maktabgacha yoshdagi bolalarda son va sanoq haqida tushuncha hosil qilish va o'rgatish

DOCX 41 sahifa 513,2 KB Bepul yuklash

41 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 513,2 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 41

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (10 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 41

o’zbekiston respublikasi xalq ta’lim vazirligi navoiy davlat pedagogika instituti “maktabgacha ta’lim “ kafedrasi “himoya qilishga ruxsat beraman “ fakultet dekani xudoyorov sh “___” ___________________2020 yil “maktabgacha ta’lim “ yo’nalishi bo’yicha bakalavr darajasini olish uchun “ maktabgacha yoshdagi bolalarda son va sanoq haqida tushuncha hosil qilish va o’rgatish” mavzusida bajarilgan . mavzu: maktabgacha yoshdagi bolalarda son va sanoq haqida tushuncha hosil qilish va o’rgatish . bajaruvchi: ergashova orzigul ishni himoyaga tavsiya etgan ilmiy raxbar :haydarova sh kafedra mudiri:davlatova r mavzu:maktabgacha yoshdagi bolalarda son va sanoq haqida tushuncha hosil qilish va o’rgatish . reja: i.kirish_________________________________________________________ ii.asosiy qism.__________________________________________________ ii.1. maktabgacha yoshdagi bolalarda elementar matematika tasavvurlarini shakllantirish.___________________________________________ ii.2. maktabgacha yoshdagi yoshdagi bolalarda miqdor va son sanoq haqidagi bilimlarni shakllantirish . sanashni o’rgatish._______________________ ii.3. bolalarni maktabga tayyorlashda matematik tasavvurlarni shakllantirishning zamonaviy texnalogiyalari_______________________________ iii.xulosa ________________________________________________________ iv. foydalanilgan adabiyotlar___________________________________ . kirish mamlakatimizda zamonaviy pedagogik texnologiyalarni ta’lim amaliyotiga tatbiq etish asosida ta’lim jarayonining potensial imkoniyatlarini yuzaga chiqarish bosqichi …

2 / 41

, har bir pedagog bolaga ta’lim-tarbiya berish masalasi bilan shug’ullanar ekan, pedagogikaning nazariyasi va o’qitishning zamonaviy pedagogik texnologiyalari hamda milliy istiqlol g’oyalari bilan qurollangan bo’lishlari kerak. uchinchidan, nazariy jihatdan to’la asoslangan zamonaviy pedagogik texnologiyalarni bugungi kunda ta’lim jarayoniga qo’llash eng dolzarb masalaga aylangan. maktabgacha ta’lim yosh avlodga ta’lim-tarbiya berishning poydevori hisoblanadi. shu bois, biz pedagogik texnologiyalarning – zamonaviy o’zbek modelini maktabgacha ta`limda o’qitish metodikasi misolida amaliyotga qo’llashni rejalashtirdik. modul - pedagogik texnologiyani tashkil qiluvchi tarkibiy bo’laklarni ifodalovchi tushuncha. bu tarkibiy bo’laklar, ya’ni modullar eng kichik modullardan hamda ularning turli miqdordagi to’plamlaridan iborat bo’ladi. bunda eng kichik tarkibiy bo’lakni eng kichik modul, boshqalarini esa o’z ichiga qancha shunday modulni olishiga qarab o’rta va katta modullar deb atadik. modulli o’qitish texnologiyasi, majmuli yondashuvni ifodalaydi. majmular nazariyasiga asoslangan modulli o’qitish texnologiyasi o’z xususiyatlariga ega bo’lib, ta’lim sohasida mehnat qilayotgan har bir xodimning ijodiy faoliyatiga, dunyoqarashiga samarali ta’sirini ko’rsatadi. chunki, majmular nazariyasi nazariy jihatdan …

