kriptografiyaning asosiy tushunchalari

DOCX 21 pages 2.4 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.4 MB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

3-ma’ruza: kriptografiya tarixi reja:ma’ruza. kriptografiyaning asosiy tushunchalari 1. asosiy terminlar 2. kriptotizim, kerkgoff prinsipi 3. kriptografiya tarixi 4. kriptografik akslantirishlar 5. kriptografiya bo‘limlari 6. bir martali bloknot tayanch iboralar: kriptografiya, kriptotizim, kalit, kerkxofs prinsipi, simmetrik, assimetrik, raqamli imzo, kodlash, shifrlash, deshifrlash, matn muhim axborotni muayyan adresatga, boshqalarga bildirmasdan, uzatish masalasini uchta usul yordamida hal etish mumkin: 1. adresatlar orasida axborotni uzatishning mutlaqo ishonchli yashirin kanalini yaratish evaziga. ammo, buni real sharoitlarda amalga oshirish murakkab; 2. uzatish kanalini yoki trafikni niqoblash orqali uzatish faktining o‘zini berkitish evaziga; 3. axborotni shunday o‘zgartirish lozimki, uni faqat qonuniy qabul qiluvchi tiklay olishi mumkinligi evaziga. aynan uchinchi variant kriptografiyani o‘rganish predmetini tashkil etadi. kriptografiyaning asosiy bo‘limlari kriptologiya “maxfiy kodlar”ni yaratish va buzish fani va sanati; kriptografiya “maxfiy kodlar”ni yaratish bilan shug‘ullanadi; kriptoanaliz “maxfiy kodlar”ni buzish bilan shug‘ullanadi; kriptografiyaning asosiy tushunchalari alfavit deganda axborotni ifodalashda ishlatiluvchi bilgilarning chekli to‘plami tushuniladi. zamonaviy kriptotizimlarda ko‘pincha atigi ikkita simvoldan …

2 / 21

g o‘ziga xos o‘zgarishini tanlashni belgilaydigan shifr parametri. shifrlash – bu algoritm va kalit asosida aniq matnni kriptografik o‘zgartirishni odatda qo‘llash jarayoni, natijada shifrlangan matn. aks shifrlash (deshirrlash)- bu oddiy matnga shifrlangan matnni kriptografik usulda konvertatsiya qilishning normal jarayoni. kriptotahlil – bu ma’lumotlarning maxfiyligi va yaxlitligini buzishning matematik usullarini o‘rganadigan fan. kriptografiyaning asosiy tushunchalari kriptotahlilchi – bu kriptanaliz usullarini yaratuvchi va qo‘llaydigan olim. kriptografik hujum – bu kriptoanalizatorning hujumga uchragan xavfsiz ma’lumot almashish tizimida og‘ishlarni keltirib chiqarishga urinishi kriptografiyaning asosiy tushunchalari kriptobardoshlik- bu kriptografik algoritmning kriptoanalizga qarshi turish qobiliyati. kodlash – ma’lumotlarni osongina asliga qaytarish uchun hammaga (hattoki hujumchiga ham) ochiq bo‘lgan sxema yordamida ma’lumotlarni boshqa formatga o‘zgartirish. kodlash ma’lumotlardan foydalanish qulayligini ta’minlash uchun amalga oshiriladi va hamma uchun ochiq bo‘lgan sxemalardan foydalanadi. steganografiya – bu maxfiy xabarni sohta xabar ichiga berkitish orqali aloqani yashirish hisoblanadi. boshqacha aytganda, steganografiyaning asosiy g‘oyasi - maxfiy ma’lumotlarning mavjudligi haqidagi shubhani oldini olish. kerkgoff …

3 / 21

sh qurilmalari yaratilgunga qadar foydalanilgan shifrlar – klassik shifrlar davriga tegishli deb olingan. · undan keyingi davr esa zamonaviy shifrlar davri deb yuritiladi. · kriptografiya tarixi 4 ming yilga yaqin. · kriptografiyani davriylashtirishning asosiy mezoni sifatida foydalanilgan shifrlash usullarining texnologik xususiyatlaridan foydalanish mumkin. · birinchi davr (taxminan miloddan avvalgi 3 ming yillikdan) mono alifbo shifrlarining ustunligi bilan ajralib turadi (asosiy printsip - asl matn alifbosini boshqa alifbo bilan almashtirish, boshqa harflar yoki belgilar bilan almashtirish) kriptografiya rivojlanish bosqichlari qadimiy davr (qadimiy davr klassik shifrlari). ushbu davr klassik shifrlari asosan bir alfavitli o’rniga qo’yish va o’rin almashtirish akslantirishlariga asoslangan. ularga misol tariqasida sezar, polibiya kvadrati usullarini keltirish mumkin. o’rta davr (o’rta davr klassik shifrlari). ushbu davr shifrlari asosan ko’p alifboli o’rniga qo’yishga asoslangan bo’lib, ularga vijiner, atbash usullarini misol keltirish mumkin. ushbu davr shifrlari birinchi davr shifrlariga qaraganda yuqori bardoshlikka ega bo’lgan. kriptografiya rivojlanish bosqichlari 1 va 2 – jahon urishi …

