tadbirkorlik va biznes asoslari

DOC 207 pages 2.0 MB Free download

207 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.0 MB

File type DOC

Pages 207

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 207

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent moliya va iqtisodiyot kolleji “moliya” kafedrasi “tadbirkorlik va biznes asoslari” fanidan ma’ruzalar matni “tasdiqlayman” kollej uslubiyot kengashi raisi ____________ r. u. yusupov ___ - avgust 2016-yil ma’ruza matni “moliya” kafedrasi yig‘ilishidada ko‘rib chiqildi va tasdiqlandi. bayon №1 ___-avgust 2016-yil kafedra mudiri ______ l.k.kupaysinova tuzuvchi: l.k.kupaysinova toshkent – 2016 mundarija 5kirish 71-bob. nima uchun aynan tadbirkorlik? 71-mavzu. biznesdagi tadbirkorlik foydasini anglash 102-mavzu. tadbirkorlikning jamiyat uchun ahamiyati 133-mavzu. o’z-o’zini band qilish 172-bob. tadbirkorlar. ular kimlar? 174-mavzu. o’z xususiy tadbirkorlik salohiyatini baholash 185-mavzu. tadbirkor xarakteri qirralari 216-mavzu. tadbirkorlar liderlar sifatida 237-mavzu. tadbirkorlik qarorini qabul qilish va mas`uliyatni o’ziga olish ko’nikmalari. 283-bob. qanday qilib tadbirkor bo’lish mumkin? 288-mavzu. tadbirkorlik uchun zarur bo’lgan qobiliyatlar 319-mavzu. kichik korxonani muvaffaqiyatli tashkil etishning asosiy omillari 3410-mavzu. tadbirkorlik bilan shug’ullanish qarori 374-bob. yaxshi biznes-g’oyani izlash 3711-mavzu: g’oyalar generatsiyasi 4412-mavzu.tadbirkorlik faoliyati imkoniyatlarini aniqlash va baholash 535-bob. korxona. bu nima? 5313-mavzu. iqtisodiy …

2 / 207

rish 10723-mavzu. ta`minotchilarni tanlash 11024-mavzu. kichik korxonalarda qo’llaniladigan texnologiyalar 11125-mavzu. korxona xarajatlarini bilish 11926-mavzu. moliyaviy boshqarish 13027-mavzu. moliyaviy hisobotlar va ularning shakllari 1378-bob. tadbirkorlik cho’qqilarini egallashdagi keyingi qadamlar 13728-mavzu. axborotlar va ulardan foydalanish 14629-mavzu. biznes rejani tayyorlash 15430-mavzu. tadbirkorlikni tashqi dunyo bilan bog’lash 1609-bob. tadbirkorlik sub`ektlarini soliqqa tortish tartibi 16031-mavzu. soliqlarning iqtisodiy mohiyati va amal qilish xususiyatlari 16632-mavzu. soliqqa tortish funksiyalari va tamoyillari 17633-mavzu. o’zbekiston respublikasi soliq tizimi va uning tarkibiy tuzilishi 17834-mavzu. to’g’ri va egri soliqlar 18235-mavzu. umumdavlat va mahalliy soliqlar va yig’imlar. 18536-mavzu. yuridik shaxslarni soliqqa tortish tartibi 18937-mavzu. jismoniy shaxslarni soliqqa tortish tartibi. 19238-mavzu. soliq imtiyozlari. 19439-mavzu. soliqqa oid qonunbo’zarliklar va ularga nisbatan qo’llaniladigan jazo choralari 19740-mavzu. soliqlar va boshqa majburiy to’lovlarni to’lash tartibi 203adabiyotlar ro’yxati kirish iqtisodiyotni erkinlashtirish sharoitida kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish, uning qonuniy-me`yoriy asoslarini mustahkamlashga qaratilgan iqtisodiy islohatlar dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. ushbu masala o’zbekiston hukumatining iqtisodiyot sohasida amalga oshirayotgan islohatlarida eng …

