oqsil asosi tuzilmalari

DOCX 10 pages 20.4 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.4 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: oqsil asosi tuzilmalari. biyokimyoning zamonaviy metodlari. kirish oqsillar (proteinlar) — tirik organizmlarning asosiy tarkibiy qismlaridan biri bo‘lib, ular hayotiy jarayonlarning deyarli barchasida ishtirok etadi. ularning tuzilishi va funksiyasini o‘rganish biologiya va tibbiyot fanlarining eng muhim yo‘nalishlaridan hisoblanadi. oqsillar to‘rtta asosiy darajada — birlamchi, ikkilamchi, uchlamchi va to‘rtlamchi tuzilmalar asosida tashkil topgan bo‘lib, har bir daraja oqsilning shakli va funksional xususiyatlarini belgilaydi. shu bois oqsillarning strukturaviy tashkilini bilish ularning fiziologik rolini, fermentativ faolligini va hujayra ichidagi o‘zaro ta’sirlarini tushunishda muhim ahamiyat kasb etadi. zamonaviy biokimyo metodlari yordamida oqsillarni chuqur o‘rganish imkoniyatlari kengaygan. masalan, rentgenostruktur tahlil, yadroviy magnit-rezonans (yamr) spektroskopiyasi, kriogen elektron mikroskopiya kabi ilg‘or texnologiyalar oqsillarning atom darajasidagi tuzilishini aniqlash imkonini beradi. shuningdek, xromatografiya, elektroforez, mass-spektrometriya kabi usullar oqsillarni ajratish, aniqlash va miqdoriy tahlil qilishda keng qo‘llaniladi. oqsillar yoki protein molekulalari – sut kislotalar qoldiqlaridan (amin va karboksil guruhlari orqali birikkan) tashkil topgan murakkab moddalar hisoblanadi. suv va tuzli eritmalarda …

2 / 10

birinchi, eng muhim) deb ataladi. oqsillar hujayra vaznining taxminan 3/4 qismini tashkil etadi. maʼlumki, barcha organizmlarning oqsillari, ularning har xil biologik faoliyatidan qatʼi nazar, bir xil 20 ta standart aminokislotadan tashkil topgan. ushbu aminokislotalar alohida biologik faollikka ega emas. oqsillarning kimyoviy farqlari ulardagi aminokislotalarning tartibiga bogʻliq. aminokislotalar oqsil tuzilmasining „alifbosi“ boʻlib, ularni turli tartibda biriktirib, cheksiz miqdordagi ketma-ketliklarni yaratish va shu bilan cheksiz turdagi oqsillar hosil qilish mumkin. masalan, har bir tur organizmda bir necha ming xil oqsil mavjud boʻlib, ular soni 10 millionga yaqin turli oqsillarni tashkil etadi. matematik izlanishlar shuni koʻrsatadiki, 20 ta aminokislotadan hosil boʻlishi mumkin boʻlgan oqsil izomerlarining umumiy ogʻirligi yer sharining ogʻirligidan ham katta boʻlishi mumkin. oqsillar makromolekulalar hisoblanadi va ularning molekulyar massasi bir necha mingdan bir necha milliongacha yetishi mumkin. oqsillar molekulalarining asosiy tarkibiy qismi sifatida aminokislotalar xizmat qiladi. har bir aminokislotada bitta uglerod atomi (α-uglerod atomi)ga aminoguruh va karboksil guruh birikadi. oqsillarda 20 …

3 / 10

ud. oqsillarda ketma-ket joylashgan aminokislota qoldiqlari uzun zanjirni yoki oqsillarning birlamchi tuzilmasini tashkil etadi. buning natijasida, oqsil molekulasidagi har xil joylashgan aminokislota qoldiqlari kimyoviy bogʻlar orqali oʻzaro bogʻlanib, oqsilning murakkab ikkilamchi, uchlamchi va toʻrtlamchi tuzilmalarini hosil qiladi. yuqori darajadagi ushbu tuzilmalar fizik va kimyoviy omillar (yuqori harorat, kislota, ishqor va boshqalar) taʼsirida quyi darajaga qaytishi mumkin (bu jarayon oqsilning denaturatsiyasi deb ataladi) va oqsil oʻzining biologik faolligini yoʻqotadi. biroq, ayrim hollarda, tashqi taʼsir bartaraf etilgach, oqsil yana oʻzining yuqori darajali tuzilmasini qayta tiklashi mumkin. oqsil tuzilishi va vazifalari boʻyicha xilma-xil. tuzilishiga koʻra, 2 katta guruhga boʻlish mumkin: globulyar va fibrillyar. globulyar oqsillar asosan, sferik yoki ellips shaklida boʻlib, ular tarkibiga boshqa guruh moddalar ham qoʻshilgan (prostetik guruh). masalan, gemoglobin globin va gemning qoʻshilmasidan hosil boʻlgan, shuning uchun uni yana gemoproteid deb ham atashadi. lipid tutuvchi oqsil lipoproteidlar, uglevod tutuvchilar – glikoproteidlar, metall tutuvchilar – metall proteidlar deyiladi. fibrillyar oqsil – …

