marjinalizm ta'limotining rivojlanish bosqichlari

PDF 49 pages 2.6 MB Free download

49 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.6 MB

File type PDF

Pages 49

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 49

prezentatsiya powerpoint reja: 1. “marjinal inqilob” va marjinalizm iqtisodiy ta'limotining shakllanishi. 2. marjinalizm ta'limotining rivojlanish bosqichlari. 3. k. mengerning iqtisodiy ta'limoti. 4. o. byom-baverk va f. vizerning iqtisodiy qarashlari. 5. nekolassik iqtisodiy maktabning shakllanishi. 6. a.marshal va marjinalizm maktabining rivojlanishi. 7. dj.b.klarkning iqtisodiy qarashlari. 8. v.paretoning umumiqtisodiy muvozanat kontseptsiyasi. 8-mavzu. marjinalizm ta'limoti va neoklassik iqtisodiy maktablar birinchi bosqich xix asrning 70-80- yillari ikkinchi bosqich xix asrning 90- yillari marjinalizm frantsuzcha «marginal» so'zidan olingan bo'lib «eng yuqori», (chegaraviy) degan ma'noni bildiradi. marjinalizm ta'limotining rivojlanish bosqichlari marjinal naflilik (marginal utility) nazariyasi qiymatning mehnat nazariyasiga muqobil tarzda paydo bo'ldi. talab qanday aniqlanadi? naflilik nima? uni qanday o'lchash mumkin? marjinalizm xix asrning ikkinchi yarmi – sanoat inqilobining yakunlanishi, ishlab chiqarish hajmi va turlarining ko'payishi, sotuvchilar (taklif) bozorining xaridorlar (talab) bozori bilan almashinishi, raqobatning kuchayishi; xix asrning 70-80-yillaridagi inqirozlar. shart- sharoitlari ?iqtisodiy tahlil markazida iste'molchi tanlovi muammosi 1873 — 1878 yillar. ikkinchi jahon moliya inqirozi. …

2 / 49

xo'jalik sub'ektlari sifatida ko'rib chiqishgan iste'mol sohasini ishlab chiqarish sohasiga bo'ysindirishgan matematik usullarni qo'llash pulning miqdoriy nazariyasidan chetlanish pulning asosiy vazifasi – muomala vositasi iqtisodiy kategoriyalarni birlamchi va ikkilamchi darajalarga bo'lish masalasini inkor qilish. funktsional tahlil kauzal (sabab-oqibat) tahlil iqtisodiyot insonning psixologik xususiyati (uning hissiyoti va qabul qilishi) asosida o'rganiladi. marjinalizmning bu bosqichi iqtisodiy ta'limotlardagi «sub'ektiv yo'nalish», deb ataldi. marjinalizm ta'limotining birinchi bosqichi “marjinal inqilob” qiymat nazariyasi o'zgartirildi. qiymat mehnat (klassiklar) sarfi orqali emas, balki tovarning marjinal nafliligidan kelib chiqib aniqlandi. tadqiqot predmeti etib iste'mol (talab) tanlandi. u. djevons - matematik maktab, k. menger, oygen fon byom-baverk, f. vizer - avstriya maktabi, l. valras - lozanna maktabi qiymatdan boshlang'ich kategoriya sifatida voz kechildi. talab va taklif asosida shakllanuvchi narx tushunchasi qoldirildi. iqtisodiy tizimni tahlil etishda asosiy iqtisodiy kategoriyalar tamoyilidan muvozanat, ya'ni iqtisodiyot elementlarining o'zaro bog'liqligi tamoyiliga o'tildi. marjinalizm ta'limotining ikkinchi bosqichi neoklassiklar bu davrda sub'ektiv-psixologik yo'nalishdan voz kechildi. maqsad iqtisodiy …

3 / 49

naflilik va marjinal naflilik xususiyatlariga ega. marjinal naflilik nazariyasining asoslari 1854 yilda nemis iqtisodchisi g.gossen tomonidan yaratilgan. «gossen qonunlari» ham deb ataladi. german genrix gossen (1810-1858) naflilik ob'ektiv ravishda har bir iste'mol tovarida ifodalanadi. ammo naflilik o'zining ma'lum chegarasiga ega. chunki mahsulotni iste'mol qilish miqdorining o'sib borishi bilan uning naflilik darajasi kamayib boradi. ushbu holat «marjinal naflilik nazariyasi»ning pasayish qonuniga asoslanadi. gossen qonunlari 3 2 1 0 1 2 3 f q marjinal naflilik qonuni gossen qonunlari «ehtiyoj qondirilgan vaqtda barcha naflilik miqdori bir xil bo'ladi» uchinchi olmaning nafliligini birinchi nok nafliligi singari baholaymiz, ya'ni har bir mevaning nafliligi biz uchun bir xil bo'ladi. agar biz bir necha tovarlar nafliligidan foydalanmoqchi bo'lsak, ularning har biridan bir xil miqdorda marjinal nafga ega bo'lamiz. «mehnat qiyinchiliklari undan foydalanib ishlab chiqariladigan ne'matlardan olinadigan naflilikka tengashmaguncha mehnat davom etaveradi» tovarlar taklifi ushbu qonunga bo'ysinadi birinchilardan bo'lib iqtisodiy tahlillarda matematika usullarini qo'llagan marjinal xarajatlar va …