3 / 41

iriladi: «o‘zidan» oldinga, orqaga (orqasidan), o‘ngga (o‘ngdan), chapga (chapdan) so‘zlarini to‘g‘ri qo‘llashga o‘rgatiladi. mashg‘ulotlar o‘quv yili boshidan boshlab haftasiga 1 martadan (1 yilda 36 marta) o‘tkaziladi. sentabr oyida bir mashg‘ulotning davomiyligi 10 minutdan oshmasligi kerak. oktabr oyidan boshlab mashg‘ulot davomiyligi sekinasta 15minutga yetkaziladi. kichik guruhda elementar matematik tasavvurlarga bag‘ishlangan mashg‘ulotlarda o‘qitish ayoniy ta’sir xarakterida bo‘lishi kerak. bolalar bilimlarni tarbiyachining harakatlarini, uning tushuntirish va ko‘rsatmalarini idrok qilish asosida, shuningdek, didaktik materiallar bilan mustaqil ishlash vositasida o‘zlashtiradilar. o‘rta guruh o‘rta guruhda mashg‘ulotlar sentabr oyidan boshlab, haftasiga 1 marta o‘tkaziladi. mashgulot 20 daqiqa davom etadi. yil davomida 36 ta mashg‘ulot o‘tkaziladi. bolalar harakatli-ko‘rsatmali shaklda berilgan o‘quv materiallarini yaxshi o‘zlashtiradi. 5 yoshga qadam qo‘ygan bolalarni o‘qitishda didaktik o‘yinlardan keng foydalanish kerak. topshiriqlarniig bajarilish jarayonida o‘qituvchi bolalarni o‘z harakatlarini (nima qilganlarini va qanday qilganlarini, natijada nima hosil bo‘lganini) tushuntirib berishga undaydi. birinchi mashg‘ulotlardan boshlaboq bolalarga mos muammo xarakteridagi masalan, mashina qaysi darvozadan o‘tdi (o‘tmadi)? nega? …

4 / 41

xshi o‘zlashtirishlari kerak. har xil buyumlar to‘plamini sanash, ularning qatorda kelish tartiblarini aniqlash jarayonida sonlar mohiyatini o‘zlashtirish amalga oshiriladi. bolalar bilan bajariladigan hamma ishlar ular oldingi bosqichlarda olgan bilimlar va ularni hisobga olish asosida tashkil qilinadi. o‘rganishni o‘tilganlarni takrorlashdan boshlash kerak. har qaysi yangi bilim oldin o‘zlashtirilgan bilimlar tizimiga kiritilishi zarur. mashqlar miqdori yetarli bo‘lgandagina tarbiyalanuvchilarda puxta malaka va ko‘nikmalar shakllanishi mumkin. bolalarni buyumlar, o‘yinchoqlar, geometrik shakllar, kartochkalar va rasmlardagi tasvirlarni sanash (qayta sanash, qo‘shib sanash, ajratib sanash) ga, obyektlar miqdorlarini sezish bilan aniqlashga mashq qildirish kerak. mazkur guruhda haftada 1 tadan mashg‘ulot o‘tkaziladi. maktabga tayyorlov guruhi. 7 yoshga qadar bola son, buyumlarning shakli va kattaligi haqida nisbatan ko‘proq bilimlarni o‘zlashtirgan bo‘lishi, fazoda (2 va 3 o‘lchovli) va vaqt bo‘yicha mo‘ljal ola bilishi kerak. tarbiyachi bolalarda matematik bilimlarga ustivor (turg‘un) qiziqish, ulardan foydalanish malakasi va ularni mustaqil egallashga intilishni tarbiyalashga harakat qilishi kerak. shu yoshda bolalarda mustaqil fikrlashni, fazoviy tasavvurni …

