tabiatni asrash-inson ma'naviyatining muhim belgisi

DOCX 25,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1493360778_68127.docx tabiatni asrash-inson ma'naviyatining muhim belgisi insoniyat tabiatning (mavjudotning, inson tabiat borliqning), inson esa atrof-muhitning farzandi ajralmas qismidir insonni qurshab turgan tabiat, uning paydo bo'lishi va rivojlanishi qonuniyat-larini falsafiy nuqtai nazardan fahmlash, ilmiy bilish amali-yotda katta ahamiyat kasb etadi. alisher navoiy aytganidek, «inson aql chirog'i, qolaversa, butun koinot ko'zining nuridir». tabiat benihoyat xilma-xil shakl va ko'rinishlarda bo'lib, insonni qurshab turgan moddiy olam, butun borliq-ni qamrab oladi. u keng ma'noda olganda materiya, koinot tushunchalarini ham ifodalaydi. inson har doim tabiat bag'rida yashagan va bundan keyin ham yashaydi. inson hech qachon tabiatdan tashqarida, u bilan aloqa va munosabatda bo'lmasdan turib yashay olmaydi. «tarixdan matumki, - deb yoziladi «yuksak ma'naviyat - yengilmas kuch» asarida, - o'rta osiyo hududida ahoh azaldan vodiylarda, katta suv manbalari -daryo va anhorlar bo'yida yashab keladi. atrofi cho'l va sahrolar bilan o'ralgan, tabiati, iqlimi g'oyat murakkab bo'lgan mintaqa sharoitining o'zi ana shu elat va millat-larning ming yillar davomida bir-biriga …

g'rida voyaga yetdi. demak, tabiat inson uchun eng e'zozh va qadrli maskandir. tabiat - tabiiy resurslar manbayidir. tabiiy resurslar, ya'ni yonilg'i, nafas olinadigan havo, ichiladigan suv, har xil xomashyolar bo'lmasa, inson, jamiyat yashay olmaydi, sanoat, qishloq xo'jaligi va madaniyatni yuksaltirib bo'lmaydi. sharq falsafasi va islom ta'limotida alloh hamma narsaning ibtidosi, materiyani ham, tabiatni ham tangri taolo - xudo yaratgan, deyiladi. masalan, mirzo ulug'bekning «to'rt ulus tarixi» asarida keltirilgan ma'lumotlarga ko'ra, tangri taolo odamni suv bilan tuproqdan yaratgan. «odam alayhissalomning yaratilishini muharram ul-ehrom oshuro oyi o'ninchi kuni, juma kuni soat 11 da; birinchi tole' bo'yicha jadi va zuhal darajasida, mushtariy xutda, mirrix hamalda, qamar saratonda, shams asadda, atorud sumbulada, zuhro mezonda paytida bug'doyrang kishi chehrasida baland qomatli va jingalak sochli qilib yaratdi. yaratgan tangri hazrati odamga behishtdan joy berdi. havvoni u uyqusirab turganda uning chap biqinidan yaratdi». ilmiy falsafa tabiiy fan ma'lumotlariga asoslanib, odam tabiatning ajralmas qismi, uning oliy mahsulidir, deb …

yoning paydo bo'lishi tabiatning, materiyaning cheksiz koinotdagi taraqqiyotidan kelib chiqishi mumkin bo'lgan oqibatlardan biridir. jonli materiya keyinroq yuz bergan hodisalar, uzoq davom etgan taraqqiyot samarasidir. jonli tabiat ham, jonsiz tabiat ham doimiy harakatdadir. lekin harakat ularning har ikkalasida ham biroz boshqacharoq shaklda amalga oshadi. inson taraqqiyotning ilk bosqichlarida, u tabiatdan endigina ajralib chiqqan kezlarda juda nochor hayot kechir-gan, tabiat kuchlariga qaram bo'lgan, tabiatning tayyor mahsulotlarini iste'mol qilib kim kechirgan. keyinchalik mehnat tufayli turli ish qurollari yasash, moddiy va ma'naviy boyhklarni yaratish asosida kishilik jamiyati paydo bo'lgan va rivojlangan. forobiyning fikricha, «har bir inson o'z tabiati bilan shunday tuzilganki, u yashash va oliy darajadagi yetuklikka erishmoq uchun ko'p narsalarga muhtoj bo'ladi, u bir o'zi bunday narsalarni qo'lga kirita olmaydi, ularga ega bo'lishi uchun insonlar jamoasiga ehtiyoj tug'iladi. bunday jamoa a'zolarining faoliyati bir butun holda ularning har biriga yashash va yetuklikka erishuv uchun zarar bo'lgan narsalarni yetkazib beradi. shuning uchun inson shaxslari …

