diqqat va xotira haqida umumiy tushuncha

DOCX 27 pages 111.4 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 111.4 KB

File type DOCX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

ma`ruza: diqqat va xotira haqida umumiy tushuncha reja: 1. diqqat haqida tushuncha. 2. diqqatning nerv-fiziologik asoslari, xususiyatlari va qonuniyatlari. 3. xotira haqida tushuncha. 4. xotira turlari. tayanch so`z va iboralar: bilish jarayaoni diqqat, to`planganlik, yo’nalganlik, fiziologik asos, optimal qo`zg`alish o`chog`i, refleks, diqqat turi: ixtiyorsiz, ixtiyoriy, ixtiyoriydan so`nggi diqqat, diqqat xususiyati: kuchi, bo`linishi, ko`lami, taqsimlanishi, xotira, xotira jarayoni: esda olib qolish, esda saqlash, unutish, qayta esga tushirish, xotira turi: ko`rish, eshitish, ixtiyoriy, ixtiyorsiz, so`z-mantiq, emotsional obrazli, mexanik, kasbiy,fenomenal. 1. diqqat haqida tushuncha odamga har bir daqiqada atrof-muhitdan juda ko’p narsa va hodisalar ta’sir etib turadi. lekin odamga ta’sir etayotgan bu narsa va hodisalarning hammasi bir xil aniqlikda aks ettirilmaydi. ulardan ayrimlari aniq yaqqol aks ettirilsa, boshqa birlari shunchaki juda xira aks ettiriladi, yoki umuman aks ettirilmaydi. bu esa ana shu odamga ta’sir etayotgan narsalarga diqqatning qay darajada qaratilishiga bog’liqdir. demak, diqqatimiz qaratilgan narsa va hodisalar aniq va to’la aks ettiriladi. diqqat …

2 / 27

diqqatning ishtirokisiz bajarish mutlaqo mumkin emas. shuning uchun diqqatning inson hayotidagi roli benihoya kattadir. jumladan, frantsuz olimi kyuve geniallikni chidamli diqqat deb ta’riflashi, nyutonning kashfiyot fikrni doimo shu masalaga qaratilish jarayoni, deyishi, k.d.ushinskiyning «diqqat ruhiy hayotimizning shunday yagona eshigidirki, ongimizga kiradigan narsalarning barchasi shu eshik orqali o’tib kiradi» degan fikrlari uning ahamiyatini bildiradi. haqiqatdan ham diqqat eshigidan tashqarida qolgan narsa ongimizga yetib bormaydi. diqqat psixik faoliyatning yo’naltirilishi va shaxs uchun ma’lum ahamiyatga ega bo’lgan ob’ekt ustida to’planishidan iborat bilish jarayonidir. yo’naltirish deganda psixik faoliyatning tanlovchanlik tabiati, ob’ektni ixtiyoriy va beixtiyoriy tanlash tushuniladi. o’quvchi maktabda o’qituvchi gapirayotgan gaplarni eshitib o’tirganda mana shu eshitib o’tirish faoliyatini ongli ravishda tanlab olgan, uning diqqati ongli ravishda qo’zg’algan shu maqsadga bo’ysundirilgan bo’ladi. o’quvchining biror boshqa narsaga chalg’imasdan o’quv materialining mazmuniga zehn qo’yib o’tirishida uning psixik faoliyatining yo’nalishi ifodalanadi. psixik faoliyatning yo’naltirilishi deganda ana shu tanlashgina tushunilib qolmay, balki ana shu tanlanganni saqlash va qo’llab-quvvatlash tushuniladi. …

