korrupsiya tarixi

DOCX 15 pages 584.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 584.5 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

korrupsiya tarixi reja kirish 1. qadimgi jamiyatlarda korrupsiya 2.o‘rta asrlarda korrupsiya jarayonlari 3. yangi davr va modern davrda korrupsiya xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish korrupsiya insoniyat tsivilizatsiyasi bilan birga tug‘ilgan va u bilan birga o‘sib keldi. bu hodisa hech qachon faqat “poraxo‘rlik” yoki “pora olish” bilan cheklanmagan – u har doim hokimiyat, boylik va axloq o‘rtasidagi murakkab munosabatlarning ko‘zgusi bo‘lgan. qadimgi davrlarda ham korrupsiya oddiygina shaxsiy ochko‘zlik emas, balki jamiyatning ichki tuzilishi, qadriyatlar tizimi va hokimiyatning tabiatidan kelib chiqadigan muqarrar oqibat sifatida qabul qilingan. miloddan avvalgi xviii asrda bobilda hammurapi qonunlari tosh stelalarga o‘yib yozilganda, pora olgan sudya uchun o‘lim jazosi belgilangan edi. bu shuni ko‘rsatadiki, davlat allaqachon korrupsiyani o‘z mavjudligiga tahdid deb bilgan. ammo qonunlar qanchalik qattiq bo‘lmasin, ularni amalga oshiradigan odamlarning o‘zi pora bilan yashagan. qadimgi misrda fir’avnlar saroyida amaldorlarning boyligi ularning lavozimidan kelib chiqmas, balki “sovg‘alar”dan shakllangan. papiruslarda saqlanib qolgan hujjatlarda bir amaldorning o‘z lavozimini sotgani, boshqasi esa …

2 / 15

ishga o‘xshaydi” degan edi, lekin uning shogirdlari bu so‘zlarni tezda “oilaviy boylikni ko‘paytirish” deb tushunishgan. o‘rta asrlarda korrupsiya diniy tus oldi. rim papasi lavozimi sotiladigan bo‘ldi – 904-yilda papa formozning jasadi qabrdan chiqarilib, “sud” qilingan voqea shunchalik dahshatliki, keyingi asrlarda “jasad sinodi” deb ataldi. angliyada “indulgentsiya” savdosi cherkovni shunchalik boyitdiki, martin lyuter 95 tezisni mixlab qo‘yganida, aslida cherkovning moliyaviy tizimiga qarshi chiqqan edi. qadimgi misrda mansabdorlik suiste’moli qadimgi misrda davlat markazlashgan byurokratik tuzumga asoslangan edi. fir’avn ilohiy hokimiyat egasi hisoblansa-da, mamlakatni amalda vizirlar, nomarxlar, soliq yig‘uvchilar va ma’bad ruhoniylari boshqargan. aynan shu katta mansabdorlar qatlami orasida korrupsiya eng keng tarqalgan edi.soliq yig‘uvchilar dehqonlardan ortiqcha don yoki qor undirib, farqni o‘z cho‘ntagiga solgan. bunday holatlar shunchalik ko‘p bo‘lganki, o‘rta podsholik davriga oid papiruslarda “soliq yig‘uvchi kelganda dehqonning uyi bo‘sh qoladi” degan ibora tez-tez uchraydi. yangi podsholik davrida (mil. av. 1550–1070) vazirlar va nomarxlar o‘z viloyatlarida deyarli mustaqil hukmdor bo‘lib olgan, fir’avnga …

3 / 15

agi ittifoq tufayli korrupsiya yangi bosqichga chiqdi. papiruslarga ko‘ra, politsiyachilar hibsga olish uchun pul talab qilgan, sudyalar boy tomonni qo‘llab-quvvatlagan. bu holat rim bosib olgandan keyin ham davom etgan – rim prefectlari misrni “shaxsiy mulk” deb hisoblagan. qadimgi xitoyda korrupsiyaga qarshi qonuniy choralar xitoy sivilizatsiyasi korrupsiyaga qarshi kurashda eng qattiq va eng uzoq muddatli tizim yaratgan davlat hisoblanadi. shang sulolasidan (mil. av. 1600–1046) boshlab pora olish og‘ir jinoyat sifatida qaralgan. ammo korrupsiyaga qarshi haqiqiy tizimli choralar qin sulolasi (mil. av. 221–206) davrida, birinchi imperator shi xuandi hukmronligi ostida joriy etilgan.qin qonunlarida mansabdorning pora olishi uchun oilasi bilan birga qatl etilishi belgilangan edi. bu qonun shunchalik qattiq ediki, hatto imperatorning o‘zi ham unga bo‘ysungan. keyinchalik xan sulolasi davrida (mil. av. 206 – mil. av. 220) nazorat tizimi yanada takomillashdi: har bir viloyatda imperator nomidan maxsus “ko‘z-oyoq” – tsenzorlar tayinlandi. bu tsenzorlar hech kimga hisobot bermagan, faqat imperatorga bo‘ysungan va ularning vazifasi …