3 / 207

r va xizmatlar bilan to’ldiradigan, iqtisodiyotning tarkibiy negizini belgilab beradigan eng muhim sektor hisoblanadi, shuningdek, aholini ish bilan ta`minlashda, uning daromadlarini oshirishda eng asosiy omil va manba bo’lib xizmat qiladi. ikkinchidan, hozirgi sharoitda jahon va mintaqaviy bozorlarda raqobat keskinlashib borayotgani hammaga ayon. aynan kichik biznes o’zining harakatchanligi, kam sarmoya talab qilishi hisobidan ishlab chiqarishni yengilroq va tez modernizatsiya qilish, ishlab chiqarilayotgan mahsulot turlarini yangilash imkoniyatiga ega ekani va shu tariqa bozor kon`yunkturasining o’zgaruvchan talablariga yaxshi moslasha olishi bilan e`tiborlidir. uchinchidan, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik o’sishi bilan mamlakat tayanchi va suyanchi bo’lgan mulkdorlar o’rta sinfini shakllantirish vazifasi bevosita hal etiladi. umuman aytganda, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik bugungi kunda aholi bandligini ta`minlaydigan va uning asosiy daromad manbai bo’lgan muhim bug’in hisoblanmoqda. shu jihatdan, respublikamizning bozor iqtisodiyotiga o’tishi sharoitida iqtisodiyotning ijtimoiy yo’naltirilishini kuchaytirish, ishlab chiqarishni iste`molchilar talablari asosida amalga oshirish va tashkil etish hamda fuqarolarni tadbirkorlik bilan shug’ullanishlariga keng yo’l ochib …

4 / 207

assislari tomonidan tayyorlangan, sharqiy yevropa, keniya va mustaqil hamdo’stlik mamlakatlarining (mdh) bir qator respublikalarida aprobatsiyadan o’tgan «biznes bilan tanishuv» nomli modullar ketma-ketligiga asoslangan «tadbirkorlik va biznes aslslari» fani doirasida hal etishga e`tibor qaratilgan. ushbu fan doirasida biznes va tadbirkorlik, bunday faoliyatni tashkil etish, uning turlari, ish faoliyatini rejalashtirilishi, moliyalashtirish va korxonani boshqarish, biznes-rejalar tuzishga oid bilimlar, ish o’yinlari, keys-stadilar, sxemalar va interfaol kabi o’qitish usullari qamrab olingan. 1-bob. nima uchun aynan tadbirkorlik? 1-mavzu. biznesdagi tadbirkorlik foydasini anglash reja: 1. tadbirkorlik va biznes tushunchasi 2. o’zbekistonda tadbirkorlikning rivojlanishi. 3. tadbirkorlik uchun zarur bo’lgan shart-sharoitlar. 4. tadbirkorlikni o’ziga xos tamoyillari. dastlabki bosqichlarda tadbirkorlikning eng muhim alomati biron bir shaxs-tadbirkor faoliyatining foydali yoki zararligini belgilovchi noaniqlik omili hisoblangan. tadbirkorlikning ijtimoiy-iqtisodiy vazifasi turli bozorlarda talab bilan taklif orasida muvozanat o’rnatishga doir takomillik faoliyatidan iborat deb tan olingan. keyinchalik “sarmoya egasi” va “tadbirkor” tushunchalari bir-biridan farklana boshlandi. tadbirkor sarmoyaning muomalada yuritishni, ko’payib borishini ta`minlaydi va …

5 / 207

`riflab, uni foyda olish uchun qandaydir tijorat g’oyasini amalga oshirish maqsadida iqtisodiy tavakkalchilikka boradigan kishidir, - deb ta`kidlaydi. tadbirkorni o’zi, o’z ishini rejalashtiradi, ishlab chiqarishni tashkil etadi, mahsulotni sotadi va olgan daromadiga o’zi xo’jayinlik qiladi. biznes - bu avvalo ishlab chiqarishni tashkil etish, iqtisodiy faoliyat va munosabatlar, hayotni o’zi so’ngra esa pul ishlash demakdir. tadbirkorlik - bu doimo o’z ishining fidoiysi, bilimdonidir. tadbirkorlik uchun o’qish kerak, nafaqat dastlabki paytlarda, balki tadbirkor bir umir o’qishi, izlanishda bo’lishi kerak. tadbirkorlik mulkdorlarning yoki ular vakillarining ongli va maqsadli iqtisodiy faoliyatidir. “tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to’g’risida”gi o’zbekiston respublikasi qonunida tadbirkorlik faoliyati tushunchasiga quyidagicha ta`rif berilgan: “tadbirkorlik faoliyati (tadbirkorlik) - tadbirkorlik faoliyati sub`ektlari tomonidan qonun xujjatlariga muvofiq amalga oshiriladigan, tavakkal qilib va o’z mulkiy javobgarligi ostida daromad (foyda) olishga qaratilgan tashabbuskor faoliyat”. 2. o’zbekistonda tadbirkorlikning rivojlanish bosqichlari. uzbekistonda tadbirkorlikni rivojlantirish xususiyatlaridan kelib chikib uning rivojlanishini biz 3 bosqichga bulishimiz mumkin: 1-bosqich. 1917 yilga kadar bulgan …