5 / 41

lab o‘rganadi. matematik bilimlar bolalarga qat’iy aniqlangan sistema va izchillikda beriladi, bunda yangi materiallar bolalar o‘zlashtira oladigan darajada bo‘lishi kerak. har bir vazifa bir qator kichik topshiriqlarga bo‘linadi. bu kichik topshiriqlar ketma-ket o‘rganiladi. masalan, tayyorlov guruhi bolalarini buyumlarni bo‘laklarga bo‘lish bilan tanishtirish bunday ketma-ketlikda amalga oshiriladi: bolalar birinchi mashg‘ulotda buyumlarni ikkita teng qismga bo‘lishni mashq qiladilar va yarim nima ekanini o‘zlashtiradilar; ikkinchi mashg‘ulotda bolalarning teng ikkiga bo‘linadigan buyumlar haqidagi tushunchalari kengaytiriladi va shunga mos lug‘ati aktivlashtiriladi; tarbiyachi uchinchi mashg‘ulotda bolalarga buyumlarni teng to‘rt qismga bo‘lish usullarini tanishtiradi, shuningdek butunning qismga munosabatini ko‘rsatadi; keyinroq bolalarga geometrik shakllarni ikki va to‘rt qismga bo‘lishning har xil usullarini ko‘rsatadi, bolalar butun bilan qism orasidagi munosabatlarni o‘rnatishadi. yangi materialni o‘rganish jarayonida o‘tgan materialni takrorlash bolalarning bilimlarini chuqurlashtiribgina qolmay, balki ular e’tiborini yangi materialga qaratish, uning puxta o‘zlashtirilishiga imkon beradi. odatda yangi mavzuni uch—besh mashg‘ulot davomida, oldin uniig birinchi qismida, keyinroq ikkinchi qismida o‘rganiladi. mavzuni ikki …

6 / 41

tning har xil turidan foydalaniladi. mashg‘ulot turi uning mazmuni bilan aniqlanadi. u yangi materialni o‘rganishga yoki o‘tilganlarni takrorlashga, bir qator mashg‘ulotlarning materiallarini umumlashtirishga yoki bolalarning bilimlarini tekshirishga bag‘ishlanadi. o‘qitish tajribasida qurama mashg‘ulotlar eng ko‘p o‘rinni oladi, ularning birinchi qismida 8—10 daqiqa davomida yangi material o‘rganiladi, ikkinchi qismida (9—12 daqiqa davomida) oldingi mashg‘ulotlarda olingan bilim va ko‘nikmalar mustahkamlanadi, oxirida esa bolalarga ilgari o‘zlashtirilgan bilimlar 3—4 daqiqa takrorlatiladi. yangi materialni o‘zlashtirish bolalardan ko‘proq zo‘riqishni talab qiladi. shu sababli mashg‘ulot oxirida tanish materialni kiritish bir oz bo‘shashish imkonini beradi. masalan, tayyorlov guruhidagi mashg‘ulotlarning birinchi qismida 5 sonining o‘zidan kichik ikki sondan iborat tarkibi bilan tanishtirish, ikkinchi qismida doira va oval chiza olish malakasi qaraladi, 3 va 4 sonlarining ikkita kichik sondan iborat tarkibi o‘rganilishi, bilimlar mustahkamlanishi mumkin. uchinchi qismda «nima o‘zgardi?» o‘yinida buyumlar to‘plamini sanash (masalan, samolyotlar zvenolari nechtaligini, har qaysi zvenoda nechtadan samolyot borligini, hamma samolyotlar nechtaligini aniqlash)ga doir mashqlar bajarilishi mumkin. …

