sezgilarning tasnifi

DOCX 26 стр. 274,3 КБ Бесплатная загрузка

26 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 274,3 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 26

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (6 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 26

ma`ruza: bilish jarayonlari va faoliyat psixologiyasi reja: 1. sezgilarning tasnifi. 2. idrok haqida tushuncha. 3. idrokda illyuziya va gallyutsinatsiya. 4. xayol haqida tushuncha. tayanch so`z va iboralar: bilish jarayaoni: sezgi, analizator, retseptor, nerv tola, sezgi turi: ko`rish, eshitish, hid bilish, tam bilish, teri-taktil, muskul-harakat, statik, organik; sezgi qonuniyati: sezgirlik, sinezteziya,sensibilizatsiya, adaptatsiya, hayol, taassurot, xayol jarayoni: agglyutinatsiya, giperbolizatsiya, tipiklashtirish, sxematizatsiya, xayol turi: tasavvur, ijodiy, ixtiyorsiz, ixtiyoriy, orzu, tush ko`rish, shirin, xayol sifati: kengligi, torligi, chuqurligi, realligi, mazmundorligi, kuchi. 1.sezgilarning tasnifi. ma’lumki bizni o’rab turgan tashqi olamdagi narsa va hodisalarning juda ko’p belgi va xususiyatlari mavjud. masalan, narsalarning rangi, ta’mi, hidi, qattiq yoki yumshoqligi, g’adir-budur yoki tekisligi, harorat va boshqalar. ana shu narsa va hodisalarning turli xil belgi, xususiyatlarini biz ham turlicha sezgi a’zolarimiz orqali ongimizda aks ettiramiz. tevarak-atrofimizdagi narsa va hodisalarning turli xil belgi hamda xususiyatlari har doim ham bizning sezgi a’zolarimizga ta’sir etib turadi. natijada bizda turli sezgilar hosil bo’ladi. …

2 / 26

jarayon bo’lib, tashqi olamdagi narsa va hodisalarni aks ettiradi. tashqi olamdan kelayotgan qo’zg’atuvchilarning muayyan retseptorlarga bevosita ta’sir etish orqali ayrim belgi va xususiyatlarni va organizm ichki holatini aks ettiradi. ma’lumki, insondan sezishning dastlabki bosqichi hissiy bilishdan boshlanib, keyinchalik u mantiqiy bilishga o’tadi. sezgi ham oddiy psixologik jarayon bo’lgani bilan uning yuzaga kelishi o’z-o’zidan hosil bo’lmaydi. ular jumlasiga quyidagilar kiradi: 1. sezgi a’zolariga ta’sir etadigan narsa va hodisaning bo’lishi. 1. sezuvchi apparat, ya’ni analizatorning mavjud bo’lishi. masalan, havoning sovuqligini, temirning qattiqligini, qorning yumshoqligi va boshqalarni sezamiz. sezgi idrok bilan bog’liq bo’ladi, lekin narsa va hodisani idrok qilishdan oldin uni sezish lozim, shu bois sezgilar materiyaning sezgi a’zolarimizga ta’siri natijasidir. sezgi axborotlarini qabul qilib, tanlab, to’plab, har bir sekundda axborotlar oqimini qabul qilib va qayta ishlab miyaga yetkazib beradi. natijada tevarak - atrofdagi tashqi olamni va organizm o’z ichki holatini adekvat “mos” aks ettirishi hosil bo’ladi. sezgi a’zolari tashqi olamning inson ongiga …