3 / 27

qarash, quloq solish) qilinadi. ikkinchidan, ortiqcha harakatlar to’xtaydi. jiddiy diqqatning xususiyatlaridan biri qimirlamasdan jim turishdir. masalan, auditoriya va teatr zalidagi jimlik diqqat vaqtidagi harakatsizlik natijasi bo’lib, bu jimlik odamlar ma’ruzachini yoki artistni zo’r e’tibor bilan tinglashayotganini anglatadi. uchinchidan, kuchli diqqat paytida kishining nafas olishi sekinlashib va pasayib qoladi. demak, diqqat paytida organizm retseptorlarimiz alohida holatda bo’ladi. ammo bu holat diqqatning faqat tashqi ifodasi bo’libgina qolmay, balki uning ma’lum yo’nalishi va barqarorligini saqlab turuvchi shartlardan biri hamdir. shuning uchun ko’pincha biror ishni bajarishdan avval organizmimizni shu ishga moslab muayyan bir holatda tutib olamiz. diqqatning tashqi ifodalanishiga rassomlarning rasmlari, turli jurnallardan olingan suratlar eng yaxshi illustrativ material hisoblanadi. ular yordamida kishi diqqatining tashqi ifodasiga xos bo’lgan mimika va pantomimikani ko’rsatish mumkin. 2. diqqatning nerv-fiziologik asoslari odamga har bir daqiqada ta’sir qilib turadigan qo’zg’atuvchilar turlicha reflekslarga sabab bo’ladi. chunki har qanday refleks organizmning tashqi ta’sirotga beradigan qonuniy javob reaktsiyasidir. diqqatning nerv-fiziologik asosida orietirovka …

4 / 27

iradi. bosh miya yarim sharlarining po’stida paydo bo’ladigan kuchli qo’zg’alish manbai nisbatan uzoqroq saqlanib turadigan mustahkam qo’zg’alish bo’ladi. ana shu nuqtai- nazardan akademik i.p.pavlov “diqqatning fiziologik asosini bosh miya po’sti qismidagi optimal qo’zg’alish manbai tashkil qiladi”, deb ta’kidlagan. buni biz akademik i.p.pavlovning quyidagi so’zlaridan ochiq oydin ko’rishimiz mumkin. «miya yarim sharlarining optimal qo’zg’alishga ega bo’lgan qismida –deydi i.p.pavlov,- yangi shartli reflekslar yengillik bilan hosil bo’ladi va differentsirovkalar muvaffaqiyatli ravishda paydo bo’ladi. shunday qilib, optimal qo’zg’alishga ega bo’lgan joy ayni chog’da bosh miya yarim sharlarining ijodga layoqatli qismi desa bo’ladi. miya yarim sharlarining sust qo’zg’algan boshqa qismlari bunday xususiyatga qobil emas. ularning ayni chog’da funktsiyasi juda nari borganda tegishli qo’zg’ovchilar asosida ilgaridan hosil qilingan reflekslarni qayta tiklashdan iboratdir». i.p.pavlov tomonidan kashf etilgan nerv jarayonlarining induktsiya qonuni diqqatning fiziologik asoslarini tushunib olish uchun ahamiyatga egadir. mana shu qonunga muvofiq, bosh miya po’stining bir joyida maydonga kelgan qo’zg’alish jarayonlari bosh miya po’stining boshqa …

5 / 27

larida juda g’alati jimjimador shakli, surati va hajmi har damda bir o’zgarib, turlanib, jimir-jimir qilib turgan yorug’ narsani u yoqdan bu yoqqa yugurib qimirlab turganini va miya yarim sharining bu yorug’ narsa atrofidagi boshqa yerlarni bir muncha xira tortib turganini ko’rardik». a.a.uxtomskiy tomonidan ilgari surilgan dominantlik tamoyili ham diqqatning fiziologik asoslarini aniqlash uchun katta ahamiyatga ega. dominantlik tamoyiliga muvofiq miyada qo’zg’alishning har doim ustun turadigan hukmron o’chog’i mavjud bo’ladi, bu hukmron qo’zg’alish o’chog’i aynan shu damda miyaga ta’sir qilib, unda yuzaga kelayotgan hamma qo’zg’alishlarni qandaydir ravishda o’ziga tortib oladi va buning natijasida boshqa qo’zg’alishlarga nisbatan uning hukmronligi yanada oshib boradi. nerv tizimi faoliyatining tabiati qo’zg’alishning hukmron bo’lishi yoki dominantning mavjudligi bilan asoslanadi. bu hol psixologik jihatdan biror qo’zg’atuvchilarga diqqatning qaratilishi va ayni chog’da ta’sir qilib turgan boshqa qo’zg’atuvchilardan diqqatning chalg’ishida ifodalanadi. jiddiy diqqat, odatda o’ziga xarakterli bo’lgan tashqi ifodalari bilan bog’liq bo’ladi. narsani yaxshilab idrok qilishga qaratilgan harakatlar bilan (tikilib …

