yadroviy geofizika

PPTX 16 pages 2.2 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.2 MB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya va geoinformatsion tizimlar fakulteti geofizikaviy tadqiqot usullari kafedrasi geofizikaviy tadqiqot usullari fanidan o'quv dala amaliyoti 2-kurslar uchun mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya va geoinformatsion tizimlar fakulteti geofizikaviy tadqiqot usullari kafedrasi geofizikaviy tadqiqot usullari fanidan o'quv dala amaliyoti 2-kurslar uchun radiometriya yadroviy geofizika – geologik tuzilishi va tog' jinslarining kimyoviy tarkibini o'rganishda radioktiv parchalanish hodisalariga asoslangan fizik usullardir. yadroviy geofizika radiometriya va yadro – fizikaviy usullariga bo'linadi. radiometriya – jinslaraning tarkibini o'rganishda va foydali qazilmalarni izlashda ularning tabiiy radioaktiv nurlanishiga asoslangan. yadro – fizikaviy usullarda radioaktiv nurlanish manbalari yordamida jinslarni sun'iy nurlantirish paytida hosil bo'lgan hodisalarni o'rganishga asoslanib, jinslarning tarkibi va xususiyatlari aniqlanadi. tabiiy radioaktivlik - bu atomlarning yadrolari o'zidan - o'zi elementar zarrachalar (α, β, 𝛈) va gamma (γ) kvantlarni chiqarib, ancha mustahkam energetik holatiga o'tish xususiyatidir. α - nurlanish musbat zaryadlangan va massasi uncha katta bo'lmagan (m=6,69.10-27kg) zarrachalar oqimi (geliy …

2 / 16

oron, aktinon va aktiv kuyqalar deb atalgan (masalan, tabiiy qatorida mezotoriy) ajralib chiqadilar. parchalanishning ohirida har qatorda radioaktiv bo'lmagan qo'rg'oshin izotopi (rb206,rb207,rb208) hosil bo'ladi. emanatsiylar orasida yarim parchalanish davri (t) radonda - 3,8 kun, toronda - 54sek, aktinonda -5sek. tabiatda k40 izotopi ko'p uchraydi, u tabiiy radioaktivlikka ega, uning yarim parchalanish davri (t) 1,31*109 yilga teng. radioaktiv emirilishning asosiy qonuni quyidagi ifoda bilan tasvirlanadi: n=no*e-𝝀t , bu erda no- boshlang'ich vaqtdagi (t=0) yadrolarning soni, n – t vaqtdagi yadrolarning soni; t – vaqt; λ – emirilish tezligi (emirilish doimiyligi), uning birligi s-1 . emirilish tezligini (λ) yarim emirilish davri (t) bilan tavsiflash qulay. yarim emirilish davri (t) deb – izotoplar yadrolarining soni ikki marta kamayishi uchun ketgan vaqtga aytiladi. t izotoplar yarim emirilish davri t bir necha sekunddan bir necha milliard yilgacha teng bo'ladi. sun'iy radioaktiv izotoplar yadroga neytronlar , α,β -zarrachalar va 𝛾- kvantlar ta'sirida hosil bo'ladilar. alfa nurlanishi …

3 / 16

, 𝛾 - nurlarni energiyasi katta bo'lgani uchun tog' jinslarda katta masofa o'tadi (bir necha o'nlab sm; masalan, 30sm jinsdan o'tib 99 % energiyasi yutiladi). tog' jinslarining radioaktivligi, tarkibida radiaktiv elementlar borligiga bog'liq. eng yuqori radioaktivlik tarkibida u, ra, th bo'lgan ma'danlar hisoblanadi. radioaktivligi pastroq, lekin tabiatda keng tarqalgan k40 izotopi hisoblanadi. jinslarning radioaktivligi asosan tarkibida u, th va k40 borligi bilan aniqlanadi. eng yuqori radioaktivlik nordon otqindi jinslarda bo'ladi (ularda, ra - 2,4*10-6 g/t; u=7g/t; th=20,5 g/t; k40=42*103g/t). asosli jinslarning radioaktivligi nordonlarga nisbatan taxminan o'n marta kamroq. (ra=0,95*10-6g/t; u=3g/t; th=6,9g/t; k=13*103g/t). o'ta asosli jinslarning radioaktivligi undan ham past. cho'kindi jinslarda radioaktivlik nordon va o'rta magmatik jinslar radioaktivligidan ancha past bo'ladi. qumda, mergelda, qumtoshda, dolomitda radioaktivlik pastroq. ohaktoshlar, gips, angidridlar, osh tuzining radioaktivligi juda past bo'ladi. metamorfik jinslarning radioaktivligi past va tarkibiga bog'liq bo'ladi. ularning radioaktivligi otilib chiqqan va cho'kindi jinslarning oralig'ida joylashadi. cho'kindi jinslardagi radioaktiv elementlarning miqdori. ohaktosh ra=0,5.10-6 …

4 / 16

molyotlar tezligi 100 dan 200 km/soat gacha, n=100-25m. marshrutlar orasidagi masofa masshtabga bog'liq, gacha bo'ladi. piyoda - xaritalash – qidiruv ishlarida dala radiometrining gilzasi er yuzasidan 5-10 sm balandlikda joylashib, operator harakat vaqtida jinslar radioaktiv fonini naushnik orqali eshitib boradi. har 5 - 50m qadamdan so'ng yoki fon anomal oshganda gilzani (o'lchov detektori) erga joylashtirilib 0,5 - 1 daqiqa o'z holiga qo'yib maydon keskinligini asbob yordamida sanoq olinadi. emanatsion xaritalash. tuproq havosidagi emanatsiyalar deb atalgan radioktiv gazlar (rodon, toron) kontsentratsiyasini o'lchashga asoslangan. chuqurligi 0.8 -1 m ga teng bo'lgan shpurlarga mahsus zond joylashtirilib jinslardagi havo nasos yordamida emanometr nomli asbobning kamerasiga chiqariladi. kameraning devorlari stsintillargan modda ( ) bilan qoplangan. α – zarrachalar ta'sirida chiroq nurlari hosil bo'ladi va ular fotoelektron kuchaytirgich (feu) yordamida qayd qilinadi. image1.wmf oleobject1.bin image2.png image3.jpg image4.jpg image5.png image6.png image7.png image8.png image9.jpg l l 693 . 0 2 ln = = /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yadroviy geofizika"

mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya va geoinformatsion tizimlar fakulteti geofizikaviy tadqiqot usullari kafedrasi geofizikaviy tadqiqot usullari fanidan o'quv dala amaliyoti 2-kurslar uchun mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya va geoinformatsion tizimlar fakulteti geofizikaviy tadqiqot usullari kafedrasi geofizikaviy tadqiqot usullari fanidan o'quv dala amaliyoti 2-kurslar uchun radiometriya yadroviy geofizika – geologik tuzilishi va tog' jinslarining kimyoviy tarkibini o'rganishda radioktiv parchalanish hodisalariga asoslangan fizik usullardir. yadroviy geofizika radiometriya va yadro – fizikaviy usullariga bo'linadi. radiometriya – jinslaraning tarkibini o'rganishda va foydali qazilmalarni izlashda ularning tabiiy radioaktiv nur...

This file contains 16 pages in PPTX format (2.2 MB). To download "yadroviy geofizika", click the Telegram button on the left.

Tags: yadroviy geofizika PPTX 16 pages Free download Telegram