3 / 26

ga aylantiruvchi nerv mexanizmlari tizimi. analizator apparati 3 qismdan tashkil topgan bo’lib, ular quyidagilardan iborat: 1. periferik (retseptor) – tashqi quvvatni nerv jarayoniga o’tkazadigan maxsus transformator qismi; 1. analizatorning periferik bo’limining markaziy analizator bilan bog’laydigan yo’llarni ochadigan afferent (markazga intiluvchi) va efferent (markazdan qochuvchi) nervlar; 1. analizatorning periferik bo’limlaridan keladigan nerv signallarining qayta ishlanishi sodir bo’ladigan qobiq osti va qobiq bo’limlari. analizatorning qobiq bo’limida retseptor hujayralarining asosiy qismi jamlangan o’zak, ya’ni markaziy qism va qobiqning turli joylarida ma’lum miqdorda mavjud tarqoq hujayra qismlaridan tarkib topgan tashqi qism bo’ladi. analizatorning o’zak qismida retseptordan markazga intiluvchi nervlar joylashgan bo’lib, ko’plab hujayralardan iborat. mazkur analizatorning periferik, ya’ni tarqalib ketgan qismlari boshqa analizatorlarning o’zaklari bilan yondosh sohalariga kiradi va alohida narsalarni izlash jarayonida butun bosh miya qobig’ining katta qismi ishtirok etishiga erishiladi. analizatorning o’zagi analiz va sintez qilish funktsiyasini bajaradi, masalan, tovushlarning balandligi. tarqoq qismlar dag’al analiz funktsiyalarni, masalan musiqiy ohang va tovushlarni farqlash …

4 / 26

a joylashganligiga qarab tavsiflanadi. jahon psixologiyasi fanining so’nggi yutuqlari hamda atamalariga binoan sezgilar quyidagicha klassifikatsiya qilinadi. ushbu tasniflanishning dastlabki ko’rinishi ingliz olimi ch.sherringtonga taalluqlidir. u retseptorning qaerda joylashganligiga qarab, sezgilarni uch turga bo’ladi. 1. tashqi muhitdagi narsa va hodisalarning xususiyatlarini aks ettirishgamoslashgan hamda retseptorlari tananing sirtqi qismida joylashgan sezgilar, ya’ni ekstroretseptiv sezgilar; 1. ichki tana a’zolari holatlarini aks ettiruvchi hamda retseptorlari ichki tana a’zolarida, to’qimalarda joylashgan sezgilar, ya’ni interoretseptiv sezgilar. 1. tanamiz va gavdamizning holati hamda harakatlari haqida ma’lumot (axborot, xabar) beruvchi muskullarda, bog’lovchi paylarda, mushaklarda joylashgan sezgilar, ya’ni proprioretseptiv sezgilar. sezgilarning tasnifi va bu boradagi tadqiqotlarni tahlil qilamiz. dastlabki mulohazalar interoretseptiv sezgilar u borasida rus psixologi a.r.luriya tadqiqot ishini olib borgan. uning fikricha, interoretseptiv sezgilar asl, tub, ma’nodagi sezgilar emas, balki emotsiyalar bilan sezgilar o’rtasidagi oraliq sezgilar sifatida namoyon bo’ladi. psixologiya fanida mazkur sezgilar to’la o’rganilmaganligi sababli uni “noma’lum hislar” deb atalgan. bu asosan ichki organlarning xastaliklarida vujudga keluvchi …

