shaxsning hissiy va irodaviy sohasi

DOCX 30 pages 145.5 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 145.5 KB

File type DOCX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

ma`ruza: shaxsning hissiy va irodaviy sohasi reja: 1. hissiy holatlarning nerv-fiziologik asoslari. 2 .insoniy emotsiyalar va hayvonlardagi emotsiyalar. . 3. yuksak hislar. hissiy holatlarning ifodalanishi, hislarni kechirish shakllari. hissiy ton, affekt, str 4. shaxsning irodasi haqida tushuncha. tayanch so`z va iborala: emotsiya, hissiyot, kechinma, hissiyot funksiyasi: imprissiv, eksprissiv tomon, hissiyot shakli: hissiy ton, emotsiya, kayfiyat, affekt, stress, stenik his, astenik his, yuksak hislar: intellektual, axloqiy, praksik, iroda, maqsad, tilak, istak, xohish, irodaviy akt, irodaviy harakat, irodaviy zo`r berish, shaxs sifati: mustaqillik, dadillik, sabr, bardosh. hissiyot haqida tushuncha odam tashqi muhitdagi turli-tuman narsa va hodisalarni idrok qilar ekan, hech vaqt bu narsalarga batamom befarq bo’lmaydi. odamning aks ettirish jarayoni doimo faol xarakterga egadir. aks ettirish jarayoni quyidagilarni qamrab oladi: a) shaxsning ehtiyojni qondirish imkoniyatiga egaligini; b) qondirishga yordam beradigan yoki qarshilik ko’rsatadigan ob’ektlarga sub’ekt sifatida qatnashishi; v) uni harakat qildiruvchi bilimga intiltiruvchi munosabatlar va hakozo. chunki odam atrofidagi har turli narsalarni …

2 / 30

yg’otadi. biz xavf ostida qolganimizda qo’rquvni his qilamiz, dushman ustidan g’alaba qozonish yoki qiyinchilikni yengish zavq uyg’otadi. hissiyot tushunchasiga adabiyotlarda turlicha ta’riflar uchraydi jumladan; a.v.petrovskiy tahriri ostida chiqqan «umumiy psixologiya» darsligida hissiyot - kishining o’z hayotida nimalar yuz berayotganiga, nimalarni bilib olayotganiga yoki nima bilan mashg’ul bo’layotganiga nisbatan o’zicha turli xil shaklda bildiradigan kichik munosabatdir. m.vohidovning «bolalar psixologiyasi» o’quv qo’llanmasida hissiyot deb-tashqi olamdagi narsa va hodisalarga bo’lgan ichki kechinmalarimizning ongimizda aks ettirilishga aytiladi. q.turg’unov muallifligidagi lug’atda hissiyot-shaxsning voqelikdagi narsa va hodisalarga, kishilarga hamda o’z-o’ziga bo’lgan munosabatlarida kelib chiqadigan yoqimli yoki yoqimsiz kechinmalardan iborat. professor e.g’oziev muallifligidagi «umumiy psixologiya» darsligida hissiyot odamda, tirik mavjudotlar miyasida, ya’ni shaxslarning ehtiyojlarini qondiruvchi va unga monelik qiluvchi ob’ektlarga nisbatan uning munosabatlarini aks ettirish ma’nosida qo’llaniladi. yuqoridagi ta’riflardan ko’rinib turibdiki, hissiyot bizning tuyg’ularimizning o’ziga xos aks ettirish jarayoni bo’lib, bunda narsa va hodisalarni aks ettirish jarayonida bizda tug’iladigan ichki kechinmalar va munosabatlar aks ettiriladi. demak, hissiyotlar …

3 / 30

onni yuzaga kelishining aniq shaklidir, deb ta’riflanadi. emotsiya - shaxsning voqelikka o’z munosabatini his qilishidan kelib chiqadigan, uning ehtiyoj va qiziqishlari bilan bog’liq bo’lgan yoqimli yoki yoqimsiz kechinmalaridir. keltirilgan ta’riflardan ko’rinadiki, hissiyot tushunchasi emotsiyaga nisbatan kengroq tushuncha bo’lib, shaxsning kundalik hayoti, turmush tarzidagi barcha jabhalarni qamrab oladi. hissiyotlar o’zining yuzaga kelishi nuqtai nazaridan odamning ehtiyojlari, qiziqishlari va intilishlari bilan bog’liq bo’ladi. masalan, odamning organik ehtiyojlarini qondirishi bilan bog’liq bo’lgan hissiyotlar odamda rohatlanish, qanoatlanish tuyg’usini yuzaga keltiradi. organik hissiyotlarni qondira olmaslik odamning ruhini tushirib, kayfiyatini buzib, azoblanish, toqatsizlanish hissiga sabab bo’ladi. odamning hissiyotlari uning mazmuni hamda shakllari, ijtimoiy- tarixiy sharoit bilan bog’liq bo’ladi. ijtimoiy tarixiy taraqqiyot davrida odamning ehtiyojlari o’zgarib boradi. natijada odamda borgan sari yangi, yangi hissiyotlar, chunonchi, ma’naviy, intellektual va estetik hissiyotlar paydo bo’ladi. hissiyotlar ham boshqa bilish jarayonlari kabi odamning faoliyatlari davomida namoyon bo’ladi. masalan, mehnatsevarlik hissini yuzaga keltirish uchun ma’lum muddat davomida ijtimoiy foydali mehnat bilan shug’ullanish …