4 / 15

anishi rim respublikasi davrida (mil. av. 509–27) korrupsiya asta-sekin tizimga aylandi. dastlab oddiy pora va sovg‘a-salom shaklida bo‘lgan bu hodisa respublika oxirlariga kelib saylovlarni sotib olishgacha yetdi. mil. av. ii asrda rim o‘rta yer dengizi bo‘yidagi eng boy viloyatlarni bosib olgach, senatorlar va ritsarlar (ekvitlar) orasida boylikka chanqoqlik kuchaydi.provintsiya gubernatorlari (prokonsullar va propraetorlar) o‘z viloyatlarida deyarli cheklanmagan hokimiyatga ega bo‘lib, soliq yig‘ishni pudratchilarga (publikanlarga) bergan. publikanlar esa aholini shafqatsizlarcha talon-taroj qilgan. masalan, siciliya gubernatori gay verres (mil. av. 73–71) haqida tsitseronning mashhur nutqlari saqlanib qolgan – u provintsiyani uch yilda uch barobar boyitgan, ammo bu boylikning katta qismi rimning eng boy odamlariga pora sifatida ketgan.saylovlardagi poraxo‘rlik (ambitus) shunchalik keng tarqalganki, mil. av. 67-yilda sulla qonuni, keyin esa yuliy qaysar davrida yanada qattiqroq qonunlar qabul qilingan. ammo bu qonunlarning o‘zi ham pora orqali chetlab o‘tilgan. imperator avgust (mil. av. 27 – mil. av. 14) davrida tizim o‘zgargan: endi pora berishning eng …

5 / 15

haqidagi eng batafsil hujjat – kautilya (chanakya) ning “arthashastra” risolasidir (mil. av. iv-iii asrlar). kautilya davlat xizmatchilarining 40 xil usulda pora olishi mumkinligini sanab o‘tadi: soliqni kamaytirib yozish, og‘irlik o‘lchovlarini buzish, tovarni yashirish, va hokazo. u shunday yozadi: “baliq suv ichida suv ichganini sezmasligi mumkin, ammo davlat xizmatchisi pora olganini qanday yashirsin?”.maurya imperiyasi (mil. av. 321–185) davrida ashoka davlatida maxsus “dharma-maxamatra”lar – axloq nazoratchilari tayinlangan bo‘lib, ular mansabdorlarni doimiy ravishda tekshirib turgan. arthashastrada aytilishicha, eng yaxshi nazoratchi – bu xizmatchining o‘zi vijdoni, ammo vijdon zaif bo‘lsa, qattiq jazo va doimiy tekshiruv kerak. qadimgi davrlarda jazolash mexanizmlari qadimgi davlatlarda korrupsiyaga qarshi jazo turlari juda xilma-xil bo‘lgan, ammo umumiy tamoyil bir edi: jinoyat og‘irligiga qarab jazo shunchalik shafqatsiz bo‘lishi kerakki, boshqalar qo‘rqib qolsin.misrda pora olgan sudyaga burun kesish, quloq kesish yoki besh yil majburiy mehnat jazosi berilgan. og‘ir holatlarda o‘lim jazosi (yondirish, timsohga tashlash) qo‘llanilgan.xitoyda qin va xan sulolalarida poraxo‘rning butun oilasi …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "korrupsiya tarixi"

korrupsiya tarixi reja kirish 1. qadimgi jamiyatlarda korrupsiya 2.o‘rta asrlarda korrupsiya jarayonlari 3. yangi davr va modern davrda korrupsiya xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish korrupsiya insoniyat tsivilizatsiyasi bilan birga tug‘ilgan va u bilan birga o‘sib keldi. bu hodisa hech qachon faqat “poraxo‘rlik” yoki “pora olish” bilan cheklanmagan – u har doim hokimiyat, boylik va axloq o‘rtasidagi murakkab munosabatlarning ko‘zgusi bo‘lgan. qadimgi davrlarda ham korrupsiya oddiygina shaxsiy ochko‘zlik emas, balki jamiyatning ichki tuzilishi, qadriyatlar tizimi va hokimiyatning tabiatidan kelib chiqadigan muqarrar oqibat sifatida qabul qilingan. miloddan avvalgi xviii asrda bobilda hammurapi qonunlari tosh stelalarga o‘yib yozilganda, pora olgan sudya uchun o‘lim jazosi belgilangan e...

This file contains 15 pages in DOCX format (584.5 KB). To download "korrupsiya tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: korrupsiya tarixi DOCX 15 pages Free download Telegram