5 / 26

g gemostazi (barqarorligi) deb ataladi. shuningdek, mazkur sezgilar insonda yuzaga keladigan puls, zo’riqish, affekt holatlarini yo’qotish, tug’ilib kelayotgan mayllarni qondirish bilan bog’liq vazifani bajaradi. natijada ichki tana a’zolarining faoliyatini izdan chiqarish holati yuz berishi mumkin. interoretseptiv sezgilarning fiziologik mexanizmlari interotseptsiya bilan birgalikda k.m.bikov, v.n. chernigovkiylar tomonidan atroflicha o’rganilgan. ularning fikriga ko’ra, bu narsalarning barchasi shartli reflektor faoliyati mexanizmlaridan kelib chiqqadi propriotseptiv sezgilar gavdaning fazodagi holati to’g’risida signallar bilan ta’minlab turadi. ular inson harakatining boshqaruvchisi hisoblanib va afferent asosini tashkil qiladi. pereferik retseptorlar muskullar, pay va bo’g’imlarda joylashgan bo’lib, maxsus tanachalar shakliga ega va ular puchchini tanachalari deb ataladi. tanachalarda vujudga keluvchi qo’zg’atuvchilar muskullarning harakatlashuvi natijasida va bo’g’imlar holatining o’zgarishi, nerv tolalari yordamida, orqa miyaning orqa ustunidagi oq suyuqligiga yetkaziladi. qo’zg’ovchilar burdax va goll yadrosining quyi bo’limlariga yetib keladi va undan po’stosti tugunchalaridan o’tib, bosh miya katta yarim sharining qorong’ulashgan zonasida harakatlarini yakunlaydilar. proprioretseptorlar harakatning afferent asosi ekanligini a.orbeli tomonidan, hayvonlarda …

6 / 26

ga olish (orientirlash) jarayonida ishtirok etadi. masalan, avtomobil yo’lidan o’tish va hokazo. bu jarayon patologik holatda ham uchrashi mumkin. ekstroretseptiv sezgilar intermodal, nospetsifik sezgi turkumlariga ham ajratiladi. masalan, eshitish organi orqali 10-15 sekundga tebranishni sezish mumkin, lekin quloq bilan emas, balki suyaklar yordamida (miya qopqog’i, tirsak, tizza uchlari) payqash – vibratsiya sezgilari deyiladi. masalan, karlarni tovushlarni idrok qilishi. odatda vibratsion sezgirlik intermodal sezgi deb ham nomlanadi. uning quyidagi ko’rinishlari ham mavjud: a) hid, ta’m, va maza sezgilarida; b) o’ta kuchli tovushda, o’ta yorqin yorug’likda; v) uch xil ta’sirning uyg’unlashgan integrativ holatida; sezgining nospetsifik shakliga terining foto sezgirligi kirib, u ranglarni, nozik jumlalarni ajratish, qo’l uchlari bilan sezish orqali ro’yobga chiqadi. terining foto sezgirligi a.n.leontev tomonidan kashf qilingan bo’lib, bu narsa ko’pgina holatlarga oqilona yondashish imkoniyatini vujudga keltiradi. tadqiqot asosan qo’l uchiga yashil va qizil ranglarni yuborish orqali amalga oshirilgan. terining foto sezgirligi tabiati psixologiyada yetarli darajada o’rganilmagan. sezgi turlari: psixologiya …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 26 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sezgilarning tasnifi"

ma`ruza: bilish jarayonlari va faoliyat psixologiyasi reja: 1. sezgilarning tasnifi. 2. idrok haqida tushuncha. 3. idrokda illyuziya va gallyutsinatsiya. 4. xayol haqida tushuncha. tayanch so`z va iboralar: bilish jarayaoni: sezgi, analizator, retseptor, nerv tola, sezgi turi: ko`rish, eshitish, hid bilish, tam bilish, teri-taktil, muskul-harakat, statik, organik; sezgi qonuniyati: sezgirlik, sinezteziya,sensibilizatsiya, adaptatsiya, hayol, taassurot, xayol jarayoni: agglyutinatsiya, giperbolizatsiya, tipiklashtirish, sxematizatsiya, xayol turi: tasavvur, ijodiy, ixtiyorsiz, ixtiyoriy, orzu, tush ko`rish, shirin, xayol sifati: kengligi, torligi, chuqurligi, realligi, mazmundorligi, kuchi. 1.sezgilarning tasnifi. ma’lumki bizni o’rab turgan tashqi olamdagi narsa va hodisalarning juda ko’p ...

Этот файл содержит 26 стр. в формате DOCX (274,3 КБ). Чтобы скачать "sezgilarning tasnifi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sezgilarning tasnifi DOCX 26 стр. Бесплатная загрузка Telegram