atomdagi elektronlarning energiyalari

PPTX 29 pages 2.8 MB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.8 MB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

yo’f asoslari fanidan atomdagi elektronlarning energiyalari atomdagi elektronlarning to’la energiyasi ikkita energiyalar yig’indisidan iborat: elektronning orbita bo’ylab harakatidagi kinetik energiyasi (ek); elektronning yadroga tortilish potensial energiyasi (ep). bu yerda - elektr doimiysi; - orbita radiusi. elektronning to’la energiyasi: formuladan xulosa: atomdagi elektron energiyasi manfiy; energiya bosh kvant soni n orqali aniqlanadi. “n” elektron joylashgan energetik sathni aniqlaydi, n=1 – yadroga eng yaqin 1-energetik sathga mos keladi. (1) ifoda vodorod atomi uchun ko’rinishda bo’ladi. xulosa: atomdagi elektron energiyaning faqat ma’lum, diskret qiymatlarini qabul qilishi mumkin. elektron bir energetik sathdan boshqasiga ikkita shart bajarilganida o’tishi mumkin: 1. o’tish kerak bo’lgan sathda elektron uchun “bo’sh joy” bo’lishi kerak. 2. yuqori sathga o’tish uchun qo’shimcha energiya berish kerak. masalan elektron e1 sathdan e2 ga o’tishi uchun e2 da bo’sh joy bo’lishi kerak va ni berish kerak. pastki energetik sathlar elektronlar bilan to’la bo’lganida atomning holati turg’un bo’ladi. bunga atomning minimal energiyasi mos keladi va …

2 / 29

o’nalishni tanlab olaylik. bu holda atomlar, shunday qilib davriy potensial panjara doimiysi a ga mos chastota bilan takrorlanadi. hisoblashlarning ko’rsatishicha x o’qi bo’ylab to’lqin vektori k ning miqdori ga teng bo’ladi, bu yerda n = 1, 2, 3, …, ya’ni x o’qi bo’ylab elektron to’lqin tarqalib yuz bermaydi. bu degani n ning yuqorida berilgan qiymatlariga mos keluvchi energiya ta’qiqlangan bo’ladi. bu holda elektron to’lqin turg’un to’lqinga aylanadi. va unga mos keluvchi energetik spektr mana bunday bo’ladi: bu rasmdan chiqadigan xulosa: kristalldagi elektronning energetik spektri qator energiya qiymatlari ruxsat etilgan zonalardan iborat. bu zonalarni brillyuen zonalari deyiladi, uni valent va o’tkazuvchanlik zonalari bilan almashtirib bo’lmaydi. bizning rasmdagi bir nechta brillyuen zonalaridan (i, ii, iii) tashkil topgan barcha energetik spektrlar bitta zonaga, ya’ni o’tkazuvchanlik zonasiga tegishli. oddiy holda o’tkazuvchanlik zonasi qisman to’lgan zona hisoblanadi, unda elektronlar shu zona pastki sathlarini egallaydi. shu sathlar brillyuen birinchi zonasining eng pastki sathiga mos keladi. bu …

3 / 29

n va bog‘lanishni adolatli (to’g’ri) deb hisoblash mumkin. o’tkazuvchanlik zonasidagi elektron energiyasining to’lqin vektoriga bog’liqligi valent zonadagi elektron energiyasining to’lqin vektoriga bog’liqligi xuddi shu mulohaza (fikr) larni valent zona uchun ham aytish mumkin. u holda mana bunday bo’ladi; xulosa: valent zonani ham brillyen zonalarining to’plami deb ko’rish mumkin. brillyen birinchi zonasidan foydalanib, yarimo’tkazgich zona strukturasini mana bu rasmdagidek tasavvur qilish mumkin. ni hisobga olgandagi zona strukturasi xulosa: ta’qiqlangan zona ikkita parabolik egri chiziqlar ekstremumlari oraqidagi oraliqdan iborat. biz zona strukturasini faqat bitta holi uchun ko’rdik, ya’ni impuls x o’qi bo’ylab yo’nalgan holni ko’rdik. umuman olganda impuls ixtiyoriy yo’nalish bo’yicha yo’nalishi mumkin. agar impuls boshqa qandaydir o’q bo’yicha yo’nalgan bo’lsa nima o’zgaradi? kristall davriyligi o’zgarib, a emas, a1 bo’lib qoladi. natijada egri chiziq xarakteri turli yo’nalishlarda turlicha bo’ladi. qulaylik uchun o’qni u yoki bu kristallografik tekisliklarga mos tushuvchi qilib tanlab olinadi. masalan, [111], [100], [110]… turli kristallarda ruxsat etilgan zonalar turli …

