yer tuzishda kompyuter grafikasi

PDF 279 pages 8.6 MB Free download

279 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.6 MB

File type PDF

Pages 279

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 279

1 o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi oymatov rustam qamariddinovich, hikmatullayev sanjar izzatullayevich, mamatqulov zohid jonqobilovich yer tuzishda kompyuter grafikasi oʻquv qoʻllanma o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim muassasalarining 5410700 – yer tuzish va yer kadastri va 5111000- kasb ta’limi (yer tuzish va yer kadastri), bakalavriat ta’lim yoʻnalishi talabalari uchun moʻljallangan toshkent-2018 2 oymatov r.q., hikmatullayev s.i., mamatqulov z.j. yer tuzishda kompyuter grafikasi. o‘quv qo‘llanma annotatsiya ushbu o’quv qo’llanma oliy ta’lim muassasalarining 5410700-«yer tuzish va yer kadastri» va 5111000-kasb ta’limi (yer tuzish va yer kadstri) ta’lim yo’nalishi bo’yicha taxsil olayotgan talabalariga mo’ljallangan bo’lib, unda kartada matnli materiallar va ularni jihozlash; teodolit s’yomkasi planini chizish va jixozlash; aerofotosuratlarda dala va kameral chizmalar; yerga egalik qilish, yerdan foydalanish, xo‘jalik ichidagi yer tuzish planini bo‘yoqlar bilan jihozlash, yer kadastri kartalari va yer tuzish planini jihozlash kabi mavzular bayon qilingan. annotatsiya dannoe uchebnoe posobie predpolagaetsya dlya obrazovatelnix oblastey 5410700 - «zemleustroystva i zemelniy kadastr» …

2 / 279

cadaster” students of high educational institutions. the manual consists of following themes: the text materials on maps and equipment of them; drawing theodolite plan and its equipment; field and cameral drawings on aero photography; equipment of landowning and land using plans with paints; drawing farmlands management project and equipment with paint; equipping plan and construction projects; equipment of land cadaster maps and land management plans and component of graphics elements. taqrizchilar: mas’ul muharrir: b.nazarov taqi “geodeziya va kadastr” kafedrasi dotsenti a.babajanov “yerdan foydalanish” kafedrasi mudiri i.m.musayev tiqxmmi, “geodeziya va geoinformatika” kafedrasi mudiri, dotsent 3 kirish ushbu o‘quv qo‘llanma o‘zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasining 2016 yil 2 fevraldagi “fan, ta’lim, sogʻlikni saqlash va sportni rivojlantirish bo‘yicha ustuvor vazifalarni amalga oshirish chora-tadbirlari dasturi” ijrosini ta’minlash maqsadida toshkent irrigastiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutining 5410700-yer tuzish va yer kadastri bakalavriat yo‘nalishi o‘quv rejasiga yangi fan sifatida qo‘shildi va shuning natijasida respublikamizda o‘quv qo‘llanma …

3 / 279

kadastr sohasidagi yaratilgan ilmiy, o‘quv-uslubiy qo‘llanmalarni inkor qilmagan holda ushbu o‘quv qo‘llanma ya’ni “yer tuzishda kompyuter grafikasi” yer tuzish plan va kartalarini loyihalash, yaratish jarayonida kartada tasvirlanadigan voqea va hodisalarni tartibli, jozibador, kartadan foydalanuvchiga undagi ma’lumotlarni sodda qilib yetkazib berish, kartadagi yozuvlar, joy nomlarining joylashishi, generalizastiya, matematik asos elementlarining joylashuvi, kartada foydalaniladigan ranglar va ularning tabiati, to‘gʻrisida baxs yuritadi. bundan tashqari ushbu o‘quv qo‘llanma kartalarni tartibli loyihalashtirish, balki ularni keng doirada “jozibador” ko‘rinishda ishlab chiqarishni o‘rgatadi. kartografik dizayn kartalarni loyihalash, tuzish va nashr qilish jarayonida qarorlar qabul qilish ya’ni 4 masshtab tanlash, proeksiya tanlash, ma'lumotlarni to‘plash, shartli belgilar, ramzlar tanlash, rang tanlash va bir maqsad uchun samarali karta yaratishni o‘z ichiga oladi. o‘quv qo‘llanma ikkita bo‘lim va sakkizta bobdan iborat bo‘lib, 1 bob kartada matnli materiallar va ularni jixozlash, 2 bob teodolit s’yomkasi planini chizish va jixozlash, 3 bob aerofotosuratlar yordamida yer tuzish karta va planlarini yaratish, 4 bob yerga …