bki tosh qurollaridan tirikchilik uchun foydala-nishdan ancha takomillashgan mehnat qurollari yasashgacha, undan urag'chilik, qabilachilik davrlariga kelib, xo'jalik va madaniy taraqqiyotda erishilgan yutuqlargacha bo'lgan tariximiz ota-bobolarimiz boy qadimiy madaniyatga ega bo'lganligidan dalolat beradi. bu o'rinda miloddan awalgi birinchi ming yillikda baqtriya, xorazm, so'g'diyona, marg'iyona, parfiya, zarafshon vohalari, parkana kabi o'lkalarda turli qabila va elatlar yashaganligiga e'tibor berish lozim. bular hozirgi o'zbek xalqining «ildizi» hisoblangan saklar, massagetlar, so'g'dlar, xorazmiylar, baxtarlar, choch-liklar va parkanaliklar kabi qabila va elatlar ekanligini bihshimiz kerak. keyinchalik ular o'zaro va boshqa ko'p urug'lar bilan birlashib ketgan hozirgi markaziy osiyo hududidagi xalqlarning ajdodlari sifatida o'rganiladi. bu elatlar yashagan hududlarda tabiat bilan bog'liq o'ziga xos madaniy an'analar tarkib topa borgan. eng qadimgi kishilarning dastlabki oddiy istaklari, orzu-umidlari va xis-latlari qadimgi eposlarda, ulardagi afsonaviy obrazlar qiyo-fasida o'z ifodasini topgan. shunga ko'ra tabiat kuchlariga, ruhga sig'inish - animizm, ajdodlar ruhiga sig'inish -totemizm, sehrgarlik kabi diniy e'tiqodlar va marosimlar aks etgan afsonalar, rivoyatlardan …

i karim va hadislarda borliqqa munosabat, atrof-muhitni iflos qilmaslik, tozalik, daraxt ekish haqida muhim fikrlar mavjud. hadislarda: «qaysi bir musulmon biror daraxt yoxud biror ekin eksa-yu, uning hosilidan inson, qush yoki hayvon yesa, buning uchun unga ajr-u savob ato etilur», -deyiladi. shuningdek, yerning shakli, yulduzlar, quyosh va oy-ning aniq hisob - o'lchov bilan harakatlanishi haqidagi ma'lumotlar berilgan bo'lib, islom dini ilmiy emas, degan ko'pgina bir tomonlama talqin etilgan tushunchalarni rad etadi. «qur'oni karim»dagi «a'rof» surasining 30-oyatida: «alloh bergan rizqdan yenglar, ichinglar, lekin isrof, uvol qilmanglar, haqiqatan ham alloh isrof qilguvchilarni sev-maydi»,- deyilishi tabiatga ham munosabatni anglatib, uni isrof qiluvchilar, uvol qiluvchilarga qarshi qaratilgandir. bu masala hadislarda ham bir necha joyda beriladi va «har qanday isrof qilish - haromdir»,- deb xulosa qilinadi. hadislarda tabiatga mehr, tevarak-atrofni, suvni, havoni, tuproqni, hattoki hayvonni pokiza saqlash asosiy g'oyalardan hisoblanadi. ba'zi bir manbalar bizga qadar saqlanib qolgan. antik tarix-chilardan gerodot, kteziy, polien, xares mitilenskiy va …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tabiatni asrash-inson ma'naviyatining muhim belgisi"

1493360778_68127.docx tabiatni asrash-inson ma'naviyatining muhim belgisi insoniyat tabiatning (mavjudotning, inson tabiat borliqning), inson esa atrof-muhitning farzandi ajralmas qismidir insonni qurshab turgan tabiat, uning paydo bo'lishi va rivojlanishi qonuniyat-larini falsafiy nuqtai nazardan fahmlash, ilmiy bilish amali-yotda katta ahamiyat kasb etadi. alisher navoiy aytganidek, «inson aql chirog'i, qolaversa, butun koinot ko'zining nuridir». tabiat benihoyat xilma-xil shakl va ko'rinishlarda bo'lib, insonni qurshab turgan moddiy olam, butun borliq-ni qamrab oladi. u keng ma'noda olganda materiya, koinot tushunchalarini ham ifodalaydi. inson har doim tabiat bag'rida yashagan va bundan keyin ham yashaydi. inson hech qachon tabiatdan tashqarida, u bilan aloqa va munosabatda bo'lmasdan ...

Формат DOCX, 25,5 КБ. Чтобы скачать "tabiatni asrash-inson ma'naviyatining muhim belgisi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tabiatni asrash-inson ma'naviya… DOCX Бесплатная загрузка Telegram

tabiatni asrash-inson ma'naviyatining muhim belgisi

Предварительный просмотр (5 стр.)

Хотите читать дальше?

О "tabiatni asrash-inson ma'naviyatining muhim belgisi"

Похожие файлы