sharq nutq odobi

PPTX 10 pages 302.8 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 302.8 KB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: nutq va muomala mavzu: sharq nutq odobi haqida. holat va nutqiy vaziyat reja: 1.nutq odobi tushunchasi. 2.nutqning shakllanishidagi shart-sharoitlar . 3.nutqiy vaziyat va nutq odobi. to‘g‘ri, nutq madaniyati muammosi insoniyat sivilizatsiyasining barcha bosqichlarida o‘rtaga qo‘yib kelinganligi ham sir emas. u ta’limot sifatida qadimgi rim va afinada shakllangan bo‘lsa ham, shunga qadar misr va assuriyada, hindiston va xitoyda mavjud bo‘lganligi notiqlik san’ati tajribasidan ma’lum. gap shundaki, u paytlarda davlat arboblarining obro‘-e’tibori va yuqori lavozimlarga ko‘tarilishi ularning notiqlik mahoratiga ham bog‘liq bo‘lgan. yunon notig‘i demosfen (eramizdan oldingi 384-322) va rim notig‘i sitseron (eramizgacha 106-43) larning hayoti bunga misol bo‘la oladi. o‘rta osiyo madaniyati tarixida ham nutq madaniyati bilan shug‘ullanish o‘ziga xos mavqega ega bo‘lgan. ulug‘ turkolog olimlar mahmud koshg‘ariyning «devonu lug‘otit turk», yusuf xos hojibning «qutadg‘u bilig» asarlari bu masalaning juda qadimdan o‘rtaga qo‘yib kelinganligidan dalolat beradi. u paytlar «nutq odobi» deb yuritilgan sodda va o‘rinli gapirish, qisqa va mazmundor so‘zlash, …

2 / 10

z qudrati va notiqlik san’atini yuksak darajaga ko‘targan alloma nutq madaniyati nazariyasi bilan ham jiddiy shug‘ullangan. u «mahbub-ul qulub» asarining 24-bobini voizlikka (notiqlik san’atiga) bag‘ishlagan, «muhokamat-ul lug‘atayn» va «majolis-un nafois» asarlari esa bevosita tilshunoslikning nazariy muammolarini hal qilishga, turkiy (o‘zbek) tilining boshqa tillar orasidagi o‘rnini belgilab berishga hamda nutq madaniyatini o‘rganishga qaratilgan edi. «xamsa» ning har bir dostonida so‘zga bo‘lgan ehtiromini alohida qayd qiladi. quyida dostonlarning nasriy bayonidan ayrim parchalarni keltiramiz. «hayratul abror»dan: so‘z gavharining sharafi shunchalik yuksakki, gavhardek qimmat-baho narsa horn unga sadaf bo‘la olmaydi. so‘z jon bo‘lib, ruh uning qotipidir. tanida ruhi bor odam unga ehtiyoj sezadi. so‘z dunyodagi barcha ko‘ngillarning qutisidagi javhar, hammaning og‘iz qutisidagi qimmatbaho gavhardir. agar til bamisoli bir po‘lat zanjir bo‘lsa, so‘z unga qadalgan injulardir. til shu chamanning ochilgan bo‘lsa, so‘z durlari unga qo‘ngan shabnamlardir. so‘z odamning tanasiga rok ruh bag‘ishlaydi. so‘zdan tandagi tirik ruh halok bo‘lishi mumkin. jumladan, uning muomala madaniyati va muloqot …