4 / 49

heinrich_von_th%c3%bcnen_duke.png “marjinal inqilob” bosqichiga xos xususiyatlar cheklangan resurslarni oqilona taqsimlashni iqtisodiy fan predmetiga aylantirish; tadqiqotlarni mikromuhit darajasiga o'tkazish (firma va iste'molchi xatti-harakatini o'rganish); tadqiqotlarda sub'ektiv yondashuvni qo'llash; matematik vositalar: me'yoriy ko'rsatkich, differentsial tahlil, optimal echim izlash, grafik va chizmalardan foydalanish; qisqa muddatli davrga ega bo'lgan statistik masalalarni echish. marjinalizm metodologiyasi  iqtisodiy jarayonlarni sub'ektiv – psixologik metod asosida tahlil qilish marjinalizm nazariyasiga xos. iqtisodiy hodisa va jarayonlar kishilar psixologiyasining sub'ektiv talqiniga asoslanib tushuntirib beriladi. masalan, klassiklar bo'yicha tovar qiymati kishilarning ongi va xohishiga bog'liq bo'lmagan ob'ektiv miqdor hisoblansa, marjinalistlar bo'yicha, qiymat sub'ektiv talqin, istak, hissiyot bilan aniqlanadi. marjinalizmning asosiy kategoriyalari: me'yorli foydalilik, me'yorli unumdorlik, me'yorli xarajatlar va boshqalar. bu nazariya ishlab chiqarish xarajatlarini, talab, taklif, narx va boshqalami subektiv baho berish asosida tushuntiradi. metodologiya u. djevons (1835-1882) birinchilardan bo'lib iste'mol nazariyasini ishlab chiqish lozimligini aytgan va iqtisodiy tahlilda matematik usullarni qo'llashga harakat qilgan. inson xulq-atvori haqidagi fikrlarni insonning xuzur-halovati va …

5 / 49

ar qachonlardir bo'lib o'tgan hisoblanadi va biz har doim, har daqiqada ularning kelajakdagi foydasini nazarda tutgan holatda narsalarning qadrini baholab aniqlashtirishni boshlaymiz” jamiyatdan mutlaqo ajralgan shaxs - robinzon xo'jaligi. avstriya maktabi kapitalistik xo'jalikni mana shunday eng oddiy elementlarning mexanik yig'indisi, deb talqin etgan. iqtisodiyot qonunlarini o'rganish uchun alohida olingan bir xo'jalik (firma, korxona) misolida shu qonunlarni ko'rib chiqish etarli (mikroiqtisodiyot). avstriya maktabi. asoschisi: k. menger (1840-1921) tadqiqot usuli: singulyar (lotincha singular – alohida) xo'jalik, robinzonada usuli, individualizm. asosiy nazariy qarashlari matematika tilida shakllantirilgan; cheklangan resurslar sharoitida har doim maksimum (daromad, ishlab chiqarish) yoki minimum (xarajatlar)ga harakat qilinadi. buyum foydaliligini iqtisodiy va noiqtisodiy mahsulot tushunchasiga orqali yoritdi.. menger jadvali (marjinal naflilik miqdori) rim raqamlari qancha katta bo'lsa, tovarlarning muhimlik darajasi shuncha kam bo'ladi. kamayib boruvchi arab raqamlari esa tovarlarni qancha ko'p iste'mol qilgan sari marjinal nafliligining shunchalik kamayishini ko'rsatadi. iste'mol qilinayotgan ne'matlar soni (bosqichlar) a (non) b (pishloq) s (banan) i …

