ix-xiiasrlardagi o'rta osiyo mutafakkirlarining iqtisodiy g'oyalari

PPTX 28 pages 197.7 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 197.7 KB

File type PPTX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

mavzu: ix-xiiasrlardagi o'rta osiyo mutafakkirlarining iqtisodiy g'oyalari. 1 mavzu: ix-xiiasrlardagi o'rta osiyo mutafakkirlarining iqtisodiy g'oyalari. reja: 1. arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g'oyalar. 2. ibn xoldunnning iqtisodiy g'oyalar. 3.burxonitdin marg'iloniyning “xidoya” asari undagi iqtisodiy fikrlar 4.abu nosir forobiy, abu rayxon beruniy, ibn sino, yusuf xos hojib, va nizomilmulkning iqtiisodiy g'oyalar 5. g'arbiy evropadagi iqtisodiy g'oyalar 1.arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g'oyalar arab mamlakatlarida feodal munosabatlarning shakllanishi, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sharoitini to'g'ri aks ettiruvchi iqtisodiy qarashlarning kelib chiqishi yangi islom dinining paydo bo'lishi bilan bevosita bog'liq. ana shunday iqtisodiy fikr va ko'rsatmalar islom dinining muqaddas kitobi – qur'oni karimda (arabcha – qiroat, ya'ni o'qish) keng tarzda o'z aksini topgan. islom dinida qur'oni karim alloh tomonidan payg'ambarimiz muhammad alayhissalomga vahiy qilingan deyiladi. qur'oni karimdagi iqtisodiy fikr va ko'rsatmalar o'zining to'g'ri va faolligi bilan ajralib turadi. 3 qur'oni karimdagiasosiy iqtisodiy ko'rsatmalar halol mehnat ulug'lanadi, barcha boylik shu asosda paydo bo'lishi uqtiriladi; savdoga katta ahamiyat berilib, sudxo'rlik qoralanadi; xususiy …

2 / 28

gi qayta qayta ta'kidlanadi. 4 ibn xoldun (1332-1406y.) “kitob ul-ibar” (“ibratli misollar kitobi”-1370 y) asosiy asari ibn xoldunning iqtisodiy qarashlari. iqtisodiy fikrlarning rivojlanishida arab mutafakkiri ibn xoldunning (1332–1406) hissasi benihoya katta. u tunisda zodagonlar oilasida tug'ilgan. uning asosiy asari «kitob-ul-ibar» («ibratli misollar kitobi»-1370 y.) ibn xoldun ijtimoiy rivojlanishning umumiy qonuniyatlarini ko'rsatib berishga harakat qildi. uning fikricha, tarixiy jarayon asosini kishilik jamiyatining rivojlanishi tashkil etadi. dastlab odamlar yovvoyi holatda bo'lgan. keyinchalik kishilik jamiyati tabiat dunyosidan ajralib chiqqach, o'z rivojlanishida ikki bosqichni bosib o'tadi: «primitiv» va «tsivilizatsiya». ularning biri ikkinchisidan «odamlar yashash vositalarini qanday topa olishi» bilan ajralib turadi. birinchi bosqichda odamlar, asosan, dehqonchilik va chorvachilik bilan shug'ullangan bo'lsalar, ikkinchi bosqichda, olimning fikricha, ularga hunarmandchilik, savdo, ilm va san'at qo'shiladi. asosiy iqtisodiy g'oyalari 1 ibn xoldunning ko'rsatib berishicha, fuqarolarni hayotiy zarur buyumlar va zeb-ziynat buyumlari bilan yoki uning atamasi bo'yicha «zarur» va «zarur bo'lmagan» buyumlar bilan ta'minlash, eng avvalo, shahar aholisining zichligiga …

