iot qurilmalari va tarmoqlari uchun autentifikatsiya va avtorizatsiya usullari

DOCX 18 pages 240.8 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 240.8 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

o‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish mavzu: iot qurilmalari va tarmoqlari uchun autentifikatsiya va avtorizatsiya usullari. bajardi: turopova xumora zoxid qizi tekshirdi: davletova x toshkent 2025 mundarija kirish asosiy qism 1. iot qurilmalarining tuzilishi va xavfsizlikni ta'minlashning umumiy asoslari 2. iot qurilmalarida ishlatiladigan autentifikatsiya usullari 3. iot qurilmalarida xavfsizlikni ta'minlash uchun autentifikatsiya va avtorizatsiyaning integratsiyasi 4. iot tarmoqlarida autentifikatsiya va avtorizatsiya uchun zamonaviy yondashuvlar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish internet of things (iot) — ya'ni “narsalarning interneti” bugungi kunda hayotimizning ajralmas qismiga aylangan texnologiyadir. iot tizimlari orqali kundalik hayotda ishlatiladigan turli xil qurilmalar, masalan, uy jihozlari, avtomobillar, sog‘liqni saqlash qurilmalari, sanoat mashinalari va boshqalar bir-biri bilan bog‘lanib, o‘zaro ma'lumot almashadi. iot tizimlarining samarali ishlashi va ular orqali real vaqt rejimida ma'lumotlar uzatilishi imkonini yaratish uchun xavfsizlik masalalari muhim rol o‘ynaydi. buning uchun autentifikatsiya va avtorizatsiya tizimlari iot qurilmalari va tarmoqlarida xavfsizlikni ta'minlashning asosiy …

2 / 18

ardan turli sohalarda foydalanilishi, xavfsizlikni buzilishlaridan himoya qilishni murakkablashtiradi. iot qurilmalari odatda resurs jihatdan cheklangan bo‘lib, ular juda kichik hajmda bo‘lishi mumkin, bu esa autentifikatsiya va avtorizatsiya jarayonlarini amalga oshirishda maxsus yondashuvlarni talab qiladi. shu bilan birga, iot qurilmalarining xususiyatlariga mos ravishda autentifikatsiya va avtorizatsiya tizimlari ishlab chiqilishi zarur. ushbu ishda, iot tarmoqlarida autentifikatsiya va avtorizatsiya usullari, ularning ahamiyati, amaliy qo‘llanilishi, yuzaga keladigan muammolar va zamonaviy yondashuvlar haqida batafsil ma'lumot beriladi. iot tizimlarida autentifikatsiya va avtorizatsiya jarayonlarining samarali tashkil etilishi, tizimlar xavfsizligini oshiradi va ularga kirishni faqat ruxsat etilgan foydalanuvchilar yoki qurilmalar bilan cheklaydi. shuningdek, ushbu ishlarda iot qurilmalari va tarmoqlaridagi xavfsizlikka alohida e'tibor qaratiladi. 1. iot qurilmalarining tuzilishi va xavfsizlikni ta'minlashning umumiy asoslari iot (internet of things — narsalarning interneti) tizimi, asosan, bir-biri bilan bog‘langan qurilmalar va tizimlardan iborat bo‘lib, bu qurilmalar internet orqali ma'lumot almashish imkoniyatiga ega. iot qurilmalari ko‘plab turli sohalarda, jumladan, uy-joylarida, sanoatda, sog‘liqni saqlashda va …

3 / 18

larni saqlash va tahlil qilishni ta'minlaydi. bu tizimda, ma'lumotlar to‘planadi, tahlil qilinadi va kerakli xulosalar chiqariladi. · aloqa moduli: iot qurilmalari bir-biri bilan yoki markaziy tizimlar bilan ulanishi uchun turli xil simsiz aloqa texnologiyalaridan foydalanadi. masalan, wi-fi, bluetooth, zigbee, lora va boshqa protokollar. iot tizimlarida xavfsizlikni ta'minlash iot qurilmalari va tarmoqlarida xavfsizlikni ta'minlash juda muhim, chunki ular o‘zaro bog‘lanib, katta hajmdagi ma'lumotlarni uzatadi va saqlaydi. xavfsizlikni ta'minlashning asosiy maqsadi qurilmalarning integritasini saqlash, ma'lumotlarning maxfiyligini himoya qilish, tizimlarni ruxsatsiz kirishdan va hujumlardan himoya qilishdan iborat. iot tizimlarida xavfsizlikka ta'sir qiluvchi asosiy omillar quyidagilardir: · avtorizatsiya va autentifikatsiya: qurilmalar va foydalanuvchilar tizimga kirishdan oldin autentifikatsiya qilinishi kerak. bu tizimga faqat ruxsat etilgan foydalanuvchilar yoki qurilmalarga kirish huquqini beradi. avtorizatsiya esa, foydalanuvchining yoki qurilmaning tizimda qanday resurslarga kirish huquqiga ega ekanligini belgilaydi. · ma'lumotlarni shifrlash: iot qurilmalarining tarmoqlarida uzatilayotgan ma'lumotlar shifrlanishi kerak, chunki ma'lumotlarni shifrlash orqali ularni ruxsatsiz o‘qishdan yoki o‘zgartirishdan himoya qilish …