6 / 49

flilik - ma'lum bir shaxs uchun buyumning zarurlilik holati. bahoning sub'ektiv naflilik asosida shakllanishi. ularning vaqt bilan bog'iqligini ko'rsatib berdi. qimmatlilik tamoyili orqali buyumning qimmati, foydaliligi va noyobliligini tahlil qilib, “marjinal naflilik”ni aniqlagan. ob'ektiv va sub'ektiv naflilikni ajratgan byom-baverkning 5 qop don bo'yicha misoli ❖ 1-qop – shaxsning eng zarur hayotiy ehtiyojini qondiradi – ochdan o'lmaydi (10) ❖ 2-qop – to'yib ovqatlanish imkoni (8) ❖ 3-qop – tovuqni boqish (6) ❖ 4-qop – ichimlik ishlab chiqarish (4) ❖ 5-qop – to'tiqushni boqish (1) don zaxiralarining me'yoriy foydaliligi beshinchi qopning foydaliligi bilan belgilanadi. agar robinzon ikki qop dondan ayrilsa, unda donning me'yoriy foydaliligi 6 ga tenglashadi (uchinchi qop orqali aniqlanadi) (ortadi), umumiy foydalalik esa kamayadi (10+8+6 yo'qotish 4+1) avstriya maktabi. f. vizer (1851-926) muqobil xarajatlar nazariyasi: ishlab chiqarish vositalarining xarajatlar shaklidagi qimmati ularni ishlab chiqarishga sarflangan xarajatlar miqdori bilan emas, balki ular yordamida yaratilgan iste'mol buyumlarining qimmati orqali aniqlanadi ishlab chiqarish …

7 / 49

niladigan resurslar cheklangan. resurslardan u yoki bu tarmoqda, ya'ni muqobil foydalanish mumkin. bug'doy yoki ko'mirdan non yopish yoki salqin ichimliklar ishlab chiqarishda foydalanish mumkin. 1 ishlab chiqarish omillari pirovard mahsulotni yaratishda «oraliq» tovar hisoblanadi. bunday tovarlarga talab pirovard mahsulotlarga bo'lgan talabga bog'liq. ishlab chiqarish omillarining qimmati (bahosi) iste'mol tovarlari qimmatiga bog'liq bo'lib, vaqtinchalik xarakterga ega. ushbu holat «boy berilgan foyda», deb yuritiladi. agar mashina biron-bir mahsulot ishlab chiqarishda foydalanilayotgan bo'lsa, u boshqa bir tovarni ishlab chiqarishda ham foydalanishi mumkin. amaliyotda optimal variant tanlanadi. 2muqobil xarajatilar nazariyasining qoidalari amaliyotda har bir tadbirkor ishlab chiqarish omillaridan minimal xarajat sarflanadigan va maksimal foyda keltiradigan kombinatsiyada foydalanishga harakat qiladi. natijada resurslar optimal taqsimlanadi, narx esa talab va taklif mutanosibligi darajasida o'rnatiladi. ushbu postulat «vizerning xarajatlar qonuni» nomini olgan. lozanna maktabi. valras (1834-1910) tadqiqot predmeti - iqtisodiy ayriboshlash va xo'jalik sub'ektlari o'rtasida boylikni taqsimlash. umumiqtisodiy muvozanat: sof raqobat sharoitida ko'plab bozorlarda muvozanat kuzatiladi. turli bozorlardagi …

8 / 49

zlik kabi) o'z ichiga olmaydi; - jamg'arish, mahsulotlar zaxirasi, erkin raqobat sharoitidagi taklif inobatga olinmagan; - iqtisodiy rivojlanish (dinamika)da muvozanat qanday o'rnatilishi ko'rsatilmagan. mazkur narxlar ikkala tomon uchun naflilikni maksimallashtirishga xizmat qiladi  qiymatning ikki mezonli nazariyasini shakllantirish  mikroiqtisodiy darajada iqtisodiyotning muvozanat holatiga erishishini aniqlashda matematik modellashtirish usulini qo'llash  talab va taklifni birgalikda o'rganish zarurligi asoslab berish marjinalizmning tarixiy ahamiyati marjinal naflilik nazariyasi iste'molchi hulqi nazariyasining paydo bo'lishiga turtki bo'ldi. zamonaviy narx (baho) nazariyalari, talab va taklif o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikni tahlil etish, samaradorlikni baholash, ishlab chiqarish omillaridan foydalanishni optimallashtirish kabi nazariyalar uchun asos bo'lib xizmat qildi. iqtisodiy fanga qo'shgan hissasi neoklassik iqtisodiy maktabning rivojlanish bosqichlari: «eski» (1890–1930 yillar); «muxolif (oppozitsiya)» (1930–1960 yillar); «zamonaviy» (1970 yillardan hozirgi davrga qadar). lyudvig fon mizes, fridrix fon xayek (neoliberalizm) a. marshall, dj.b. klark, v. pareto (neolkassiklar) milton fridmen, djeyms byukenen, irving fisher (monetarizm) neoklassik iqtisodiy nazariya vakillari iqtisodiy inson (iste'molchi, tadbirkor, yollanma …