3 / 10

lar ishidir. to‘rtinchi behuda bahsu munoqashadan, ayb qilishdan va gap tashishdan. bular shayton vasvasasiga kiradi. beshinchi, o‘zini maqtash va ta‘riflashdanki, bu xudbinlikka olib keladi. oltinchi, navkar va xizmatkorlarni la’natlashdan. yettinchi, qarg‘ashdan, duoibad qilishdan, chunki bu jonu dilning ofatidir. sakkizinchi, mazax-masxara qilish va hazil-huzuldan». olim shu bobning «suhbat odobi haqida» deb nomlangan oltinchi faslida til odobi haqidagi mulohazalarini davom ettirib, quyidagilarni bayon qiladi: «bilgilki, odamzodning sharafi nutq bilan va nutq odobiga rioya qiladigan odam bu sharafdan bebahradir. so‘z hamma vaqt savob uchun ishlatilishi, to‘g‘ri va haqqoniy bo‘lishi kerak. agar shunday bo‘lmasa, jim turgan ma’qui. shayxlar va boshqa martabaga erishganlar uchun ham, hali martabaga erishmagan kishilar, muridlar uchun ham rioya qilinishi zarur bo‘lgan bir qancha suhbat odobi mavjud. agar martabaga erishganlar suhbatda qaysi qoidalarga amal qilishi kerak deb so‘rasalar, aytgilki, quyidagi sakkiz qoidani saqlash kerak: birinchidan, har kimning ahvoliga qarab, munosib so‘z aytsin. ikkinchidan, dag‘allik qilmasdan, lutf va muloyimlik bilan gapirsin. uchinchidan, …

4 / 10

fazilatlari haqida so‘z yuritib, adab shakllarini birma-bir ko‘rsatib, nutq so‘zlaganlarida me’yorni saqlash lozimligini bir necha bor takrorlaydi. o‘rta osiyo notiqligining o‘ziga xos xususiyati uning xalq ommasi hayotining turli jabhalarini qamrab olganligida edi. o‘sha davr nutqiy san’at ustalarining nadimlar, qissago‘ylar, masalgo‘ylar, badihago‘ylar, qiroatxonlar, muammogo‘ylar, voizlar, go‘yandalar, maddohlar, qasidaxonlar deb yuritilganliklari ham slumdan dalolat beradi. tajriba shuni ko‘rsatadiki, muomala odobini saqlash nihoyatda og‘ir va mas’uliyatli vazifa. garchi uning umuminsoniy va milliy qoidalari mavjud bo‘lsa ham, u har bir kishida ularning o‘zligini ko‘rsatuvchi alohida fazilat sifatida namoyon bo‘ladi. shuning uchun ham bir vaziyatdagi muomala jarayoni ikkinchi holatda qaytarilmasligi mumkin. har qalay, biz odobning umuminsoniy aqidalaridan xabardor bo‘lishimiz zarur. muloqot tushunishimizcha, nutq odobining zarur sharti yoshi, jinsi, jamiyatda tutgan mavqeidan qat’i nazar, suhbatdoshlar o‘rtasidagi samimiy munosabat va hurmat-ehtirom bo‘lib hisoblanadi. mana shu omillar bo‘lgan joyda so‘zlovchining o‘z shaxsini ustun qo‘yishiga, suhbatdoshini mensimasligiga, fikrini ortiqcha ovoz va harakatlar bilan ifoda etishiga o‘rin qolmaydi. bunday paytlarda, …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharq nutq odobi"

mavzu: nutq va muomala mavzu: sharq nutq odobi haqida. holat va nutqiy vaziyat reja: 1.nutq odobi tushunchasi. 2.nutqning shakllanishidagi shart-sharoitlar . 3.nutqiy vaziyat va nutq odobi. to‘g‘ri, nutq madaniyati muammosi insoniyat sivilizatsiyasining barcha bosqichlarida o‘rtaga qo‘yib kelinganligi ham sir emas. u ta’limot sifatida qadimgi rim va afinada shakllangan bo‘lsa ham, shunga qadar misr va assuriyada, hindiston va xitoyda mavjud bo‘lganligi notiqlik san’ati tajribasidan ma’lum. gap shundaki, u paytlarda davlat arboblarining obro‘-e’tibori va yuqori lavozimlarga ko‘tarilishi ularning notiqlik mahoratiga ham bog‘liq bo‘lgan. yunon notig‘i demosfen (eramizdan oldingi 384-322) va rim notig‘i sitseron (eramizgacha 106-43) larning hayoti bunga misol bo‘la oladi. o‘rta osiyo madaniyat...

This file contains 10 pages in PPTX format (302.8 KB). To download "sharq nutq odobi", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq nutq odobi PPTX 10 pages Free download Telegram