7 / 41

aqsadga muvofiq, bu mashqlar o‘ziga yarasha aql gimnastikasidir, masalan, “kim qaysi o‘yinchoqlarni sanadi?” “o‘yinchoqlar nechta?” kabi o‘yin-mashqlardan boshlash mumkin. bulardan katta guruhda foydalanish mumkin. (chaqirilgan bolalar tarbiyachi ko‘rsatmasiga binoan o‘yinchoqlarni sanab chiqadilar, so‘ngra o‘yinchokdar salfetka bilan yopiladi, shundan keyin bolalar u yoki bu o‘yinchoqdan nechtadan bo‘lganini yoki kimda o‘yinchoqlar borligini va o‘yinchoqlar qancha bo‘lganini topadilar.) bolalar (o‘rta, katta va maktabga tayyorlash guruhlarida), buyumlarni va geometrik shakllarni har xil alomatlari bo‘yicha guruhlarga ajratishni, o‘yinchoqlar, shakllar, jadvallar to‘plamiga tayyorlov guruhlarida «qancha» so‘zi bilan savollar o‘ylab topishni mashq qiladilar. shuningdek «qo‘shnilaringni top», «men qaysi sonni o‘tkazib yubordim?», «kim ko‘p bilsa, u uzoq sanaydi» kabi o‘yinlar o‘tkaziladi. yangi materialni tushuntirishda tarbiyachining yoki chaqirilgan bolaning harakatlari hamma bolalarga ko‘rinib turishi muhim. keyinroq bilim va ko‘nikmalarni mustahkamlash uchun topshiriqlar hamma bolaga bir vaqtda beriladi. bolalar o‘rinlarida yuzlari (yoki yon tomonlari) bilan qarab o‘tirishlari kerak. chunki topshiriqlarning bajarilishini tekshirishda yoki yangi topshiriqlar berishda tarbiyachi bolalar e’tiborini namunaga …

8 / 41

irishlarga keltirish (qo‘shni sonlar orasidagi bog‘lanishlar va munosabatlar, “teng”, “ortiq”, “kam”, “butun”, “qism”) borasida ham ko‘rsatmalilik boshlang‘ich moment bo‘lib xizmat qiladi. hamma mashg‘ulotlarda kundalik turmushda ishlatiladigan buyumlar, o‘yinchoqlar, tabiiy materiallardan keng foydalaniladi. hamma bolalar o‘yinchoqlar bilan o‘ynashlari uchun o‘yinchoqlar ko‘p miqdorda tanlanadi. matematik bilimlar abstraksiyalash yo‘li bilan o‘zlashtirilishi sababli turli-tuman buyumlardan foydalaniladi. o‘rgatishning ma’lum bosqichida jadvallar, sxemalar (olmani ikkita va to‘rtta teng qismga bo‘lish sxemasi) ko‘rsatmali material bo‘lishi kerak. ko‘rsatmalilikning xarakteri yoshdan-yoshga o‘tish bilangina emas, balki joyga hamda bilimlarni o‘zlashtirishning har xil bosqichlarida konkret bilan abstrakt orasidagi munosabatlarga bog‘liq holda ham o‘zgarib turadi. chunonchi o‘rgatishning ma’lum bosqichida buyumlar to‘plamini sanash “sonli jadvallar”, “sonli zinachalar” va boshqa mashqlar bilan almashtiriladi. ko‘rsatma-qo‘llanmalarni tanlash va ular kombinatsiyasi mashg‘ulotlar jarayonidagi bilim va ko‘nikmalarni egallashga bog‘liq. bolalar bilimlarini umumlashtirish, har xil bog‘lanishlarni, munosabatlarni ko‘rsatish kerak bo‘ladigan hollarda ko‘rsatmalilikning bir necha turini kombinatsiyalash kerak. masalan, qo‘shni sonlar orasidagi bog‘lanish va munosabatlarni yoki sonlarning birliklardan iborat miqdoriy …

9 / 41

halar (g‘isht)lar yoki uzun va qisqa lentalar olinadi. matematika mashg‘ulotlarida, odatda, ko‘p turdagi buyumlar to‘plamidan, ko‘rgazmalardan foydalaniladi. shu sababli bularni joylashtirish tartibini o‘ylab ko‘rish juda muhim. kichik guruhda bolalarga material xususiy quti (konvert)da beriladi. katta bolalarga tarqatma sanoq materialini stolga bitta patnisda (bitta qutida) berish mumkin. ko‘p turdagi buyumlardan foydalanganda ularni shunday joylashtirish kerakki, mashg‘ulotni boshlash uchun kerak bo‘ladigan material eng ustida tursin. aloqa usullarini qanday birga qo‘shib olib borish kerak? bola tafakkurini ko‘rsatmali-harakatli xarakterda ekanligi ularning ko‘rsatma-qo‘llanma bilan har xil harakatlarini tashkil qilish orqali matematik bilimlarni shakllantirish zarurligini asoslaydi. og‘zaki bayon usuli (metodi) maktabgacha yoshdagi bolalar bilan ishlashda uncha katta o‘rin olmaydi va bolalar bilan so‘zlashuv shaklida foydalaniladi. bilim, malaka, ko‘nikmalarni o‘zlashtirishga har xil usullardan foydalanish va ularni birga qo‘shib ishlatish bilan erishiladi. usullarni tanlash u yoki bu dastur masalasi mazmuni, shuningdek bolalarning tegishli bilim va ko‘nikmalari darajalari, nihoyat, har qaysi yosh xususiyatlari bilan aniqlanadi. o‘rgatish kattadan bolaga bilimlarni …