4 / 279

shib chiqib, o‘z mulohazalarini bilan o‘quv qo‘llanmaning sifatini yaxshilashga yordam bergan barcha professor- o‘qituvchilarga va soha ishlab chiqarish korxonalarining yetakchi mutaxassislariga muallif o‘z samimiy minnatdorchiligini bildiradi. o‘quv qo‘llanma o‘zbek tilida ilk bor nashr etilayotganligi sababli, unda ayrim kamchiliklar va xatoliklar bo‘lishi mumkin. muallif ushbu o‘quv qo‘llanma haqidagi barcha fikr va mulohazalarni mamnuniyat bilan quyidagi elektron pochta manziliga yuborishingizni so‘raydi: rustam.oymatov@mail.ru mailto:rustam.oymatov@mail.ru 5 i bo‘lim. yer tuzish va yer kadastri bo‘yicha materiallarni grafik jixozlash 1 bob. kartada matnli materiallar va ularni jixozlash yozuvlarni loyihalash kartalar qoidaga ko‘ra simvolik xarakterga ega bo‘lsada, ko‘pchilik kartalarda matnli materiallar uning mazmunini tashkil qiladi. kartalarda, yozuvlar to‘rtta maqsadga ko‘ra xizmat qiladi: (1) tasvirlash uchun, (2), tushuntirish uchun, (3) markaz yoki punktlarni tasvirlash uchun, (4), miqdorli va sifatli miqdorlarni tasvirlovchi shart belgi sifatida. kartalardagi yozuvlar geografik kartalarni muxim elementi hisoblanib katta ma’no yukini ko‘taradi. rasm va shrift o‘lchami ob’ektlarning sifat va miqdor tavsifini aks ettiradi. kartadagi yozuvlar …

5 / 279

ardagi uylarning soni va shu kabilar. izoxlovchi yozuvlarga shuningdek, kartalardagi va karta ramkasidan tashqaridagi jixozlashdagi geografik ob’ektning (dengiz, bo‘gʻoz togʻ va shu kabilar) turini belgilovchi geografik iboralar xam kiradi. agrada matnlarni chuqur o‘ylab, loyixalashtirilmasa, ular kartaning dizayniga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. 1.1. matnli materiallar kartaning mavzusi kartalarda nomlarni yozish muvofiq keluvchi kartografik shriftlar bilan yoziladi. yirik masshtabli topografik kartalarni tuzishda ob’ektlarni nomlari va 6 ularga tegishli bo‘lgan izoxlovchi yozuvlar va tasniflar xar bir element tuzilgandan keyin orginalga yoziladi. kichik masshtabli umumgeografik va mavzuga oid kartalarni tuzishda nomlar butun karta mazmuni tuzilgandan keyin yoziladi. kartadagi xamma yozuvlar to‘gʻri joylashtirilishiga va yaxshi o‘qilishiga aloxida e’tibor berish zarur. yozuvlar muvofiq keluvchi ob’ektlarning yonidagi bo‘sh joylarga joylashtiriladi. yozuvlar karta tarkibidagi asosiy elementlarni kesib o‘tmasligiga e’tibor berish lozim. nomlarning yozuvlari qo‘l bilan xariflarni balandligi shrift tavsifi va yozuvning uzunligiga rioya qilib tuzish orginalida bajariladi. kartalarni tuzishda geografik ob’ektlarning yozuvlarini tanlashni keyingi boblarda bayon qilingan kartografik …

6 / 279

e’ktlarning nomini to‘gʻri berish va orginal yozishni o‘rnatilishi uchun karta yaratilayotgan mamlakat tilida nashr etilgan rasmiy davlat kartasida foydalaniladi. ular asosiy kartografik material sifatida foydalaniladigan kartalar hisoblanadi. xuddi shu maqsadda bir qator tillar uchun boshqa tildagi nomlarning ruscha berish imkonoyatini yaratuvchi me’yoriy lugʻat yaratilgan. nomlarni yozish xam do‘stlik davlatlarini, avtonom respublika, viloyatlar, shuningdek xorijiy davlatlarning geografik nomlarini berish bo‘yicha ko‘rsatmalarga muvofiq tarzda amalga oshiriladi. shu ko‘rsatmalarga ko‘ra xamma boshqa tildagi geografik nomlar kartalarda beshta usullar bilan beriladi: transkriptsiya bilan, transliteratsiya bilan maxalliy rasmiy, an’anaviy va tarjima 7 shakillari bilan. boshqa tildagi nomlarni berishning asosiy usuli (transkriptsiya) xech qanday qo‘shimcha belgilarni kiritmay rus alfavitining xarflaridan foydalanish yo‘li bilan aniq talaffus qilish imkoniyati bo‘yicha uzatishdan iborat. bu usul nomlarini uzatishning fonetik shakli sifatida mashxurdir. kam o‘rganilgan yoki yozuvi bo‘lmagan tillardagi geografik nomlar transliteratsiya yordamida kartalarda beriladi. bitta mamlakat alfaviti xarflarining transliteratsiyasidan foydalanishda talaffuzni saqlamasdan boshqa xarflar bilan almashtiriladi. boshqa tildagi nomlarni uzatish …