6 / 207

h vazifa kilib belgilanishi yoki amalga oshirishning davlat tomonidan maxsus mexanizmi yaratilishi shartligi, uning muxim yullaridan biri sifatida erkin tadbirkorlikka keng yul ochib berilishi bilan xarakterlanadi. ushbu davrni shartli ravishda 4 ta davrga xam bulishimiz mumkin. 1-davr. kaytadan uygonish davri, asosan 90 yillarning boshlariga tugri keladi. bu davrda tadbirkorlik va kichik biznesning xukukiy bazasi tashkil etildi.kayta uygonish davrining asoschisi prezidentimiz i.a.karimov. 2-davr. tiklanish (oyokka turish) davri, 1999-2000 yillarni karab oladi.bu vaktda kichik va urta biznes korxonalari shakllantirildi. 3-4 davr. barkarorlashtirish va yuksaltirish. bu kelgusi davrga tugri keladi. 3.tadbirkorlik uchun zarur bo’lgan shart-sharoitlar. tadbirkorlikni rivojlantirish uchun quyidagi shart-sharoitlar talab etiladi: 1 mulk munosabatlarining uyg’unlashuvi. bozor iqtisodiyoti sharoitida mulkiy munosabatlar uch jihat bilan belgilanadi: - · egalik qilish, ya`ni mulk egasi sifatida mulkka to’la xukumronlik qilish: sotish, ijaraga berish, hadya etish; · foydalanib turish, ya`ni mulk egasining nazorati asosida ma`lum shart va to’lov evaziga mulkdan vaqtincha foydalanish; · operativ tezkor boshqarishni, yangi …

7 / 207

balari, ommaviy axborot vositalari, aloqa vositalari; · ekspert byurolari, sertifikat markazlari, bojxonalar, soliq nazorati tashkilotlari, arbitrajlar va x.k. 5 tadbirkorlik uchun huquqiy kafolatning mavjudligi, ya`ni tadbirkorlikni himoyalovchi qonunchilikning mavjudligi. 6 yangi korxonalarga kadrlar tayyorlash, kredit olish, soliq to’lash, tabiiy boyliklardan foydalanish bo’yicha davlat tomonidan berilgan imtiyozlar va x.k. 4.tadbirkorlikni o’ziga xos tamoyillari. biznesni muvaffaqiyatli olib borishga ko’maklashuvchi tadbirkorlikning asosiy tamoyillari quyidagilardan iborat: 1. mulk sohibi bo’lish. tadbirkorlar resurslar yoki mahsulotlarning egasi bo’lishi kerak. ular o’z mulkiga tayanib yoki o’zga mulkini ijaraga olib ishlaydi. 2. foyda olishga intilish. tadbirkorning boyishdan iborat iqtisodiy maifaati bo’lib, unga foyda olish orqali erishiladi. 3. iqtisodiy erkinlik. tadbirkor bozorga qarab nimani, qancha, qanday texnologiyada ishlab chiqarishni, yaratilgan tovarni kimga, qachon va necha pulga sotishni, qaysi bank bilan aloqa qilishni, o’ziga sherik topishni, xullas, har qanday iqtisodiy faoliyatni hech bir toifasiz, o’z bilganicha amalga oshiradi. 4.iqtisodiy mas`uliyat. tadbirkor mas`uliyatni o’z zimmasiga olib, ko’rgan foyda-zarariga o’zi javob beradi. …

8 / 207

ga zid. masalan, hazrati muhammad (s.a.v.) odamlarga “halol yo’l bilan nafaqa topinglar” deb marhamat qilganlar. shu sababli «halol top» degan qoida tadbirkorlikka ham xos bo’lgan. o’zbekiston qonunlariga ko’ra tovar ishlab chiqaruvchilar iste`molchilarning tovar sifatiga bo’lgan talabini qondirishi, tovar sifatini kafolatlashi shart. davlat shu qonunlar ijrosini nazorat qiladi. «davlat iste`molchilarning tovar (ish, xizmat) sotib olish va undan foydalanish chog’idagi huquqlari hamda qonun bilan qo’riqlanadigan manfaatlari himoya qilinishini kafolatlaydi». 10. nufo’z (imij)ga ega bo’lish. nufo’z halq orasida, tadbirkorlar doirasida obro’-etiborli bo’lishni bildiradi. tadbirkor o’z sha`nini avaylashi, firma nomini e`zozlab, unga dog’ tushirmasligi, yaxshi nom chiqarishi shart. 11. tadbirkorlikda o’z-o’zini boshqarish tartibi bor. davlat firma ishiga aralashmaydi, balki iqtisodiy siyosati bilan tadbirkorlarga ko’maklashadi, qonunlar orqali tadbirkorlik uchun sharoit yaratadi. masalan, o’zbekiston respublikasining qonunlariga ko’ra davlat tadbirkorlikni qo’llab-quvvatlaydi, tadbirkorlar mulkinipg daxlsizligiii ta`minlaydi. tayanch iboralar. biznes tushunchasi. tadbirkorlik sub`ekti. tadbirkorlik ob`ekti. tavakkalchilik. mulk shakllari. istemolchining tanlov erkinligi. mulkchilik munosabatlari. nazorat uchun savollar: 1.tadbirkorlik tushunchasiga ta`rif? …

