o‘zbek tili leksikasi: istorizm va arxaizmlar

PDF 34 pages 780.5 KB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 780.5 KB

File type PDF

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

1 o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi toshkent iqtisodiyot va pedagogika instituti “tillar va maktabgacha taʼlim” fakulteti “oʻzbek tili va adabiyoti” yoʻnalishi 3-kurs 22/4-guruh talabasi rayimova maftun “hozirgi oʻzbek adabiy tili” fanidan mavzu: o‘zbek tili leksikasi: istorizm va arxaizmlar. ilmiy rahbar____________________ _____ _______ 2025-yil chirchiq- 2025 2 mundarija kirish…………………………………………………………………………...3 i bob. o‘zbek tili leksikasida tarixiy va eskirgan so‘zlarning o‘rni 1.1. o‘zbek tili leksikasining umumiy tavsifi..........................................................6 1.2. leksik birliklarning tarixiy o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar......................10 1.3. istorizm va arxaizmlarning leksik jihatdan o‘rganilishi..................................14 ii bob. istorizm va arxaizmlarning adabiyotdagi aks etishi 2.1. mumtoz adabiyotda uchraydigan tarixiy va eskirgan so‘zlar.........................18 2.2. zamonaviy adabiyotda istorizm va arxaizmlarning qo‘llanilishi....................23 2.3. istorizm va arxaizmlarning madaniy-tarixiy ahamiyati (misollar asosida tahlil)......................................................................................................................27 xulosa………………………………………………………………………...31 foydalanilgan adabiyotlar……………………………………….32 foydalanilgan saytlar………………………………………………33 3 kirish har qanday xalqning tili uning milliy tafakkuri, madaniyati va tarixiy xotirasini ifoda etuvchi asosiy vositalardan biridir. tilda mavjud har bir so‘z jamiyat taraqqiyotining, tarixiy jarayonlarning, ma’naviy hayotning mahsuli sanaladi. …

2 / 34

ishida, madaniy merosini asrab-avaylashida va uni keyingi avlodlarga yetkazishda ona tilining o‘rni beqiyosdir. o‘zbekiston respublikasi prezidenti shavkat mirziyoyevning 2019-yil 21- oktabrda imzolagan “o‘zbekiston respublikasida davlat tilini rivojlantirish va til siyosatini takomillashtirish to‘g‘risida”gi pf–5850-son farmonida til sohasidagi islohotlarning ustuvor yo‘nalishlari belgilab berilgan.1 ushbu farmonda davlat tilini har tomonlama rivojlantirish, til madaniyatini oshirish, uning tarixiy ildizlarini chuqur o‘rganish va leksik boyliklarini ilmiy tahlil qilish dolzarb vazifalardan biri sifatida ilgari surilgan. bu hujjat tilshunoslikning turli sohalari, jumladan, leksikologiya yo‘nalishida yangi ilmiy izlanishlar olib borish uchun asos bo‘lib xizmat qilmoqda. shuningdek, 2020-yil 20-oktabrda tasdiqlangan “davlat tili haqida”gi qonun ijrosini ta’minlash bo‘yicha 2020–2030 yillarga mo‘ljallangan davlat dasturida tilning boy imkoniyatlarini, xususan, tarixiy lug‘aviy qatlamini chuqur o‘rganish, uni yosh avlodga yetkazish, o‘quv dasturlariga kiritish, shuningdek, madaniy-ma’naviy meros sifatida ilmiy jihatdan chuqur tadqiq etish zarurligi alohida ko‘rsatib o‘tilgan. mazkur davlat dasturi doirasida istorizm va arxaizmlar kabi leksik birliklarni tizimli o‘rganish nafaqat ilmiy, balki ma’naviy tarbiya nuqtayi nazaridan …

3 / 34

iliga bo‘lgan munosabat tubdan o‘zgardi, milliy qadriyatlar va tarixiy xotirani tiklashga intilish kuchaydi. bu esa istorizm va arxaizmlarni chuqur o‘rganish zaruratini yanada oshirmoqda. ushbu kurs ishi ayni shu dolzarb masalaga bag‘ishlanadi va o‘zbek tili leksikasidagi tarixiy qatlamlarni zamonaviy ilmiy yondashuv asosida tahlil qilishni maqsad qiladi. mazkur kurs ishida istorizm va arxaizmlarning o‘zbek tili leksikasidagi o‘rni, ularning leksik-semantik xususiyatlari hamda adabiyotdagi aks etish holatlari tahlil qilinadi. chunki bu kabi so‘zlar tildan butunlay yo‘qolib ketmaydi, balki tarixiy manbalar, badiiy adabiyot va xalq og‘zaki ijodi vositasida til tizimida o‘z izini qoldirib keladi.2 ushbu mavzuni o‘rganish nafaqat tilning boyligini anglash, balki tarixiy jarayonlarni til vositasida tahlil qilish, ma’naviy merosni chuqurroq tushunish uchun ham dolzarb hisoblanadi. kurs ishining dolzarbligi: til leksikasi doimiy harakat va o‘zgarish jarayonida bo‘lib, u ijtimoiy hayotdagi yangilanish va tarixiy o‘zgarishlar bilan chambarchas bog‘liq. o‘zbek tili leksikasida ham vaqt o‘tishi bilan ayrim so‘zlar eskiradi, ba’zilarining o‘rniga yangi so‘zlar kiradi. istorizm va arxaizmlar …

