kompyuter viruslari va virusdan himoyalanish muammolari

PPTX 30 pages 778.3 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 778.3 KB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

20 - ma’ruza reja mavzu: kompyuter viruslari va virusdan himoyalanish muammolari zararli dasturlar turlari viruslar va ularning klassifikatsiyasi viruslarni amalga oshiruvchi vazifalari zararli dasturiy vositalarni aniqlash usullari, vositalari. kalit so’zlar: zararli dasturlar turlari, viruslar va ularning klassifikatsiyasi, viruslarni amalga oshiruvchi vazifalari, zararli dasturiy vositalarni aniqlash usullari, vositalari. kompyuter virusining ta’riflari birinchi ta’rifni 1984 yili fred koen bergan: “kompyuter virusi - boshqa dasturlarni, ularga o‘zini yoki o‘zgartirilgan nusxasini kiritish orqali, ularni modifikatsiyalash bilan zaharlovchi dastur. bunda kiritilgan dastur keyingi ko‘payish qobiliyatini saqlaydi”. fred koen hozirda kompyuter virusi deganda quyidagi xususiyatlarga ega bo‘lgan dasturiy kod tushuniladi: asliga mos kelishi shart bo‘lmagan, ammo aslining xususiyatlariga (o‘z-o‘zini tiklash) ega bo‘lgan nusxalarni yaratish qobiliyati; hisoblash tizimining bajariluvchi obyektlariga yaratiluvchi nusxalarning kiritilishini ta’minlovchi mexanizmlarning mavjudligi. zararli dastur (malware) - bu tizimida saqlanadigan kompyuter ma'lumotlarga tahdidlarni yoki tizim resurslaridan yashirin foydalanish yoki kompyuter tizimining normal ishlashiga to'sqinlik qiladigan boshqa ta'sirlarni amalga oshirish uchun mo'ljallangan kompyuter dasturi yoki …

2 / 30

sturlar yoza oladi. professional dasturchilar kompyuterlarni zararlashni yangi usullarini o'ylab topa oladigan, shuningdek, zararlii harakatlarini yashiradigan va antivirus dasturlariga qarshi tura oladigan kuchli dasturchilar juda xavfli hisoblanadi. viruslarni turkumlanishi yashash makoni operatsion tizim ishlash algoritmi xususiyati destruktiv imkoniyatlari kompyuter viruslarini yashash makoni fayl viruslari bajariluvchi fayllarga turli usullar bilan kiritiladi (eng ko‘p tarqalgan viruslar xili), yoki fayl-egizaklarni (kompanon viruslar) yaratadi yoki faylli tizimlarni (link-viruslar) tashkil etish xususiyatidan foydalanadi fayl viruslari yuklama viruslar o‘zini diskning yuklama sektoriga (boot - sektoriga) yoki vinchesteming tizimli yuklovchisi (masterbootrecord) bo‘lgan sektorga yozadi. yuklama viruslar tizim yuklanishida boshqarishni oluvchi dastur kodi vazifasini bajaradi. yuklama viruslar makroviruslar axborotni ishlovchi zamonaviy tizimlarning makrodasturlarini va fayllarini, xususan microsoft word, microsoft excel va h. kabi ommaviy muharrirlarning fayl-hujjatlarini va elektron jadvallarini zaharlaydi. makroviruslar tarmoq viruslari o‘zini tarqatishda kompyuter tarmoqlari va elektron pochta protokollari va komandalaridan foydalanadi. ba’zida tarmoq viruslarini “qurt” xilidagi dasturlar deb yuritishadi. tarmoq viruslari internet-qurtlarga (internet bo‘yicha tarqaladi), …

3 / 30

o‘tkazish. viruslarining bajarilish davri 1. virusni xotiraga yuklash virusni xotiraga yuklash operatsion tizim yordamida virus kiritilgan bajariluvchi obyekt bilan bir vaqtda amalga oshiriladi. oddiy holda, virusni yuklash jarayoni-diskdan operativ xotiraga nusxalash bo‘lib, so‘ngra boshqarish virus badani kodiga uzatiladi. bu harakatlar operatsion tizim tomonidan bajariladi, virusning o‘zi passiv holatda bo‘ladi. murakkabroq vazifalarda virus boshqarishni olganidan so‘ng o‘zining ishlashi uchun qo‘shimcha harakatlarni bajarishi mumkin. yuklanish bosqichida ba’zi viruslar himoyalanishni ta’minlash maqsadida yetarlicha murakkab algoritmdan foydalanadi. bunday murakkablashishga virus asosiy qismini shifrlashni kiritish mumkin. yuklanishda himolanish maqsadida virus ishlab chiquvchilar rasshifrovka qiluvchi kodni “mutatsiyalash” mexanizmidan foydalanadi. kodni mutatsiyalash mexanizmidan foydalanuvchi viruslar polimorf viruslar nomini olgan. viruslarining bajarilish davri 1. virusni xotiraga yuklash polimorf viruslar (polymorphic)-qiyin aniqlanadigan viruslar bo‘lib, signaturalarga ega emas, ya’ni tarkibida birorta ham kodining doimiy qismi yo‘q. polimorfizm faylli, yuklamali va makroviruslarda uchraydi. stels-algoritmlaridan foydalanadigan viruslar - stels-viruslar (stealth) deb yuritiladi . stels-algoritmlardan foydalanilganda viruslar o‘zlarini tizimda to‘la yoki qisman bekitishlari …