4 / 29

impulsning bitta qiymatiga energiyaning bir necha qiymatlari mos kelishi mumkin. bunga sabab: berilgan zonada qiymatlari turlicha bo’lgan effektiv massalar mavjud, ya’ni yanada og’ir va yanada yengil effektiv massalar mavjud. massa inersiya o’lchami bo’lgani uchun, u harakatchanlik bilan bog’liq, shunga ko’ra og’ir zaryad tashuvchilar sekin tashuvchilar deyiladi, ancha yengillari tez tashuvchilar deyiladi. bu rasmda kremniy zona strukturasi ikki kristallografik yo’nalish uchun berilgan. unda o’tkazuvchanlik zonasidagi elektronlar k=0 ga nisbatan surilgan minimumda joylashgan. valent zonadagi kovaklarga mos keluvchi maksimum k=0 da joylashgan. ta’qiqlangan zona kengligi ga teng. elektronlarning zonadan zonaga o’tishida to’g’ri va noto’g’ri o’tishlar mavjud. to’g’ri o’tish impulsning o’zgarishisiz sodir bo’ladi va fotonning yutilishi bilan yoki to’g’ri rekombinatsiyada fotonning ajralishi bilan sodir bo’ladi. to’g’ri o’tish yuz berish sharti: p=0 da ekstremumlarning birining ustiga ikkinchisi joylashishi kerak. to’g’ri o’tish fotonning impulsi ni olish yoki berish bilan sodir bo’ladi. bu yerda - yutilayotgan yoki nurlantirilayotgan nurning to’lqin uzunligi. bunda elektronning potensial energiyasi o’zgaradi, …

5 / 29

r bir-birining ustiga joylashgan, ularda nur chiqish bilan yuz beradigan rekombinatsiya asosiy mexanizm hisoblanadi. ularda yana nur chiqarmaydigan rekombinatsiya ham mavjud. impulsning p=mv ko’rinishi elektron o’zgarmas potensial maydonida harakat qilganda o’rinli. kristall panjara ichida davriy potensial maydonda elektron harakatlanganida to’lqin soni k va impuls p o’rtasidagi proporsionallik buziladi. endi ni kvaziimpuls deb qabul qilinadi. kvaziimpuls impulsning ko’p xossalarini o’ziga oladi. zaryad tashuvchilarning effektiv massalari real sharoitda kristall ichida kuchli elektr maydoni bor, bu maydonni kristall panjara zarrachalari hosil qiladi. bu maydon miqdori jihatidan tashqi elektr maydonidan katta bo’lishi mumkin. elektron panjara ichida harakat qilayotganida atomlar bilan ta’sirlashgani uchun potensial va kinetik energiyasi o’zgaradi. kvant nazariyasiga asosan kristall ichidagi elektronning harakatiga ichki maydon ta’sirini hisobga olish mumkin; bunda elektronga erkin elektron massasidan farqli massa qo’shimcha ravishda yoziladi va uni effektiv massa deb atashadi. bu tushuncha orqali tashqi elektr maydonida harakat qilayotgan elektronga panjara ta’sirini hisobga olish mumkin. kristalldagi elektronning effektiv massasi …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atomdagi elektronlarning energiyalari"

yo’f asoslari fanidan atomdagi elektronlarning energiyalari atomdagi elektronlarning to’la energiyasi ikkita energiyalar yig’indisidan iborat: elektronning orbita bo’ylab harakatidagi kinetik energiyasi (ek); elektronning yadroga tortilish potensial energiyasi (ep). bu yerda - elektr doimiysi; - orbita radiusi. elektronning to’la energiyasi: formuladan xulosa: atomdagi elektron energiyasi manfiy; energiya bosh kvant soni n orqali aniqlanadi. “n” elektron joylashgan energetik sathni aniqlaydi, n=1 – yadroga eng yaqin 1-energetik sathga mos keladi. (1) ifoda vodorod atomi uchun ko’rinishda bo’ladi. xulosa: atomdagi elektron energiyaning faqat ma’lum, diskret qiymatlarini qabul qilishi mumkin. elektron bir energetik sathdan boshqasiga ikkita shart bajarilganida o’tishi mumkin: 1. o’tish kerak...

This file contains 29 pages in PPTX format (2.8 MB). To download "atomdagi elektronlarning energiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: atomdagi elektronlarning energi… PPTX 29 pages Free download Telegram