6 / 27

at, ixtiyoriy diqqat va ixtiyoriydan so’nggi diqqat turlaridan iboratdir. ixtiyorsiz ixtiyoriy ixtiyoriydan songi tashqi ichki individual guruhli jamoa diqqat turlari aktivlashga qarab obyektivga qarab faoliyat formasiga qarab diqqat turlari maqsad irodaviy zo’r berish ixtiyorsiz ixtiyoriy ixtiyoriydan so’nggi - q q - q - ixtiyorsiz diqqat deb to’satdan ta’sir qilgan biror sabab tufayli bizning hohishimizdan tashqari hosil bo’ladigan diqqatga aytiladi. odamning ko’z o’ngida paydo bo’ladigan juda yorqin rangli narsalar, o’zining tashqi ko’rinishi jihatidan odatdagi narsalardan keskin farq qiluvchi predmetlar, to’satdan paydo bo’lgan qattiq tovush, biror narsaning keskin harakati va shu kabilar ixtiyorsiz diqqatni yuzaga keltiruvchi sabablar bo’lishi mumkin. masalan, hikoya o’qish mashg’uloti paytida to’satdan uchib o’tgan reaktiv samolyotning qattiq va bahaybat tovushi hammaning diqqatini beixtiyor o’ziga jalb qiladi. ixtiyorsiz diqqat odamning har turli ehtiyojlari va qiziqishi bilan bevosita bog’liq bo’lgan diqkatdir. shuning uchun ham ayni chog’dagi ehtiyojlarimiz, qiziqishlarimiz bilan bog’liq bo’lgan narsalarning ta’siri ixtiyorsiz diqqatga sabab bo’ladi. masalan, erkin o’yin paytida …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "diqqat va xotira haqida umumiy tushuncha"

ma`ruza: diqqat va xotira haqida umumiy tushuncha reja: 1. diqqat haqida tushuncha. 2. diqqatning nerv-fiziologik asoslari, xususiyatlari va qonuniyatlari. 3. xotira haqida tushuncha. 4. xotira turlari. tayanch so`z va iboralar: bilish jarayaoni diqqat, to`planganlik, yo’nalganlik, fiziologik asos, optimal qo`zg`alish o`chog`i, refleks, diqqat turi: ixtiyorsiz, ixtiyoriy, ixtiyoriydan so`nggi diqqat, diqqat xususiyati: kuchi, bo`linishi, ko`lami, taqsimlanishi, xotira, xotira jarayoni: esda olib qolish, esda saqlash, unutish, qayta esga tushirish, xotira turi: ko`rish, eshitish, ixtiyoriy, ixtiyorsiz, so`z-mantiq, emotsional obrazli, mexanik, kasbiy,fenomenal. 1. diqqat haqida tushuncha odamga har bir daqiqada atrof-muhitdan juda ko’p narsa va hodisalar ta’sir etib turadi. lekin odamga ta’...

This file contains 27 pages in DOCX format (111.4 KB). To download "diqqat va xotira haqida umumiy tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: diqqat va xotira haqida umumiy … DOCX 27 pages Free download Telegram