4 / 18

tizimlari va xavfsizlik algoritmlari zarur. xavfsizlikni ta'minlashning ahamiyati iot tarmoqlarida xavfsizlikni ta'minlash, faqat ma'lumotlarning o‘zgartirilmasligini saqlash emas, balki quyidagi jihatlarni ham o‘z ichiga oladi: · maxfiylik: foydalanuvchi yoki qurilma ma'lumotlarini ruxsatsiz ko‘rish yoki ularni o‘zgartirishdan himoya qilish. · ma'lumotlarning to‘liqligi: ma'lumotlar uzatishda yoki saqlashda o‘zgarishlar kiritilmasligi uchun ularni himoya qilish. xulosa qilib aytganda, iot qurilmalarining xavfsizligi tizimning samarali ishlashi va foydalanuvchi ishonchini saqlash uchun zarur. shu sababli, iot tizimlarida xavfsizlikni ta'minlashning asosiy komponentlarini samarali tashkil etish va himoya choralari qo‘llanilishi kerak. 2. iot qurilmalarida ishlatiladigan autentifikatsiya usullari iot qurilmalari va tarmoqlarida autentifikatsiya, ya'ni tizimga kirish huquqini tekshirish jarayoni, xavfsizlikni ta'minlashning muhim qismi hisoblanadi. har bir qurilma yoki foydalanuvchi tizimga kirishdan oldin o‘z kimligini tasdiqlashni talab qiladi, bu orqali ruxsatsiz kirishning oldi olinadi. iot tarmoqlarida autentifikatsiya usullari turli xil xavfsizlik talablariga mos ravishda ishlab chiqilgan va qo‘llaniladi. quyida iot qurilmalarida ishlatiladigan asosiy autentifikatsiya usullari keltirilgan: parol asosida autentifikatsiya: parol asosida autentifikatsiya …

5 / 18

ish va boshqalar yordamida autentifikatsiya amalga oshiriladi. bu usul iot qurilmalarida maxfiylikni ta'minlash uchun samarali hisoblanadi, chunki har bir insonning biometrik xususiyatlari unikaldir va o‘g‘irlash yoki o‘zlashtirishni qiyinlashtiradi. biometrik autentifikatsiya, ayniqsa, mobil qurilmalar va sensörlar bilan ishlashda qo‘llaniladi. alohida kalitlar (public/private key cryptography) alohida kalitlar asosida autentifikatsiya asosan shifrlash protokollarida qo‘llaniladi. bu usulda har bir qurilmada ikki xil kalit (jamoa va maxfiy kalit) mavjud bo‘ladi: jamoa kaliti (public key) umumiy foydalanishga mo‘ljallangan, maxfiy kaliti esa faqat qurilma yoki foydalanuvchi tomonidan bilish mumkin. bu kalitlar yordamida qurilma o‘z kimligini tasdiqlash va tizimga xavfsiz ulanishni amalga oshiradi. asosiy afzalliklaridan biri bu usul orqali ma'lumotlar uzatilishida maxfiylik ta'minlanadi va autentifikatsiya jarayoni yuqori darajada xavfsiz bo‘ladi. xavfsiz tokenlar (secure token-based authentication) xavfsiz tokenlar — bu autentifikatsiya va avtorizatsiyani amalga oshirish uchun ishlatiladigan identifikatsiya tizimidir. tokenlar, odatda, muayyan bir vaqt oralig‘ida yoki maxsus shartlar asosida amal qiladi. foydalanuvchi yoki qurilma tizimga birinchi marta kirganida autentifikatsiya …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iot qurilmalari va tarmoqlari uchun autentifikatsiya va avtorizatsiya usullari"

o‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish mavzu: iot qurilmalari va tarmoqlari uchun autentifikatsiya va avtorizatsiya usullari. bajardi: turopova xumora zoxid qizi tekshirdi: davletova x toshkent 2025 mundarija kirish asosiy qism 1. iot qurilmalarining tuzilishi va xavfsizlikni ta'minlashning umumiy asoslari 2. iot qurilmalarida ishlatiladigan autentifikatsiya usullari 3. iot qurilmalarida xavfsizlikni ta'minlash uchun autentifikatsiya va avtorizatsiyaning integratsiyasi 4. iot tarmoqlarida autentifikatsiya va avtorizatsiya uchun zamonaviy yondashuvlar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish internet of things (iot) — ya'ni “narsalarning interneti” bugungi kunda hayotimizning ajralmas ...

This file contains 18 pages in DOCX format (240.8 KB). To download "iot qurilmalari va tarmoqlari uchun autentifikatsiya va avtorizatsiya usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: iot qurilmalari va tarmoqlari u… DOCX 18 pages Free download Telegram