4 / 34

o‘rganish, ularning o‘zaro farqi, qo‘llanilish sohasi va badiiy adabiyotdagi aks etish holatlarini tahlil qilishdan iborat. kurs ishining obyekti: o‘zbek tili leksikasi, xususan, undagi tarixiy va eskirgan so‘zlar – istorizm va arxaizmlar. kurs ishining predmeti: istorizm va arxaizmlarning leksik-semantik xususiyatlari, ularning qo‘llanish doirasi hamda badiiy adabiyotdagi ifodaviy imkoniyatlari. kurs ishining vazifalari: kurs ishining maqsadidan kelib chiqib, quyidagi vazifalar belgilandi:  o‘zbek tili leksikasida istorizm va arxaizmlarning o‘rnini aniqlash;  istorizm va arxaizmlarning leksik-semantik xususiyatlarini tahlil qilish;  ularning o‘zaro farqlari va umumiy jihatlarini ko‘rsatish;  tarixiy va zamonaviy adabiyotlarda uchraydigan istorizm va arxaizmlarni misollar asosida tahlil qilish;  ushbu so‘zlarning madaniy-tarixiy ahamiyatini ochib berish. kurs ishining nazariy ahamiyati: mazkur kurs ishining nazariy ahamiyati shundaki, u o‘zbek tilidagi tarixiy va eskirgan so‘zlarni lingvistik jihatdan o‘rganish orqali leksik qatlamlarning shakllanishini, tilning rivojlanish tarixini va madaniy merosni chuqurroq tushunishga yordam beradi. tadqiqot natijalari tilshunoslikka oid keyingi ilmiy ishlarda, shuningdek, tarixiy va badiiy matnlarni tahlil …

5 / 34

di. leksika tilning asosiy qismlaridan bo‘lib, unda tilning ma’no va mazmuni, xususiyatlari va taraqqiyoti aks etadi. o‘zbek tili leksikasi asrlar davomida o‘zgarib, rivojlanib, yangi so‘zlar va ifodalar bilan boyidi. bu jarayon davomida tilda o‘zgarishlar, yangi so‘zlarning kirib kelishi, eskilarining esa yo‘qolishi kuzatiladi. o‘zbek tili leksikasining umumiy tavsifi uning tarkibidagi turli qatlamlar va ularning o‘zaro bog‘liqligini ko‘rsatadi. leksika – bu nafaqat so‘zlar, balki so‘zlarning ma’nosi, ularning ishlatilish doirasi va vaqt o‘tishi bilan yuz beradigan o‘zgarishlarni o‘z ichiga oladi. o‘zbek tili leksikasi o‘zining boy tarixiy va madaniy merosi bilan ajralib turadi. bu til nafaqat o‘zbek xalqining, balki markaziy osiyoning boshqa xalqlari bilan bo‘lgan aloqalarini, ularning tarixi va madaniyatini ham aks ettiradi. o‘zbek tili leksikasining tarkibida quyidagi asosiy qatlamlar mavjud:  normativ leksika – bu tilning asosiy, keng tarqalgan va jamiyatda ommalashgan so‘zlari. ular barcha sohalarda, shu jumladan, kundalik hayotda, ilmiy, texnik va boshqa sohalarda qo‘llaniladi. normativ leksika tilning normal holati bo‘lib, u …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tili leksikasi: istorizm va arxaizmlar"

1 o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi toshkent iqtisodiyot va pedagogika instituti “tillar va maktabgacha taʼlim” fakulteti “oʻzbek tili va adabiyoti” yoʻnalishi 3-kurs 22/4-guruh talabasi rayimova maftun “hozirgi oʻzbek adabiy tili” fanidan mavzu: o‘zbek tili leksikasi: istorizm va arxaizmlar. ilmiy rahbar____________________ _____ _______ 2025-yil chirchiq- 2025 2 mundarija kirish…………………………………………………………………………...3 i bob. o‘zbek tili leksikasida tarixiy va eskirgan so‘zlarning o‘rni 1.1. o‘zbek tili leksikasining umumiy tavsifi..........................................................6 1.2. leksik birliklarning tarixiy o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar......................10 1.3. istorizm va arxaizmlarning leksik jihatdan o‘rganilishi.......................

This file contains 34 pages in PDF format (780.5 KB). To download "o‘zbek tili leksikasi: istorizm va arxaizmlar", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tili leksikasi: istorizm… PDF 34 pages Free download Telegram