4 / 30

i. rezident bo‘lmagan viruslar faqat faollashgan vaqtlarida xotiraga tushib zaharlash va zarakunandalik vazifalarini bajaradi. keyin bu viruslar xotirani butunlay tark etib yashash makonida qoladi. viruslarining bajarilish davri 2. qurbonni qidirish qurbonni qidirish usuli bo‘yicha viruslar ikkita sinfga bo‘linadi: birinchi sinfga operatsion tizim funksiyalaridan foydalanib faol qidirishni amalga oshiruvchi viruslar kiradi. ikkinchi sinfga qidirishning passiv mexanizmlarini amalga oshiruvchi, ya’ni dasturiy fayllarga tuzoq qo‘yuvchi viruslar taalluqli. viruslarining bajarilish davri topilgan qurbonni zaharlash. zaharlash deganda qurbon sifatida tanlangan obyektda virus kodining o‘z- o‘zini nusxalashi tushuniladi. bunda ikkita sinf viruslari farqlanadi: birinchi sinf viruslari o‘zining kodini dasturiy faylga bevosita kiritmaydi, balki fayl nomini o‘zgartirib, virus badani bo‘lgan yangi faylni yaratadi. ikkinchi sinfga qurbon fayllariga bevosita kiruvchi viruslar taalluqli. bu viruslar kiritilish joylari bilan xarakterlanadi. viruslarining bajarilish davri 2.topilgan qurbonni zaharlash. ushbu usul ms- dosning com-fayllari uchun eng qulay hisoblanadi, chunki ushbu formatda xizmatchi sarlavhalar ko‘zda tutilgan fayllariga bevosita kiruvchi viruslar fayl boshiga kiritish fayl …

5 / 30

voz, video) bilan bog‘liq viruslar, bo‘sh xotirani kamaytirsada, dastur va ma’lumotlarga ziyon yetkazmaydi. xavfsiz viruslar kompyuter ishlashida jiddiy nuqsonlarga sabab bo‘luvchi viruslar. natijada dastur va ma’lumotlar buzilishi mumkin. xavfli viruslar dastur va ma’lumotlarni buzilishiga hamda kompyuter ishlashiga zarur axborotni o‘chirilishiga bevosita olib keluvchi, muolajalari oldindan ishlash algoritmlariga joylangan viruslar. juda xavfli viruslar viruslarining bajarilish davri 5.boshqarishni virus dastur - eltuvchisiga o’tkazish. buzuvchi viruslar buzuvchi viruslar dasturlar zaharlanganida ularning ishga layoqatligini saqlash xususida qayg‘urmaydilar, shu sababli ularga ushbu bosqichning ma’nosi yo‘q. buzmaydigan viruslar buzmaydigan viruslar uchun ushbu bosqich xotirada dasturni korrekt ishlanishi shart bo‘lgan ko‘rinishda tiklash va boshqarishni virus dastur-eltuvchisiga o‘tqazish bilan bog‘liq. zarar keltiruvchi dasturlarning boshqa xillari troyan dasturlari mantiqiy bombalar xaker utilitalari parollarini o‘g‘rilovchi dasturlar zararli dasturlar statistikasi zararli dasturlar rivojlanish bosqichi xususiyati virus turlari yaratilgan vaqti erta bosqich birinchi zararkunanda dasturlarning kelib chiqish vaqti brain, omega, michelangelo, walker, casino, ambulance 1986-1992 erta windows bosqichi windowsning birinchi zararkunanda dasturlarini …

6 / 30

r tasnifi iyerarxiyasi eng xavfli zararli dasturlar diagrammaning yuqori qismida ko'rsatilgan. eng kam xavf tug'diradigan zararli dasturlar diagrammaning pastki qismida ko‘rsatilgan virusli dasturni qayta yozish (overwriting) - virus kodi zararlangan dastur maydoniga to'liq qayta yoziladi. zararlangan dastur ishlamay qoladi. dastur virusli kod virusli kod zararlangan dastur zararlash usullari siljish usuli (prepending) - virusli kod zararlangan dasturning boshida joylashadi, dastur kodini pastga siljitadi, lekin uning funtsionalligini buzmaydi. virusli dasturni ishga tushirgandan so'ng, virus faollashadi, keyinchalik asosiy dasturini nazorat qiladi. dastur virusli kod virusli kod zararlangan dastur zararlash usullari oxiriga yozish (appending) - ajratilgan kod zararlangan dastur oxiriga yoziladi, dastur sarlavhasi shunday o'zgaradi, chiqish kodi boshida ishlaydi. virus ishga tushirilgandan so'ng, nazorat asosiy xost dasturiga o'tkaziladi. dastur virusli kod zararlangan dastur virusli kod virusni ishga tushirish boshqaruvni virusdan dasturga o'tkazish zararlash usullari viruslar va zarar keltiruvchi dasturlarni tarqatish kanallari elektron pochta. hozirda internet global tarmog‘i viruslarning asosiy manbai hisoblanadi. viruslar bilan zaharlanishlarning …