4 / 21

t ii davridagi yodgorliklar ekanligini olimlar ta’kidlaydilar. skitala (yunoncha σκυτάλη "tayoq" dan) - permutatsion shifrlashni amalga oshirish uchun ishlatiladigan vosita, shuningdek, qadimgi spartaning shifri sifatida kriptografiyada ham tanilgan. bu silindr va pergamentning tor lentasi bo'lib, unga spiralga o'ralgan holda xabar yozilgan. miloddan avvalgi iv asrda enes taktik tomonidan ixtiro qilingan ma'lumotni himoya qilish uchun kriptografik vosita. qurilma diametri 13-15 sm va qalinligi 1-2 sm bo'lgan teshik bo'lib, uning ichida alfavitdagi harflar soniga teng bo'lgan teshiklar bo'lgan. har bir teshikka ma'lum bir xat berilgan. diskning markazida uning atrofida ip o'ralgan g'altak bor edi. o‘rta asrda kriptografiya o'rta asrlarda kriptografiya - asosan mono alifbo shifrlari - elchilar, savdogarlar va hatto oddiy fuqarolar tomonidan keng qo'llanila boshlandi. asta-sekin, chastotali kriptanaliz texnikasi tarqalishi bilan shifrlar yanada murakkablashadi, bu esa gomofonik o'rnini bosuvchi shifrlarning, so'ngra polifalitik shifrlarning paydo bo'lishiga olib keladi. al-kindi qo'lyozmasining birinchi sahifasi chastotali kriptanaliz haqida ma'lum bo'lgan eng qadimgi eslatma meri styuart …

5 / 21

bank jangi va yutland jangida muhim rol o'ynagan. zimmermanning telegrammasiningfotonusxasi birinchi va ikkinchi jahon urushi vaqtida kriptografiya ikkinchi jahon urushi boshlanishidan oldin, yetakchi jahon kuchlari elektromexanik shifrlash moslamalariga ega edilar, ularning natijasi ochilmagan deb hisoblanardi. ushbu qurilmalar ikki turga bo'lingan - rotatsion mashinalar va fonar disklaridagi mashinalar. birinchi turga germaniya va uning ittifoqchilari quruqlikdagi kuchlari foydalanadigan "enigma" kiradi, ikkinchisi - amerikaning m-209 sidir . lorets nemis shifrlash mashinasi, ikkinchi jahon urushi paytida teletayp orqali ma’lumot uzatish uchun ishlatilgan. u berlinda c. lorets ag tomonidan ishlab chiqilgan. mashinaning prinsipi vernam oqim shifriga asoslangan edi. shifr mashinalar "enigma" - maxfiy xabarlarni shifrlash va parolini ochish uchun ishlatiladigan ko‘chma shifrlash mashinasi. aniqroq aytganda, "enigma" - bu 1920- yillardan beri qo‘llanilib kelinayotgan elektromexanik rotatsion mashina. "enigma" tijorat maqsadlarida, shuningdek dunyoning ko‘plab mamlakatlaridagi harbiy xizmatlar tomonidan ishlatilgan, ammo u fashistlar germaniyasida ikkinchi jahon urushi davrida eng keng tarqalgan v-21 ikkinchi jahon urushi paytida maxfiy xabarlarni …

6 / 21

hiziqli va differentsial kriptanalizni murakkablashtirishga mo'ljallangan operatsiyalar sifatida aes shifridagi galua maydonidagi hisob-kitoblar kabi yanada murakkab matematik konstruktsiyalar qo'llanila boshlandi. algoritmlarni tanlash printsiplari asta-sekin murakkablashmoqda. axborotni muhofaza qilish muammosini hal qilish uchun tobora yangi mexanizmlar, jumladan, tashkiliy va qonunchilik mexanizmlari taklif etilmoqda. hozirda yangi yo'nalishlar ham rivojlanmoqda. kvant fizikasi, kvant hisoblash va kvant kriptografiyasi rivojlanmoqda. kvant kompyuterlari faqat kelajak masalasi bo'lsada, allaqachon mavjud bo'lgan "ishonchli" tizimlarni sindirish algoritmlari taklif qilingan (masalan, shor algoritmi). boshqa tomondan, kvant effektlaridan foydalangan holda, ishonchli ma'lumotlarni uzatishning printsipial yangi usullarini yaratish mumkin. simmetrik kriptotizimlar raqamli sertifikatlar ochiq kalitli kriptotizimlar kriptografiyaning asosiy bo‘limlari raqamli imzolar xesh funksiyalar adabiyotlar 1. s.k.g'aniev, m.m.karimov, k.a.tashaev. axborot xavfsizligi. oliy o'quv yurt talabalari uchun mo'ljallangan. "fan va texnologiya" nashriyoti, toshkent -2016 2. karimov i. m., turgunov n. a. axborot xavfsizligi asoslari. darslik "toshkent", 2016. 3. mark stamp. information security. principles and practice. second edition. a john wiley& sons, inc., publication. printed …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kriptografiyaning asosiy tushunchalari"

3-ma’ruza: kriptografiya tarixi reja:ma’ruza. kriptografiyaning asosiy tushunchalari 1. asosiy terminlar 2. kriptotizim, kerkgoff prinsipi 3. kriptografiya tarixi 4. kriptografik akslantirishlar 5. kriptografiya bo‘limlari 6. bir martali bloknot tayanch iboralar: kriptografiya, kriptotizim, kalit, kerkxofs prinsipi, simmetrik, assimetrik, raqamli imzo, kodlash, shifrlash, deshifrlash, matn muhim axborotni muayyan adresatga, boshqalarga bildirmasdan, uzatish masalasini uchta usul yordamida hal etish mumkin: 1. adresatlar orasida axborotni uzatishning mutlaqo ishonchli yashirin kanalini yaratish evaziga. ammo, buni real sharoitlarda amalga oshirish murakkab; 2. uzatish kanalini yoki trafikni niqoblash orqali uzatish faktining o‘zini berkitish evaziga; 3. axborotni shunday o‘zgartirish lozimk...

This file contains 21 pages in DOCX format (2.4 MB). To download "kriptografiyaning asosiy tushunchalari", click the Telegram button on the left.

Tags: kriptografiyaning asosiy tushun… DOCX 21 pages Free download Telegram