4 / 30

i, esda olib qolishi, tuyg’ularga boy, tafakkuri o’tkir, nutqi burro bo’ladi. hissiyot odamda sodir bo’layotgan hodisa va narsalardan shaxs sifatidagi odam uchun ahamiyatli bo’lganlari haqida darak beruvchi signallar tizimi hisoblanadi. mazkur holda sezgi a’zolariga ta’sir qiluvchi cheksiz miqdordagi qo’zg’ovchilardan aniq bo’lib ajraladi, ba’zilari bir-birlari bilan qo’shilib ketadi va paydo bo’lgan hissiyot bilan birlashib ketadi. natijada taassurot uyg’otib, biror hissiy nom bilan ifodalangan xotira obrazlari tariqasida saqlanib qoladi. buni fiziologik jihatdan shunday tushuntirish mumkin: ma’lum qo’zg’atuvchilar tirik mavjudotlar uchun xotirjamlik haqida darak beruvchiga aylanadi. hissiy kechinmalar esa insonning shaxsiy tajribasida tarkib topadigan reflekslar tizimini mustahkamlash sifatida namoyon bo’ladi. hissiyotning mana shu darak beruvchilik vazifasi psixologiyada hissiyotning impressiv tomoni deb ataladi. impressiv so’zi lotincha taassurot degan ma’noni anglatadi. i.p.pavlov tirik mavjudotlarning atrofimizdagi muhitga moslashuvida hosil qiladigan buziladigan dinamik streotiplar orqali biror hissiyot va emotsional kechinmalarning ijobiy va salbiy sifatlarini tushuntirib beradi. dinamik stereotip deganda tashqi qaytarilish natijasida hosil qilingan shartli reflekslar, nerv …

5 / 30

tlarning ekspressiv tomoni deb ataladi. hissiyotlar odatda juft-juft bo’lib uchraydi. masalan, yoqimli- yoqimsiz, xush-noxush, xursand-xafa, g’azab-muhabbat, nafrat kabi ana shunday hissiyotlar sub’ektiv xarakterga ega bo’ladilar, lekin ularning tashqi ifodasi ham bo’ladi. masalan, hushchaqchaq odam bilan g’amgin odamning yuz ifodasini ko’z oldimizga keltirib ko’rish mumkin. aynan mazkur jarayon psixologiyada ambivalentlik yoki ikki taraflamalik deb ataladi. ambivalentlik-lotincha har tomonlama kuchga ega ma’nosini anglatib kishining bir ob’ektning o’ziga nisbatan bir vaqtning o’zida paydo bo’ladigan bir - biriga qarama – qarshi emotsional irodaviy holatdir. hissiyotda ambivalentlik bu rohatlanish va azoblanishni birga qo’shilib va biri ikkinchisiga o’tib ketmaydigan emas, balki bunda birga bo’lish kechiriladigan hissiyotning zarur xarakterli sifatlaridan birini tashkil qiladi. masalan, rashk hissida muhabbat va nafrat. 1. hissiyotning nerv-fiziologik asoslari hissiyot boshqa hamma psixik jarayonlar kabi bosh miya po’sti qismining faoliyati bilan bog’liqdir. bosh miya hissiyotlarning kuchini va barqarorligini idora qilib turadi. hissiyotlar boshqa bilish jarayonlaridan farqli bosh miya po’stining faoliyatidan tashqari organizmning ichki …

6 / 30

h paytida «yuragi orqaga tortib ketdi», «sovuq ter bosib ketdi» kabi iboralarning ishlatilishi hissiyot paytida odamning ichki a’zolarining ishtirok etishidan dalolat beradi. juda ko’p hissiy holatlar bosh miyaning yaqin po’stloq osti qismlarining oralig’i bilan ham bog’liqdir. masalan, ko’rish tepaligi deb ataluvchi qism ayrim hislarni ifodalaydigan ixtiyorsiz harakatlarning markazi hisoblanadi. odamda uchraydigan yuksak ma’naviy hissiyotlar ham o’zining nerv-fiziologik asosiga ega bo’lishi kerak (chunonchi intellektual, ahloqiy, estetik hissiyotlar). bu jihatdan akademik i.p.pavlovning dinamik streotip haqidagi ta’limoti juda katta ahamiyatga egadir. bu haqda akademik i.p.pavlov shunday deb yozgan edi: «menimcha, ko’pincha odatdagi turmush tartibining o’zgargan paytlarida odat bo’lib, qolgan birorta mashg’ulot yaqin kishidan judo bo’lganda, aqliy iztirob chog’ida kechiriladigan og’ir hissiyotlarning fiziologik asosi xuddi eski dinamik streotipning o’zgarishi, uning yo’qolishi va yangi dinamik streotipning qat’iylik bilan hosil bo’lishidan iborat bo’lsa kerak». ayrim murakkab hissiyotlarning asosida dinamik streotipning yotishi yaqqol ko’rinadi. masalan, estetik hissiyotni oladigan bo’lsak, biron yoqimli kuydan lazzatlanish, yoki biron mashhur rassomning …