3 / 28

yaxshi bo'ladi. u: “bozor bahosi shakllanishining bir qancha qonuniyatlarini ta'riflab, soliqlar va har xil yig'imlar tovar qiymatining oshishiga olib keluvchi omil hisoblanadi”, – deb ko'rsatib berdi. 1 u: “bozor bahosi shakllanishining bir qancha qonuniyatlarini ta'riflab, soliqlar va har xil yig'imlar tovar qiymatining oshishiga olib keluvchi omil hisoblanadi”, – deb ko'rsatib berdi. ibn xoldun bozorning rag'batlantiruvchi ahamiyatini bilgan: bozor mexanizmi ishlab chiqaruvchilarni mehnat unumdorligini oshirishga va mahsulot sifatini yaxshilashga majbur etadi. ibn xoldun pulni xo'jalik hayotining muhim unsuri deb hisobladi va pul vazifasini xudo tomonidan yaratilgan metallar ichida - oltin va kumush bajarishini ma'qulladi. uning fikricha, pul «barcha sotib olinadigan» buyumlardagi inson mehnatining miqdoriy mazmunini aks ettiradi. u «mehnatning qiymatini», ya'ni ish haqini tavsiflab, uning miqdori: birinchidan – «kishi mehnati miqdoriga», ikkinchidan «boshqa mehnatlar ichida uning tutgan o'rniga», va uchinchidan «odamlarning unga (mehnatga) bo'lgan ehtiyojiga» bog'liq deb tasdiqladi. 7 ibn xoldun (1332-1405 y.) xulosa sifatida ijtimoiy rivojlanishning umumiy qonuniyatlari, tarixiy jarayon …

4 / 28

ofiq amalga oshirilishi g'oyasi ilgari suriladi; bozorning rag'batlantiruvchi roli to'g'risida fikr yuritiladi. asosiy iqtisodiy g'oyalari 2. o'rta osiyodagi iqtisodiy g'oyalar burhoniddin marginoniy. burhoniddin marginoniy. dastavval otasi, so'ng rishton, margilon, buxoro, samarqand va movarounnaxrning boshqa shaharlarida islomiy ta'lim olib, hanafiya mazhabining buyuk faqihi sifatida nom qozondi. shayxulislom bo'lib etishdi. burhoniddin marginoniy. samarqand shahridagi chokardiza qabristonga dafn etilgan. uning fiqh bo'yicha asosiy asari "bidoyat ul-mubtadi" ("boshlovchilar uchun qo'llanma") nazariy asar edi, undan amaliy jihatdan foydalanish qiyin bo'lgan. shu sababli 8 jildli sharh — "kifoyat ul-muntahiy" ("yakunlovchilar uchun tugal ta'limot")ni yozishga qaror qilgan. keyinchalik bu kitobi asosida "kitob al-hidoya" (qisqacha nomi "hidoya" — "tog'ri yo'l")ni yaratadi (1178). bu kitobda o'sha zamonlarda mo'min musulmonlar duch keladigan dolzarb hayotiy masalalar, jumladan oilaviy va ijtimoiy munosabatlar, mulkchilik, savdo-sotiq, jinoyat va jazo, insonning burch va mas'uliyatlariga taalluqli juda ko'p murakkab muammolarni islomiy huquq nuqtai nazaridan hal etib berdi. mazkur kitob nafaqat movarounnahrda, balki butun islom sharqida bir …