7 / 30

turlarni tarqatishning boshqa kanallari. viruslarni tarqatish kanallaridan biri dasturiy ta’minotning qaroqchi nusxalari hisoblanadi. disketlar va cd-disklardagi noqununiy nusxalarda ko‘pincha turli-tuman viruslar bilan zaharlangan fayllar bo‘ladi. eng xavfli viruslar storm-2007 sasser-2004 nimda-2001 melissa-1999 code red i-2001 morris-1988 iloveyou-2000 brain-1986 conficker-2008 elk cloner-1982 zararli dasturiy vositalarni aniqlash signaturaga asoslangan aniqlash o‘zgarishlarni aniqlovchi usul. anomaliyaga asoslangan aniqlash signaturaga asoslangan aniqlash. signaturaga asoslangan aniqlash. signatura bu - faylda topilgan bitlar qatori bo‘lib, maxsus belgilarni o‘z ichiga oladi. bu o‘rinda ularning xesh qiymatlari ham signatura sifatida xizmat qilishi mumkin. biroq, bu usul kam moslashuvchanlik darajasiga ega bo‘lib, virus yozuvchilari tomonidan osongina chetlanib o‘tilishi mumkin. signaturaga asoslangan aniqlash usuli virus aniq bo‘lganida va umumiy bo‘lgan signaturalar ajratilgan holatda juda yuqori samaradorlikka ega. bundan tashqari, ushbu usulga binoan foydalanuvchi va ma’murga minimal yuklama yuklanadi va ularga faqat signaturalarni saqlash va uzluksiz yangilash vazifasi qo‘yiladi. biroq, signaturalar saqlangan faylning hajmi katta bo‘lib, 10 yoki 100 minglab signaturaga ega …

8 / 30

cha fayllar xeshlanib, xesh qiymatlari xavfsiz manzilda saqlangan bo‘lsin. u holda vaqti-vaqti bilan ushbu faylning xesh qiymatlari qaytadan hisoblanadi va dastlabkilari bilan taqqoslanadi. agar faylning bir yoki bir nechta bitlari o‘zgarishga uchragan bo‘lsa, xesh qiymatlar bir biriga mos kelmaydi va fayl virus tomonidan zararlangan hisoblanadi. ushbu usulning afzalliklaridan biri shuki, agar fayl zararlangan bo‘lsa, uni to‘liq aniqlash mumkin. bundan tashqari, oldin noma’lum bo‘lgan zararli dasturni ham aniqlash mumkin. biroq, ushbu usul kamchiliklarga ham ega. tizimdagi fayllar odatda tez-tez o‘zgarib turadi va natijada yolg‘ondan zararlangan deb topilgan holatlar soni ortadi. agar virus tizimdagi tez-tez o‘zgaruvchi fayl ichiga joylashtirilgan bo‘lsa, ushbu usulni osonlik bilan aylanib o‘tish mumkin.. anomaliyaga asoslangan aniqlash anomaliyaga asoslangan usul noodatiy yoki virusga o‘xshash yoki bo‘lishi mumkin bo‘lgan zararli harakatlarni yoki xususiyatlarni topishni maqsad qiladi. ushbu g‘oya ids tizimlarida ham foydalaniladi. ushbu usulning fundamental muammosi - qaysi holatni normal va qaysi holatni normal bo‘lmagan deb topish hamda ushbu ikki …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kompyuter viruslari va virusdan himoyalanish muammolari"

20 - ma’ruza reja mavzu: kompyuter viruslari va virusdan himoyalanish muammolari zararli dasturlar turlari viruslar va ularning klassifikatsiyasi viruslarni amalga oshiruvchi vazifalari zararli dasturiy vositalarni aniqlash usullari, vositalari. kalit so’zlar: zararli dasturlar turlari, viruslar va ularning klassifikatsiyasi, viruslarni amalga oshiruvchi vazifalari, zararli dasturiy vositalarni aniqlash usullari, vositalari. kompyuter virusining ta’riflari birinchi ta’rifni 1984 yili fred koen bergan: “kompyuter virusi - boshqa dasturlarni, ularga o‘zini yoki o‘zgartirilgan nusxasini kiritish orqali, ularni modifikatsiyalash bilan zaharlovchi dastur. bunda kiritilgan dastur keyingi ko‘payish qobiliyatini saqlaydi”. fred koen hozirda kompyuter virusi deganda quyidagi xususiyatlarga ega bo‘l...

This file contains 30 pages in PPTX format (778.3 KB). To download "kompyuter viruslari va virusdan himoyalanish muammolari", click the Telegram button on the left.

Tags: kompyuter viruslari va virusdan… PPTX 30 pages Free download Telegram