musulmon uyg'onish davri mutafakkirlari

DOCX 5 pages 24.1 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.1 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

andijon davlat universiteti tarix va ijtimoiy fanlar fakulteti tarix ta'lim yo'nalishi 3-bosqich 301-gurux talabasi shuhratalieva rayhona musulmon uyg'onish davri mutafakkirlari annotatsiya: ushbu maqolada ix–xi asrlarda yuz bergan dastlabki musulmon uyg'onish davri tahlil qilinadi. unda musulmonlarning ilm-fanga intilishining asosiy sabablari, o'rta asrlarda yashab ijod qilgan buyuk allomalar hamda ularning jahon ilmiy taraqqiyotiga qo'shgan beqiyos hissasi yoritiladi. maqolada muhammad al-xorazmiy, ahmad al-farg'oniy, abu nasr forobiy, abu rayhon beruniy, yoqub ibn ishoq al-kindiy kabi allomalar misolida musulmon renessansining ilmiy yutuqlari ochib beriladi. shuningdek, mazkur davr ilm-fan rivojida burilish yasagan davr sifatida baholanadi. kalit so'zlar: islom dini, iqro, renessans, algebra, falakshunoslik, alfraganus, optika, kosmetika, qonun. evropada ilm “gunoh” deb qaralgan, olimlar ta'qib ostida yashagan bir davrda sharqda, bag'dod kutubxonalari qo'lyozmalar bilan to'lib, saroylar va madrasalarda yulduzlar harakati, algebra tenglamalari va geodezik hisoblar ustida ilmiy bahslar avjiga etgan edi. mana shu davr tarixchilar tilida musulmon uyg'onish davri yoki sharq renessansi deb ataladi.bunga sabab evropa zulmatga …

2 / 5

ar hindistondan to ispaniyagacha yoyishgan va shundan so'ng ushbu hududlarda ham ilm-fan taraqqiyoti boshlangan. ayniqsa, abbosiylar sulolasi davrida ilm-fan taraqqiyoti evropaliklar tili bilan aytganda renessans davri boshlangan va ushbu davr ix–xi asrlarni o'z ichiga oladi. musulmonlar evropaliklardan ilmiy kashfiyot va ixtirolar bo'yicha bir necha asr ilgarilab ketgan edilar. evropaliklar cherkov boshchiligida ilmga qarshi bo'lib turgan paytlarda musulmonlar quyidagi ilmiy kashfiyot va ixtirolarni qilgan edilar: movarounnahr diyoridan chiqqan muso muhammad al-xorazmiy (783-850) algebra faniga asos soldi. “algebra” atamasi uning “al-kitob al-muxtasar fi hisob al-jabr val-muqobala” risolasining nomidan olingan. olimning ismi esa “algoritm” shaklida fan olamida abadiy o'rnashib qoldi. uning arifmetika risolasi xind rakamlariga asoslangan bulib, xozirgi kunda biz foydalanadigan unlik pozitsion xisoblash sistemasi amallarning evropada tarkalishiga sabab buldi. uning “zij”i evropada ham, sharqda ham falakshunoslik (astronomiya) fani rivojiga katta turtki bo'ldi. allomaning arifmetikaga oid risolasi xii asrdayoq ispaniyada seviliyalik ioann tomonidan qayta ishlanib, shu asosda darslik yozilgan. algebraga doir yana bir …

3 / 5

olumb «er meridianining bir darajasi mikdori xakidagi al-fargoniy xisoblarining tugriligiga tula ishonch xosil kildim», deya dastxat koldirgan. abu nasr forobiy (873-950) turli ilmlarni yaxshi o'zlashtirgan mavsuiy (qomusiy) olim edi. u falsafa, mantiq, ilohiyot, axloq, siyosat, falakyot, kimyo, musiqa va boshqa ilmlarga oid o'nlab kitoblar yozgan. forobiyning musiqa bo'yicha yozgan kitobi islom madaniyatida yozilgan eng asosiy arabcha kitob bo'lib, hozirgacha birlamchi manbalardan biri hisoblanadi.u “qonun” nomli musiqa asbobini ixtiro qilgan. abu nasr forobiy mashhur mutaradjim (tarjimon) abu bashir matto bilan birgalikda arastu (aristotel) asarlarini tarjima qildi va uni dohiyona sharhlar bilan boyitdi. forobiy o'z zamonasi ilmlarining barcha sohasini mukammal bilgan va bu ilmlar rivojiga katta hissa qo'shganligi, yunon falsafasini sharhlab, dunyoga keng tanitgani tufayli sharq mamlakatlarida uning nomi ulug'lanib, unga “al-muallim as-soniy”, ya'ni “ikkinchi muallim” va “sharq arastusi” unvoni berildi. [3:55] o'rta asr islom hazorasining yana bir ulug' namoyandosi — mashhur qomusiy olim abu rayhon beruniydir (973-1048). uning ilm-fan sohasida qilgan …