9 / 207

ligining belgisi hamdir. odamlar iqtisodiy hayotda o’zlari uchun qanday maqsadlar qo’yishadi? va bu maqsadlarga qanchalik muvaffaqiyat bilan erishiladi? quyida mana shu savollar muhokama etiladi. to’liq hajmli iqtisodiyot – bu odamlar o’z iqtisodiyoti uchun qo’yadigan eng muhim maqsadlardan biridir. biz mavjud bo’lgan ishlab chiqarish resurslari – mehnat, sarmoya, tabiiy resurslardan to’laqonli foydalanishni, hamda bu resurslardan samarali foydalanishni xohlaymiz. qay darajada biz to’liq bandlik va to’liq hajmli ishlab chiqarish maqsadlariga erishayapmiz? aslida, millat mehnatga layoqatli va ishlashni xohlaydigan 100% erkak va ayollar doimiy asosda ish bilan ta`minlanishini kuta olmaydi. ma`lum miqdorda – taxminan mehnatga layoqatli aholining 2% dan 5% gacha qismi doimo ishsiz bo’ladi. ammo lekin millionlab odamlar hech qanday zaruratsiz ishsizlar toifasiga mansub bo’lsa, bu ular o’z mamlakatining farovonligiga foydali hissa qo’shmayotganligi va ishlab pul topmayotganliklarini bildiradi. shu sababdan, to’liq bandlik hamda mehnatning yuqori samaradorligini taqozo etuvchi to’liq hajmli ishlab chiqarish maqsadi, bizning iqtisodiyotimiz uchun eng muhim maqsadlardan biridir. barqaror o’sish …

10 / 207

krlashimiz lozim. tanlov erkinligi – bu deyarli har bir odam maqsadlar ro’yxatining birinchi qatoriga qo’yadigan maqsaddir. lekin aniq terminlarda bu nimani bildiradi? iqtisodchilar, tanlov erkinligi iste`molchilar, xodimlar va biznes uchun muhimligini ta`kidlashadi. iste`molchining tanlov erkinligi - iste`molchilar faqatgina o’z ehtiyojlari va xohishlariga asoslanib, juda keng doiradagi muqobil tovarlardan, o’zlari sotib olishni xohlagan tovarlarni tanlab olishlari mumkinligini bildiradi. iste`molchiga - “siz o’zingiz xohlagan har qanday razmerli va rangli shlyapani egasi bo’lishingiz mumkin, lekin bu shlyapa o’rta razmerda va qora rangli bo’lishi shart!” – deb gapiriladigan tizim bizni mutlaqo qoniqtirmaydi. kasbiy faoliyatni tanlash erkinligi – iqtisodiy erkinlikning muhim tomonidir. erkaklar va ayollar havas bilan bajariladigan va ayni vaqtda shundan munosib ish haqi hamda shaxsiy qoniqish olinadigan ishni tanlash imkoniyatiga ega bo’lishni xohlaydilar. va nihoyat, “erkin tadbirkorlik”ning muhimligi to’g’risidagi gaplarni tez-tez eshitib turamiz. bu – tanlash erkinligining muhim jihatidir. bu odamlarga o’z bizneslarini erkin tashkil etish va, natijada foyda ko’rish uchun, ishlab chiqarish …

Want to read more?

Download all 207 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tadbirkorlik va biznes asoslari"

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent moliya va iqtisodiyot kolleji “moliya” kafedrasi “tadbirkorlik va biznes asoslari” fanidan ma’ruzalar matni “tasdiqlayman” kollej uslubiyot kengashi raisi ____________ r. u. yusupov ___ - avgust 2016-yil ma’ruza matni “moliya” kafedrasi yig‘ilishidada ko‘rib chiqildi va tasdiqlandi. bayon №1 ___-avgust 2016-yil kafedra mudiri ______ l.k.kupaysinova tuzuvchi: l.k.kupaysinova toshkent – 2016 mundarija 5kirish 71-bob. nima uchun aynan tadbirkorlik? 71-mavzu. biznesdagi tadbirkorlik foydasini anglash 102-mavzu. tadbirkorlikning jamiyat uchun ahamiyati 133-mavzu. o’z-o’zini band qilish 172-bob. tadbirkorlar. ular kimlar? 174-mavzu. o’z xususiy tadbirkorlik salohiyatini baholash 185-mavzu. tadbirkor xarakteri qirralari 216-m...

This file contains 207 pages in DOC format (2.0 MB). To download "tadbirkorlik va biznes asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: tadbirkorlik va biznes asoslari DOC 207 pages Free download Telegram