badiiy asarda kompozitsion tamoyillar

DOC 16 pages 76.0 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 76.0 KB

File type DOC

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

badiiy asarda kompozitsion tamoyillar reja: 1. kompozitsiya san’ati 2. kompozision vositalar: asar sarlavhasi, epigraf, lirik chekinish, qistirma epizod, qoliplash, asar annotasiyasi. 3. syujet va kompozitsiyaning dialektik aloqasi 1 kompozitsiya (lat. compositio - tarkib, qurilish, tuzilish) deganda, tasvirlanayotgan birliklarning va nutq vositalarining badiiy asar matnidagi o’zaro bog’liqligi va joylashish (o’rinlishish) tartibi tushuniladi. u o’zida personajlar (sistemasi)ni joylashtirishni, syujet epizod (gr. epesodion-begona, aloqasiz)larini taqqoslashni, voqea haqidagi tartibli xabarni tasvirlash usullarining o’zgarishini, tasvirlanayotgan detallar va ifoda-tasvir vositalarining muvofiqligini, asarning qism, bob, bo’lim, band, parda, ko’rinish va sh.k. bo’linishini jamg’aradi. darvoqye, “kompozitsiya-badiiy asarni tashkil etuvchi va intizomga bo’ysindiruvchi kuch. uning vazifasi biron bir narsaning chetga chiqib ketishiga yo’l qo’ymaslik, ayni chog’da, uning birbutunlikka birikishini nazorat qilishdir... uning maqsadi barcha bo’laklar (parchalar)ni shunday joylashtirishki, ular alal- oqibat asar g’oyasini to’liq ifodalashga qodir bo’lsinlar”1. bu fikrlardan ko’rinadiki, asar g’oyasini ochishga xizmat qilmaydigan bironta obraz, bironta ko’rinish, bironta hatti-harakat, bironta so’z bo’lmasligini badiiy kompozitsiya nazorat qiladi va …

2 / 16

i oyshabibi vafot etadi. natijada oftob oyim va mirzakarim qutidor – azadorliklari tufayli kumushning tug’ishi arafasiga yetib borolmaydilar (holbuki, o’zbek odatiga binoan qizning birinchi tug’ishida onasi uning oldida bo’lishi kerak). bu holat - kumushning zaharlanishini (oftob oyim bo’lganida zaharlanish yuz bermagan 1 qarang: vvedenie v literaturovedenie, m., “visshaya shkola”, 1988, 184-185-betlar. 2 bo’larmidi?) va halok bo’lishini asoslaydi. kumushning shu tarzdagi fojeasi esa xix asrning ikkinchi yarmidagi hayotni – eng kirlik, qora kunlar ekanligini (ko’rsatish orqali) isbotlaydi. kompozitsiya, bundan tashqari, tasvirdagi me’yor va muvofiqlikni ham yuzaga chiqaradi, sayozlikka, bayonchilikka, bayondagi ezmalikka, takrorga yo’l bermaydi. agar kompozitsiyaning bu talabiga rioya etmasa, “yozuvchi sayoz joyda cho’kadi” (a.muxtor), bayonchilikka yo’l qo’ysa – jurnalist, publisistga aylanadi, ezmalik qilsa – san’atining qusurini namoyish etadi, takrorlarga ko’plab yo’l qo’ysa-yozuvchilik qismatini oddiy hunarmand qismatiga aylantiradi, xalos. mana, ikkita isbot: “o’zbeknoma”dagi markaziy fikr “bu – o’zbek xalqi buyuk xalq, u o’tmishda buyuk qadriyatlar yaratgan, buyuk shaharlar qurgan, uning ichidan …