7 / 279

n nomlar bilan xam xuddi shuni aytish mumkin. masalan, kartalarda parij yoziladi, pari (paris) deb talaffuz qilinsa xam. aloxida xolatlarda tarjima qilingan nomin global masshtabda xam shunday atash an’anaviy bo‘lib qolgan bo‘lsa, boshqa tildagi nomni tarjimadagi shaklida uzatishda foydalaniladi, masalan, qora dengiz (black cea). 8 1.1-rasm. kartaning mavzusi noto‘gʻri joylashtirilgan karta 1.2-rasm. kartaning nomi kartadagi shartli belgilar nomlari bilan uygʻunlashib ketgan legenda kartaning legendasida uning mazmunini tushintiruvchi matnlardan iborat bo‘ladi. legenda shartli belgilar tizimidan va tushuntirish yozuvlaridan iborat bo‘lib, kartadagi voqea va hodisalarni tushuntirishni osonlash-tiribgina qolmasdan, balki uning mazmunini ham belgilaydi. legendaning mohiyati alohida belgilarni 9 tushuntirish bilan chegarlan-maydi. unga kartaning mazmuni haqida umumiy ma’lumot olish va kartaga olinayotgan ob’ektlar bo‘yicha tasavvurga ega bo‘lish uchun muro-jaat qilinadi. legendani mukammal o‘rganish natijasida kartaga tushirilgan hodisalarni ajratish, ularni tasvirlash printsplari, umumlashtirilish darajasi haqida tasavvurga ega bo‘lish, turli ko‘rsat-kichlar xususiyatlari, hodisalar toifalari orasidagi bogʻliqliklar aniqlanadi. legendani o‘qish bo‘yicha kartada tahlil ishlarini olib borish, …

8 / 279

aning dastlabki varianti muallif ishlarida va kartani loyihalash jarayonida tuziladi. to‘liq legenda kartaning mualliflik originalini yoki maketini ishlab chiqishda shakllanadi. original karta yaratilayotganda, legendani tayyorlash uchun juda ko‘p vaqt sarf-lanadi, chunki bunday kartalar legendasida nazariy kontseptsiyalar natijasi keltiriladi. seriyali va majmuali kartalar legendalarini tuzish juda qiyin, chunki ular mazmunan bogʻlangan, boshqa kartalar legendalari bilan muvofiqlashgan bo‘ladi. hozirgi paytda tabiiy kartalarda turli legendalar ishlatilmoqda, bu esa legendalarni biror-bir tizimga solish zarur-ligini talab etadi. legendalar, hajmi va mazmunan murakkabligi bo‘yicha, quyidagi turlarga bo‘linadi: 10 1. elementar legendalar ─ alohida olingan tabiat kompo-nentlari elementlarini bir tomonlama ifodalovchi, qisqa mazmundagi mavzuli kartalar legendalari. bunday legendalarni tuzish ko‘rsat-kichlar xususiyatiga va kartografik tasvirlash usullariga bogʻliq, masalan, o‘rmonlar kartasida o‘rmonda eng ko‘p tarqalgan daraxt turiga qarab legenda ishlanadi. miqdorli ko‘rsatkichni beradigan elementar legendalar qabul qilingan shkalalar oraligʻiiga qarab, ko‘proq teng chiziqlar usulida tuziladi. 2. birlashgan elementar legendalar. bunday legendalarda tabiiy ob’ektlarning ikkita, yoki undan ko‘p ko‘rsatkichlari birlashti-rilib …