9 / 49

iqaruvchilarning mehnat sarfi orqali aniqlanadi (taklif omillari) ishlab chiqarish xarajatlari nazariyasi (klassik maktab) narxlar tovar ishlab chiqaruvchilarning mehnat sarfi orqali aniqlanadi (talab omillari) marjinal naflilik nazariyasi (marjinal inqilob) bozor bahosining tabiatini ochib beruvchi kontseptsiyalar evolyutsiyasi klassik iqtisodiy maktab (a.smita, d.rikardo, mill) va marjinal inqilob (mengerdan valrasgacha) vakillari erishgan yutuqlarni umumlashtirdi (sintez qildi). asosiy asari «ekonomiks tamoyillari» (1890) a. marshall (1842-1924) a.marshallning iqtisodiy fanlarning rivojlanishiga qo'shgan hissasini 19 asr oxiriga kelib «siyosiy iqtisod» (political economy) atamasining muomaladan chiqib uning o'rniga «iqtisodiyot» (economics – a.marshallning principles of economics, deb nomlangan kitobi sharafiga) so'zining keng qo'llanishi orqali ham izohlashimiz mumkin. kembridj maktabi «marshall xochi» yoki «marshall qaychisi» p q tovarlar ortiqchaligi tovarlar taqchilligi d s d s e – talab va taklifning muvozanat nuqtasi 0 a.marshall narx nazariyasida talab va taklif kontseptsiyalariga asoslanadi. tovar narxi talab va taklif nisbati orqali aniqlanadi. iste'molchi (xaridor) tomondan tovarning marjinal nafliligini sub'ektiv baholashi tovarga bo'lgan talabni shakllantiradi. …

10 / 49

𝟎% ↑ ikki iqtisodiy qonun 1) o'sib boruvchi foyda - mehnat va kapital sarfining ortishi ishlab chiqarishni tashkil etishni takomillashtirishga olib keladi. bu esa mehnat va kapitaldan foydalanish samarodorligini oshiradi. mutanosib ravishda yuqoriroq foyda keltiriladi. 2) doimiy foyda - mehnat va boshqa xarajatlar mahsulot hajmining mutanosib o'sishiga olib keladi. olimning fikricha, real hayotda bu ikki tendentsiya doimo bir-biriga qarama-qarshi turadi. xarajatlarni turlarga bo'lish ishlab chiqarishning doimiy harajatlari uzoq muddat davomida o'zgaruvchan bo'lib qoladi. firmaning bozorni tark etishidagi asosiy sabab harajatlarning bozor bahosi darajasidan yuqorilab ketishidir. ishlab chiqarish hajmiga bog'liq emas: har qanday q miqdorida o'zgarmas - binolar ijrasi - sug'urta badallari - bank foizi - xavfsizlik... ishlab chiqarish hajmi ortishi bilan ortadi - materiallar uchun to'lovlar - elektrenergiya uchun to'lovlar - transport xarajatlari - ishchilar uchun ish haqi ... doimiy o'zgaruvchan iqtisodiy farovonlik nazariyasi muallifi: milliy daromadning tekis taqsimlanishi umumiy farovonlikning ortishiga olib keladi. artur pigu (1877-1959) tahlil predmeti - …

Want to read more?

Download all 49 pages for free via Telegram.

Download full file

About "marjinalizm ta'limotining rivojlanish bosqichlari"

prezentatsiya powerpoint reja: 1. “marjinal inqilob” va marjinalizm iqtisodiy ta'limotining shakllanishi. 2. marjinalizm ta'limotining rivojlanish bosqichlari. 3. k. mengerning iqtisodiy ta'limoti. 4. o. byom-baverk va f. vizerning iqtisodiy qarashlari. 5. nekolassik iqtisodiy maktabning shakllanishi. 6. a.marshal va marjinalizm maktabining rivojlanishi. 7. dj.b.klarkning iqtisodiy qarashlari. 8. v.paretoning umumiqtisodiy muvozanat kontseptsiyasi. 8-mavzu. marjinalizm ta'limoti va neoklassik iqtisodiy maktablar birinchi bosqich xix asrning 70-80- yillari ikkinchi bosqich xix asrning 90- yillari marjinalizm frantsuzcha «marginal» so'zidan olingan bo'lib «eng yuqori», (chegaraviy) degan ma'noni bildiradi. marjinalizm ta'limotining rivojlanish bosqichlari marjinal naflilik (marginal utility)...

This file contains 49 pages in PDF format (2.6 MB). To download "marjinalizm ta'limotining rivojlanish bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: marjinalizm ta'limotining rivoj… PDF 49 pages Free download Telegram