7 / 30

. aksincha, hozirgi rassomlar tomonidan ishlangan rasmlar odamda qandaydir noxush hissiyotni tug’diradi. demak, uzoq yillar davomida yuzaga keladigan dinamik streotiplar ayrim murakkab hisni tashkil qiladi. shunday qilib, hissiyot vegetativ nerv tizimi orqali boshqariladigan ichki a’zo faoliyati bilan bog’liq bo’lsa ham bari bir bosh miya po’sti orqali idora qilinadi. chunki akademik i.v.pavlovning fikricha, odamning butun a’zoyi badanida bo’ladigan har qanday hodisalarning hammasini bosh miya po’sti qismidagi neyronlar idora qiladi. ana shu jihatdan olganda hissiyotning nerv-fiziologik asosi bosh miya po’sti bilan bog’liq. 2. inson va hayvonlardagi emotsiyalar odam his-tuyg’ulari bilan hayvon hissiyotlari o’rtasida juda katta farq bo’ladi. odamda juda ko’p miqdorda his-tuyg’ular borki, bunday hissiyotlar xayvonlarda uchramaydi. shuning uchun ham odam ham xayvon uchun umumiy bo’lgan g’azablanish, qo’rqish, jinsiy hissiyot, qiziquvchanlik, xursandchilik, g’amginlik emotsiyalari hayvonlarda sifat jihatidan farq qiladi. shu o’rinda s.shexterning emotsional faktorlarning paydo bo’lishi kognitiv-fiziologik kontseptsiyasini keltirib o’tish joiz. fizik faktorlar (ta'sir etuvchi stimullar) psixologik (kognitiv) faktorlar: xotira, aktual qiziqish) …

8 / 30

qaradi. ba’zi kishilar emotsiyalarini yashirish niyatida qarama-qarshi emotsiyalarni ifodalaydilar. masalan, qayg’urish yoki qattiq og’riq paytida kulimsirash, kulgilari kelgan paytda yuzlarini jiddiy, o’ychan holga keltira oladilar. lekin o’zining imo- ishoralari va mimikalarini boshqara olishga qaraganda nafas olish, qon aylanish va ovqat hazm qilish tizimidagi o’zgarishlarni ushlab qolish juda qiyin bo’ladi. odam xayajonlangan paytda bir maromda nafas ola biladi, ko’z yoshlarini ushlab qola oladi, lekin rangini o’zgartirish yoki qizartirishga qodir emas. ammo emotsiyalarni paydo qiluvchi narsalardan o’zini chalg’itishi mumkin. hissiy holatlarning ifodalanishi hissiy holatlarning ifodalanishi birinchidan, ifodali harakatlar (yuz ifodasi, qo’l, oyoq harakatlari), ikkinchidan organizmdagi turli hodisalarni, ya’ni ichki a’zolar faoliyatining va holatining o’zgarishida, uchinchidan tabiatda, ya’ni organizm qon tarkibidagi va boshqa suyuqliklardagi kimyoviy o’zgarishlarni, shuning bilan birga modda almashinuvida bo’ladigan o’zgarishlarni o’z tarkibiga oladi. his-tuyg’ularning tashqi ifodasiga yuz ifodasi, imo-ishora, vajohat va qaddu-qomatning o’zgarishi, ayiruv, tashqi chiqaruv bezlarining faoliyati (so’lak, ter ajralishi) va ayrim harakatlar xususiyatlaridagi o’zgarishlarni kiritish mumkin. bunga nutqning …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shaxsning hissiy va irodaviy sohasi"

ma`ruza: shaxsning hissiy va irodaviy sohasi reja: 1. hissiy holatlarning nerv-fiziologik asoslari. 2 .insoniy emotsiyalar va hayvonlardagi emotsiyalar. . 3. yuksak hislar. hissiy holatlarning ifodalanishi, hislarni kechirish shakllari. hissiy ton, affekt, str 4. shaxsning irodasi haqida tushuncha. tayanch so`z va iborala: emotsiya, hissiyot, kechinma, hissiyot funksiyasi: imprissiv, eksprissiv tomon, hissiyot shakli: hissiy ton, emotsiya, kayfiyat, affekt, stress, stenik his, astenik his, yuksak hislar: intellektual, axloqiy, praksik, iroda, maqsad, tilak, istak, xohish, irodaviy akt, irodaviy harakat, irodaviy zo`r berish, shaxs sifati: mustaqillik, dadillik, sabr, bardosh. hissiyot haqida tushuncha odam tashqi muhitdagi turli-tuman narsa va hodisalarni idrok qilar ekan, hech vaqt bu nar...

This file contains 30 pages in DOCX format (145.5 KB). To download "shaxsning hissiy va irodaviy sohasi", click the Telegram button on the left.

Tags: shaxsning hissiy va irodaviy so… DOCX 30 pages Free download Telegram