9 / 279

lashish sharoitidan, tarkibidan va boshqalardan foydalanadi. bunday legenda asosan tuproq, geologik, geobotanik kartalari uchun ishlab chiqiladi. ulardan hodisalarning biror-bir bo‘lagi tasvirlangan elementar legendalarni tuzish uchun ham foydalaniladi. 4. birlashgan tipologik legendalar. bunday legendalar bir nechta tabiiy komponentlarni birgalikda tasvirlash, o‘zaro bogʻliqli ob’ektlarni legendada birlashtirib, o‘zlariga xos ko‘rsatkichlari, masalan, tuproq-o‘simlik qoplami zonal tiplari xususiyatlarini; gid-rogeologik kartalarda er osti suvlari sathini; togʻ jinslari suvi sigʻimi mineralizatsiya darajasi, kimyoviy tarkibi va boshqalar bo‘yicha tasvirlash uchun ishlab chiqiladi. 11 5. ko‘plab ko‘rsatkichlarni va tavsiflarni, elementar va tipo-logik legendalarni birlashtirgan legendalar majmuali (kompleks) legendalar deyiladi. bunday legendada turli tipologik legendalardan zarur bo‘lgan bo‘limlar tanlab olinib, hodisalarning bir-biri bilan bogʻliqliq xususiyatlari ifodalanadi. masalan, agroiqlim kartalari legendalarida tuproq turlari hudud ichidagi har xil iqlim sharoitiga qarab ajratiladi. murakkab majmuali legendaning bo‘limlari ob’ekt-lar ko‘rsatkichlari bilan to‘ldiriladi, masalan, daryolar oqimi va rejimi, relef ma’lumotlari va boshqalar. legendada har bir hodi-sani ko‘rsatishning alohida kartografik tasvirlash usuli tanlanadi. majmuali legendalarning murakkabligi, …

10 / 279

vzuli kartalar uchun foydalanilgan manbaning ma’lumotiga tayangan xolda ko‘rsatiladi. bu yozma adabiyotlarda qo‘llaniladigan uslublarga tenglashadi. hamma kartografik va boshqa materiallarni yigʻish, tahlil qilish va baholashning asosiy maqsadi – asosiy, qo‘shimcha va yordamchi manbaalarni yigʻish bo‘lib, kartani taxririy tayyorgarligi uchun va karta tarkibining hamma elementlarini tuzish uchun zarurdir. kartografik va adabiyot manbaalarini oydinlashtirish va yigʻish muharrirni unga zarur bo‘lgan materialllarni korxonaning va boshqa tashkilotlarning ma’lumotnoma xujjatidagi va kutubxonalardan olish uchun ariza tuzish, dastur bo‘yicha ularni yigʻish bilan amalga oshiriladi. kartografik materiallarni tahlil qilish, kartaning vazifasi va mazmunidan kelib chiqib, maqsadga muvofiq tarzda o‘tkaziladi. u umumiy kriteriyalarga muvofiq ravishda amalga oshiriladi, lekin bunda, yaratilayotgan kartaning xususiyatlari bilan bogʻliq, ularning nisbiy ahamiyati aniqlanadi. shuningdek, kartalashtirilish vazifasidan kelib chiqib, boshqa kriteriyalar ham o‘rnatiladi. materiallarni baholashning umumiy kriteriyalariga zamonaviylik, to‘liqlilik va mazmunning batafsilligi, geometrik jihatdan aniqligi, voqeilikka muvofiq kelishi, optimal ish texnologiyalarini qo‘llash imkoniyati (reproduktsiya qilish va shu kabi imkoniyatlar), kartaning ilmiy va ma’naviy qimmati …

Want to read more?

Download all 279 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yer tuzishda kompyuter grafikasi"

1 o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi oymatov rustam qamariddinovich, hikmatullayev sanjar izzatullayevich, mamatqulov zohid jonqobilovich yer tuzishda kompyuter grafikasi oʻquv qoʻllanma o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim muassasalarining 5410700 – yer tuzish va yer kadastri va 5111000- kasb ta’limi (yer tuzish va yer kadastri), bakalavriat ta’lim yoʻnalishi talabalari uchun moʻljallangan toshkent-2018 2 oymatov r.q., hikmatullayev s.i., mamatqulov z.j. yer tuzishda kompyuter grafikasi. o‘quv qo‘llanma annotatsiya ushbu o’quv qo’llanma oliy ta’lim muassasalarining 5410700-«yer tuzish va yer kadastri» va 5111000-kasb ta’limi (yer tuzish va yer kadstri) ta’lim yo’nalishi bo’yicha taxsil olayotgan talabalariga mo’ljallangan bo’lib, unda kartada matnli materiallar...

This file contains 279 pages in PDF format (8.6 MB). To download "yer tuzishda kompyuter grafikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: yer tuzishda kompyuter grafikasi PDF 279 pages Free download Telegram