4 / 5

beruniy erning o'z o'qi atrofida va quyosh atrofida aylanishini isbotlagan. hindistonning nanda shahri yaqinida ilmiy tadqiqot olib borib, er yuzining maydonini hisoblab chiqqan. bu borada ishlatilgan uslub evropada “beruniy uslubi” deb ataladi. darvoqe, beruniy sanskrit, fors, arab, ivrit, yunon kabi tillarni mukammal bilgan. yoqub ibn ishoq al-kindiyning (801–873 y.) nomi tarixning eng yorqin sahifalaridan o'rin olgan. u eynshteyndan bir necha asr ilgari borliq va undagi fizik hodisalarning nisbiyligi g'oyasini ilgari surgan. u optika sohasida birinchi bo'lib asar yozgan va uning lotin tilidagi tarjimasi “la aspectus” nomi bilan g'arbda bu sohaning rivojiga ulkan hissa qo'shgan. uning sonlar nazariyasiga oid sakkizta, proportsiya va vaqt o'lchoviga oid uchta, jami o'n birta asari zamonaviy arifmetikaga asos bo'lgan. al-kindiy geometriyaning asoschisi sifatida ettita asar yozgan. shu bilan birga, u psixo-fiziologiya fani asoschisi hamdir. g'arbda mazkur sohaning ilk olimlari deb tan olingan veber va fexnerdan necha asrlar oldin al-kindiy ushbu fanning ilmiy asoslarini ishlab chiqqan.uning ma’danshunoslik …

5 / 5

$ltin harflar bilan bitilgan. shunday ulug' zotlar tufayli ilm nuri sharqdan butun olamga yoyildi va inson tafakkuri yuksak cho'qqilarga ko'tarildi. foydalanilgan adabiyotlar: 1. shayx muxammad sodik muxammad yusuf “olam va odam,din va ilm” -t «hilol-nashr», 2023. 2. rustam xolmuradov, murtazo rahmatov, bakridin zaripov, bahrom abdullayev, ikrom abdullayev,qalandar saparov, “birinchi renessans allomalari”.“yangi asr avlodi”,2023 3. shayx muxammad sodik muxammad yusuf «akoid ilmi va unga boglik masalalar»- t.: «hilol nashr», 2024 4. muso al-xorazmiy.matematika otasi [matn]: risol\ a.ahmedov-toshkent: “anorbooks”, 2023 5. ahmad al-farg’oniy.nil jilovdori [matn]: risol\ a.ahmedov-toshkent: “anorbooks”, 2023 6. abu nasr farobiy. sharq aristoteli [matn]: risol\ a.ahmedov-toshkent: “anorbooks”, 2023 7. abu rayhon beruniy.ilm-fan tug’dori [matn]: risol\ a.ahmedov-toshkent: “anorbooks”, 2023$

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "musulmon uyg'onish davri mutafakkirlari"

andijon davlat universiteti tarix va ijtimoiy fanlar fakulteti tarix ta'lim yo'nalishi 3-bosqich 301-gurux talabasi shuhratalieva rayhona musulmon uyg'onish davri mutafakkirlari annotatsiya: ushbu maqolada ix–xi asrlarda yuz bergan dastlabki musulmon uyg'onish davri tahlil qilinadi. unda musulmonlarning ilm-fanga intilishining asosiy sabablari, o'rta asrlarda yashab ijod qilgan buyuk allomalar hamda ularning jahon ilmiy taraqqiyotiga qo'shgan beqiyos hissasi yoritiladi. maqolada muhammad al-xorazmiy, ahmad al-farg'oniy, abu nasr forobiy, abu rayhon beruniy, yoqub ibn ishoq al-kindiy kabi allomalar misolida musulmon renessansining ilmiy yutuqlari ochib beriladi. shuningdek, mazkur davr ilm-fan rivojida burilish yasagan davr sifatida baholanadi. kalit so'zlar: islom dini, iqro, renessans, al...

This file contains 5 pages in DOCX format (24.1 KB). To download "musulmon uyg'onish davri mutafakkirlari", click the Telegram button on the left.

Tags: musulmon uyg'onish davri mutafa… DOCX 5 pages Free download Telegram