3 / 16

r, asal juda yaxshi, juda zarur shifobaxsh narsa, lekin ko’p bo’lganda-chi? masalan, o’zingizni bir bochka asal ichida o’tirgandek his qiling. xuddi shunga o’xshash me’yorsiz, o’lchovsiz, oxir-keti yo’q madhiya ham teskari natija beradi-odamni entiktirib, damini qaytaradi. kitobning bir joyida shoir madhiyabozlikni oqlash uchun hadisdan shunday dalil keltiradi: “odil podshoni hurmatlash tangrini ulug’lash bilan barobardir”. juda dono gap. lekin hurmatlash 3 boshqa, madhiya o’qish boshqa. menimcha, odil podsho har qanday madhiyadan ko’ra adolat yo’lida qo’yilgan bitta amaliy qadamni afzal biladi. maddohlikning nojoyiz tomonlaridan yana biri shundaki, hamisha uning zamirida manfaatparastlik, ta’ma yashirinib yotadi”(o.sharafiddinov. “mag’zi puch so’zlardan bir tosh nari qochh” o’zas, 15 sentyabr, 2000-yil). kompozitsiya estetik didning teranligini talab qiladi. chunki u, albatta, badiiy kompozitsiyada ham o’zligini topadi. “masalan ,ikki sevishgan yigit va qiz maysazorda uchrashib, g’aroyib his- tuyg’ularini bir-birlariga izhor etayotganda ma’shuqaning oyoqlari daf’atan toshbaqaga tegib ketishi mumkin. ammo o’sha g’aroyib his-tuyg’ularni tasvirlaydigan she’rga toshbaqaning kirishga haqqi yo’q,”-deydi a.oripov. ba’zida bu …

4 / 16

kerak” (a.p.chexov). ana shu saboq-kompozitsiyaning bosh qonunidir, unga bo’ysingan yozuvchi o’z g’oyaviy-estetik niyatiga xizmat qilmaydigan bironta tasvirni, bironta tafsilotni, bironta detalni, bironta so’zni, hattoki, bironta tinish belgisini kiritmaydi. ma’lumki, kompozitsiya syujetdan kengroq hodisa sanaladi, chunki u syujetni ham, syujetdan tashqarida qoluvchi vositalarni ham o’zida jamg’aradi. syujetdan tashqarida qolgan badiiy unsurlar - kompozision vositalar deb yuritiladi va 4 ularning barchasi asarning birbutun va mukammal bo’lishiga xizmat qiladi. shuning uchun ham kompozitsiyani adabiy asarga tugallik va yaxlitlik baxshida etuvchi, yakunlovchi adabiy-badiiy shakl deb yuritadilar. kompozision vositalardan ba’zilarini hukmingizga havola qilamiz. 1. asar sarlavhasi. “aniqlik va qisqalik nasrning birinchi ustunligidir. u fikrni, fikrni talab etadi, busiz go’zal ifoda hyech narsaga xizmat qilmaydi” ekan, asar sarlavhasi bir yoki bir necha so’zda ifodalanishi, yuzlab sahifalarga sochilgan mazmunni o’zida aniq jamg’arishi, nomlanishidanoq o’quvchini o’ziga jalb qilishi lozim. bu judayam azobli ish, ayni chog’da, rohatbaxsh hamdir. “qutlug’ qon” (oybek), “ulug’bek xazinasi” (o.yoqubov), “yulduzli tunlar”, “ona lochin vidosi” …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy asarda kompozitsion tamoyillar"

badiiy asarda kompozitsion tamoyillar reja: 1. kompozitsiya san’ati 2. kompozision vositalar: asar sarlavhasi, epigraf, lirik chekinish, qistirma epizod, qoliplash, asar annotasiyasi. 3. syujet va kompozitsiyaning dialektik aloqasi 1 kompozitsiya (lat. compositio - tarkib, qurilish, tuzilish) deganda, tasvirlanayotgan birliklarning va nutq vositalarining badiiy asar matnidagi o’zaro bog’liqligi va joylashish (o’rinlishish) tartibi tushuniladi. u o’zida personajlar (sistemasi)ni joylashtirishni, syujet epizod (gr. epesodion-begona, aloqasiz)larini taqqoslashni, voqea haqidagi tartibli xabarni tasvirlash usullarining o’zgarishini, tasvirlanayotgan detallar va ifoda-tasvir vositalarining muvofiqligini, asarning qism, bob, bo’lim, band, parda, ko’rinish va sh.k. bo’linishini jamg’aradi. darvoq...

This file contains 16 pages in DOC format (76.0 KB). To download "badiiy asarda kompozitsion tamoyillar", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy asarda kompozitsion tamo… DOC 16 pages Free download Telegram