4 / 10

oqsillar (insulin, kortikotropin, oʻsish gormoni) va boshqalar. oqsil ajratib olish ulardagi aminokislota qoldiklarini aniqlashda kimyo va molekulyar biologiya fanlarining usullaridan (dializ, gelfiltratsiya, elektroforez, xromatografiya, sekvenatsiya va boshqalar) foydalaniladi. oqsil ajratib olish jarayonida aminokislota qoldiqlarini aniqlash uchun kimyo va molekulyar biologiya fanlarining turli usullaridan (dializ, gel-filtratsiya, elektroforez, xromatografiya, sekvenatsiya va boshqalar) foydalaniladi. oqsillar (polipeptidlar) – yuqori molekulyar ogʻirlikka ega organik moddalar boʻlib, alfa aminokislotalardan iborat va peptid bogʻlari orqali birikkan zanjirlarni hosil qiladi. kimyoviy nuqtai nazardan, barcha oqsillar polipeptidlar hisoblanadi ammo tarkibida 30 dan kam aminokislota qoldiqlari mavjud boʻlgan qisqa polipeptidlar, ayniqsa kimyoviy sintezlanganlar, oqsil deb atalmaydi. tirik organizmlarda oqsillarning aminokislota tarkibi genetik kod orqali belgilanadi, va sintez jarayonida aksariyat hollarda 20 ta standart aminokislota ishtirok etadi. ushbu aminokislotalarning koʻplab kombinatsiyalari oqsil molekulalarining xilma-xil xususiyatlarini belgilaydi. oqsillar tarkibidagi aminokislota qoldiqlari koʻpincha tarjimadan keyingi oʻzgarishlarga uchraydi, bu esa protein oʻz vazifasini bajargunga qadar yoki faoliyati davomida sodir boʻlishi mumkin. koʻpincha tirik organizmlarda …

5 / 10

n esa yogʻlarni tashiydi), saqlash (masalan, kazein sutda mavjud). dnk polimeraza va rnk polimeraza matritsa reaktsiyalarida ishtirok etadi, strukturaviy vazifani bajaradi (masalan, soch va tirnoqlardagi keratin, biriktiruvchi toʻqimalardagi kollagen va elastin, mikrotubulalar hosil qiluvchi tubulin), signalizatsiya tizimlarida retseptor vazifasini bajaradi (masalan, rodopsin yorugʻlik taʼsirida nerv impulsi shakllanishiga hissa qoʻshadi). bundan tashqari, oqsillar energiya manbai yoki zaharli moddalar sifatida ham vazifalarni bajaradi. proteinlar hayvonlar va odamlar uchun (asosiy manbalar: goʻsht, parranda goʻshti, baliq, sut, yongʻoq, dukkaklilar, don mahsulotlari; ozroq miqdorda: sabzavot, meva, rezavorlar va qoʻziqorinlar) zarur, chunki ularning tanasi barcha muhim aminokislotalarni mustaqil sintez qila olmaydi. baʼzi aminokislotalar proteinli ovqatlardan olinishi kerak. hazm qilish jarayonida fermentlar isteʼmol qilingan oqsillarni aminokislotalarga parchalaydi. ushbu aminokislotalar organizmning oʻz oqsillarini biosintezi uchun yoki keyinchalik energiya hosil qilish uchun ishlatiladi. biokimyo ( biologik yoki fiziologik kimyo ) - tirik hujayralar va organizmlarning kimyoviy tarkibi, shuningdek, ularning hayotiy faoliyati asosidagi kimyoviy jarayonlar haqidagi fan . "biokimyo" atamasi …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oqsil asosi tuzilmalari"

mavzu: oqsil asosi tuzilmalari. biyokimyoning zamonaviy metodlari. kirish oqsillar (proteinlar) — tirik organizmlarning asosiy tarkibiy qismlaridan biri bo‘lib, ular hayotiy jarayonlarning deyarli barchasida ishtirok etadi. ularning tuzilishi va funksiyasini o‘rganish biologiya va tibbiyot fanlarining eng muhim yo‘nalishlaridan hisoblanadi. oqsillar to‘rtta asosiy darajada — birlamchi, ikkilamchi, uchlamchi va to‘rtlamchi tuzilmalar asosida tashkil topgan bo‘lib, har bir daraja oqsilning shakli va funksional xususiyatlarini belgilaydi. shu bois oqsillarning strukturaviy tashkilini bilish ularning fiziologik rolini, fermentativ faolligini va hujayra ichidagi o‘zaro ta’sirlarini tushunishda muhim ahamiyat kasb etadi. zamonaviy biokimyo metodlari yordamida oqsillarni chuqur o‘rganish imkoniya...

This file contains 10 pages in DOCX format (20.4 KB). To download "oqsil asosi tuzilmalari", click the Telegram button on the left.

Tags: oqsil asosi tuzilmalari DOCX 10 pages Free download Telegram