o‘zlikni anglash tuyg‘usi va ijtimoiy nuqtai nazari o‘sishi natijasida o‘z manfaatlarini ifoda eta boshladi. inson shaxs sifatida kamol topdi. o‘sha davr falsafasida insonga bo‘lgan qiziqishning kuchayishi bilan bir qatorda tabiatga bo‘lgan qiziqish ham tiklandi. n.kuzanskiy, j.brunoning panteistik konsepsiyalari xristianlar xudosini siqib chiqara boshladi. buyuk nemis faylasufi i.kant (1724-1804) insonni tushunish yo‘lida muhim qadam tashladi. u inson betakror mavjudot va u haqda alohida falsafiy mulohaza yuritish mumkin, deb hisoblar edi. u inson betakror mavjudot va u haqda alohida …

4 / 20

pologiya xx asrning 20-yillarida asosan m.sheler, a.gelen, x.plesner asarlari ta'sirida uzil-kesil vujudga keldi. xususan, m.shelerning «insonning kosmosdagi o‘rni» asarida inson haqida fundamental fan yaratish lozimligi qayd etiladi va uni falsafiy bilish dasturi taklif qilinadi. sharq olimlarining tabiat, uning inson hayotidagi o‘rni haqidagi qarashlari. g‘arb olimlarining tabiat, uning inson hayotidagi o‘rni haqidagi qarashlari. o'rta osiyo xalqlari, jumladan o'zbek xalqi qadimdan ekologik madaniyat merosiga ega. eng moktabar, qadimgi qo'lyozmamiz «avesto»xaiqimizning bebaho mulki sanaladi. bu nodir kitob bundan o'ttiz asr muqaddam shu zaminda yashagan ajdodlarimizning biz avlodlarga qoldirgan ma'naviy tarixiy merosidir. «avesto», ayni zamonda, bu qadim o'ikada buyuk davlat, yuksak ma'naviyat va madaniyat bo'lganligidan guvohlik beruvchi tarixiy hmjatdir. «avesto» tabiat, jamiyat va inson o'rtasidagi munosabatlarni ma'naviy, rnhiy va axloqiy mezonlar orqali uyg'unlashtiruvchi, kishini qurshab olgan olamni o'rganishga chorlaguvehi falsafadir. «avesto»da noyob dorivor giyohlar haqida qimmatli ma'lumotlar mavjud. bundan tashqari, uyjoy, atrofmuhit, tabiatni muhofaza qilish, uni asrash to'g'risida tavsiyalar berilgan. «avesto»da yer, suv, xona, …

5 / 20

agi muvozanat, o'simlik va hayvonot dunyosi, tabiatni e'zozlash haqida qimmatli fikrlar aytganlar. buyuk alloma muhammad ibn muso alxorazmiy (783850) risolalaridan birida bunday deb yozadi: «bilingki, daryoning ko'zlari yoshlansa, uning boshiga g'am, kulfat tushgan bo'ladi. odamlar, daryodan mehringizni darig' tutmanglar!» daryoning «yoshli ko'zlari» deganda muhammad muso alxorazmiy nimalarni ko'zda tutgan ekan? ehtimol, u daryo suvining ortiqcha isrof bo'lishini nazarda tutgandir? vaholanki, buyuk bobomiz eng awalo daryo bilan odamlarning «birbirlarini tushunishlari», o'zaro mehrmuhabbat qo'yishlarini nazarda tutgan. 847 yilda muhammad alxorazmiy «kitob surat alarz» nomli asarini yozdi. unda dunyo okeanlari, quruqlikdagi qit'alar, qutblar, ekvatorlar, cho'llar, tog'lar, daryo va dengizlar, ko'llar va o'rmonlar, ulardagi o'simlik, hayvonot dunyosi, shuningdek, yerning asosiy boyliklari hamda boshqa tabiiy resurslar haqida ma'lumotlar keltirilgan. ushbu risolada matematika, geologiya, astronomiya, etnografiya, tibbiyot, shuningdek dunyo xalqlarining tabiiy ko'nikmalari va tarixiyhuquqiy bilimlari umumlashtirilgan. 2.1.abu nasr forobiy. o'rta osiyo xalqlari ijtimoiyfalsafiy fikrlarining eng yirik va mashhur vakillaridan biri abu nasrj forobiyning (873950) ilmiyfalsafiy merosi …

6 / 20

va vazifalari haqida so'z yuritilganda o'zgarishlar, ya'ni kasalliklar birinchi navbatda ovqatlanish tartibining buzilishi oqibatida kelib chiqadi, deb tushuntiriladi. forobiy tabiiy va inson qo'li bilan yaratiladigan sun'iy narsalarni ajratgan. shuningdek, u tabiiy narsalar tabiat tomonidan yaratilganligini va bunda inson omilining ta'siri katta ekanligini, tabiiy va sun'iy tanlash hamda tabiatga ko'rsatiladigan boshqa ta'sirlarni atroflicha baholagan. 2.2.abu rayhon beruniy (9731048) koinotdagi hodisalarni taraqqiyot qonunlari, narsa va hodisalarning o'zaro ta'siri bilan tushuntirishga urinadi. olim yerdagi ba'zi hodisalarni quyoshning ta'siri opqali izohlaydi. beruniyning fikricha, yerdagi o'simlik va hayvonot olamining yashashi uchun zarur imkoniyatlar cheklangan. lekin o'simlik va hayvonlar doimo ko'payishga intiladi va shu maqsadda kurashadi. beruniyning tabiatshunos sifatida quyidagicha fikrlari hanuzgacha o'z dolzarbligini yo'qotmagan: «ekin va nasi qoldirish bilan dunyo to'lib boraveradi. garchi dunyo cheklangan bo'lsada, kunlar o'tishi bilan bu ikki o'sish natijasida ko'payish cheklanmaydi. agar o'simliklardan yoki jonivorlardan biror xilining o'sishiga sharoit boimay, o'sishdan to'xtasa ham, boshqalarida bu ahvol bo'lmaydi. ular birdaniga paydo bo'lib, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 20 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "runiy va shelerning inson tabiatiga oid qarashlarini qiyosiy tahlil etish"

runiy va shelerning inson tabiatiga oid qarashlarini qiyosiy tahlil etish reja: 1. inson falsafiy muammo sifatida. 2. falsafa tarixida insonning kelib chiqishi haqidagi ta’limotlar 3 runiy va shelerning inson tabiatiga oid qarashlari. falsafa tarixida insonga murojaat etmagan, inson moddiy va ma'naviy borlig‘ining turli tomonlarini bevosita yoki bilvosita tahlil qilmagan faylasuf yoki falsafiy yo‘nalishni topish deyarli mumkin emas. aksariyat falsafiy va diniy tizimlar katta olam yoki makrokosmga zid o‘laroq, insonga mikrokosm yoki kichik koinot sifatida qarab, uni butun olamni tushunish kaliti deb hisoblaganlar. faylasuflar inson sirining tagiga yetish borliq jumbog‘ining tagiga yetish bilan barobar ekanligini qayta-qayta anglab yetganlar. zero forobiy aytganidek -”odamlar o‘zlarining xos...

Этот файл содержит 20 стр. в формате DOC (81,5 КБ). Чтобы скачать "runiy va shelerning inson tabiatiga oid qarashlarini qiyosiy tahlil etish", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: runiy va shelerning inson tabia… DOC 20 стр. Бесплатная загрузка Telegram