10 / 41

qiladilar, bunda oldin buyumlarni juftlab taqqoslashni, keyin esa bir necha buyumni birdaniga taqqoslashni va ularni u yoki bu belgilari bo‘yicha guruhlashni (masalan, geometrik figuralarning shakllari, ranglari va hokazo bo‘yicha taqqoslashni) o‘rganadilar. bolalarning qo‘llanmalar bilan ishlashlarining ma’lum sistemasini tashkil qilishda tarbiyachining roli harakatlarning bajarilishi jarayonida zarur yordam berish, tashabbusni, mustaqillikni rag‘batlantirishdan, bolalarni xulosalarga olib kelishdan iborat. tushunarli, aniq ifodalangan vazifani qo‘yish bolalar tafakkurini faollashtirishning zaruriy shartidir. vazifa (o‘yin, amaliy, bilish) qo‘yish xarakteri bolalarning yosh xususiyatlari bilan ham, matematik masala mazmuni bilan ham aniqlanadi. tarbiyachi bolalarga yangi harakatlarni ko‘rsatadi va tushuntiradi, shu bilan birga, u yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan xatolarning oldini olishga harakat qiladi. buning uchun harakat texnikasini (tekshirishga, ustiga qo‘yishga, yoniga qo‘yishga doir) sinchiklab ishlab chiqish muhim ahamiyatga ega. tarbiyachi mashg‘ulotga tayyorlanar ekan, oldindan bolalarga nimani ko‘rsatish, nimani tushuntirish va bolalar mustaqil ravishda nima qila olishlarini ham chuqur o‘ylab, beriladigan savol va harakatlar rejasini tuzib oladi. bilim va ko‘nikmalarni puxta o‘zlashtirish …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 41 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"maktabgacha yoshdagi bolalarda son va sanoq haqida tushuncha hosil qilish va o'rgatish" haqida

o’zbekiston respublikasi xalq ta’lim vazirligi navoiy davlat pedagogika instituti “maktabgacha ta’lim “ kafedrasi “himoya qilishga ruxsat beraman “ fakultet dekani xudoyorov sh “___” ___________________2020 yil “maktabgacha ta’lim “ yo’nalishi bo’yicha bakalavr darajasini olish uchun “ maktabgacha yoshdagi bolalarda son va sanoq haqida tushuncha hosil qilish va o’rgatish” mavzusida bajarilgan . mavzu: maktabgacha yoshdagi bolalarda son va sanoq haqida tushuncha hosil qilish va o’rgatish . bajaruvchi: ergashova orzigul ishni himoyaga tavsiya etgan ilmiy raxbar :haydarova sh kafedra mudiri:davlatova r mavzu:maktabgacha yoshdagi bolalarda son va sanoq haqida tushuncha hosil qilish va o’rgatish . reja: i.kirish_________________________________________________________ ii.asosiy qism.___________...

Bu fayl DOCX formatida 41 sahifadan iborat (513,2 KB). "maktabgacha yoshdagi bolalarda son va sanoq haqida tushuncha hosil qilish va o'rgatish"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: maktabgacha yoshdagi bolalarda … DOCX 41 sahifa Bepul yuklash Telegram