5 / 28

t. ikkinchi jildiga nikoh, emizish, taloq, qullarni ozod qilish, topib olingan bolaning nasabini aniqlash, topib olingan narsa, qochib ketgan qullar, bedarak yo'qolganlar, sherikchilik va vaqf huquqi kabi masalalar kiritilgan. bu jild 60 bob, 36 fasldan tashkil topgan. uchinchi jildida (14 kitob) oldi-sotdi, pul muammolari, kafolat, pulni birovga o'tkazish, qozilarning vazifalari, guvohlik, berilgan guvohlikdan qaytish, vakolat, da'vo, iqror bo'lish, sulh, bir ishda pul bilan sherik bo'lish, pulni saqlashga berish, qarz berish, sovg'a, ijara, muayyan shart asosida cheklangan ozodlik berilgan qullar, voliylik (patronat), majbur qilish, homiylik, qisman ozod bo'lgan qullar va bosqinchilik hususidagi masalalar o'rin olgan. bu jildda 36 bob, 37 fasl bor. to'rtinchi jildida (76 kitob) esa shafoat, merosni taqsimlash, dehqonchilik hamda bog'dorchilik hususida shartnoma, qurbonlikka so'yishadigan jonzod haqida, umuman qurbonlik qilish haqida, shariatga zid yomon narsalar haqida, tashlandiq erlarni o'zlashtirish hususida, taqiqlangan ichimliklar haqida, ovchilik, garovga berish, jinoyatlar hususida, hun haqi to'lash, vasiyat kabi masalalar yoritilgan. bu jild 23 bob, …

6 / 28

arlarini o'qib o'rganish bilan birga, ularga sharhlar ham yozgan. buyuk alloma ibn sino aristotelning «metafizika» asarini forobiy yozgan sharhlar yordami bilangina to'liq tushunganligi haqida yozgan. farobiy bugungi kunda ham o'z ahamiyatini yo'qotmagan moddiy ehtiyojlar to'g'risida ta'limot yaratdi. uning fikricha, odamlarning ehtiyoji jamiyat shakllanishining asosiy sababidir. «tabiatan har bir odam shunday yaralganki, u yashashi va kamol topishi uchun ko'p narsalarga ehtiyoj sezadi. ularni u bir o'zi topa olmaydi va ularga erishish uchun kishilar jamoasiga muhtoj bo'ladiki, uning har biri u ehtiyoj sezayotgan narsalardan biron-birini beradi. forobiy platonga o'xshab ideal tuzum to'g'risida fikr yuritdi. u kelajak haqida o'ylab, baxtga erishishning zarur va birlamchi shartini tashkil etuvchi o'zaro yordam va do'stlik tufayli bo'ladigan shaharni ideal shahar deb hisoblagan; er yuzida barcha xalqlarning o'zaro yordami asosida bir butun yagona jamiyat qurish mumkinligi to'g'risida, mahsulotlarni adolatli taqsimlash haqida fikrlar bildirgan. forobiyning mulkchilik to'g'risidagi qarashlari. abu nasr forobiy mulkchilik haqida fikr yuritib, mulkka egalik qilish, undan …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ix-xiiasrlardagi o'rta osiyo mutafakkirlarining iqtisodiy g'oyalari"

mavzu: ix-xiiasrlardagi o'rta osiyo mutafakkirlarining iqtisodiy g'oyalari. 1 mavzu: ix-xiiasrlardagi o'rta osiyo mutafakkirlarining iqtisodiy g'oyalari. reja: 1. arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g'oyalar. 2. ibn xoldunnning iqtisodiy g'oyalar. 3.burxonitdin marg'iloniyning “xidoya” asari undagi iqtisodiy fikrlar 4.abu nosir forobiy, abu rayxon beruniy, ibn sino, yusuf xos hojib, va nizomilmulkning iqtiisodiy g'oyalar 5. g'arbiy evropadagi iqtisodiy g'oyalar 1.arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g'oyalar arab mamlakatlarida feodal munosabatlarning shakllanishi, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sharoitini to'g'ri aks ettiruvchi iqtisodiy qarashlarning kelib chiqishi yangi islom dinining paydo bo'lishi bilan bevosita bog'liq. ana shunday iqtisodiy fikr va ko'rsatmalar islom dinining muqaddas kitobi – qur...

This file contains 28 pages in PPTX format (197.7 KB). To download "ix-xiiasrlardagi o'rta osiyo mutafakkirlarining iqtisodiy g'oyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: ix-xiiasrlardagi o'rta osiyo mu… PPTX 28 pages Free download Telegram