xissiyotni nerv fiziologik asoslari

PDF 10 pages 193.9 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 193.9 KB

File type PDF

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

1 xissiyotni nerv fiziologik asoslari. ermatov lutfulla egamberdiyevich hissiyot inson psixik hayotining eng muhim tarkibiy qismi bo‘lib, u organizmning atrof-muhitga bo‘lgan munosabatini aks ettiradi. inson hayotida hissiyotlar faqat kechinma sifatida emas, balki xulq-atvorni boshqaruvchi, qaror qabul qilishga ta’sir etuvchi va ijtimoiy munosabatlarni shakllantiruvchi kuch sifatida namoyon bo‘ladi. hissiyotning fiziologik mexanizmlari juda murakkab bo‘lib, ular markaziy nerv tizimining ko‘plab tuzilmalari orqali amalga oshadi. hissiyotlar ongli faoliyatdan oldin paydo bo‘lishi, ongli faoliyatga ta’sir ko‘rsatishi va uni yo‘naltirishi bilan ahamiyatlidir. hissiyot tushunchasi tarixan ko‘plab falsafiy, psixologik va fiziologik tadqiqotlarning markazida turgan. dastlabki davrlarda hissiyotlar ruhiy hodisa sifatida talqin qilingan bo‘lsa, zamonaviy ilmiy yondashuv ular asosan miyada yuz beradigan fiziologik jarayonlarga bog‘liqligini ko‘rsatadi. inson hissiyotlari tananing turli tizimlarida o‘z aksini topadi, masalan yurak ritmida, nafas olish chastotasida, mushak tarangligida, gormonal o‘zgarishlarda va vegetativ tizim faoliyatida. har bir hissiyot turli fiziologik jarayonlarni qo‘zg‘atadi va bu jarayonlar markaziy nerv tizimi orqali boshqariladi. insonning hissiy reaktsiyalari avvalo …

2 / 10

oladi va gippokamp orqali qayta ishlanadi. 2 hissiyotning kuchliligi xotiraning mustahkamligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. kuchli qo‘rquv, kuchli quvonch, hayajon yoki qayg‘u kabi kechinmalar uzoq muddat esda qolishining sababi ham shunda. gippokamp va amigdala o‘zaro mustahkam bog‘langan bo‘lib, ularning faoliyati jarayonida hissiy xotira shakllanadi. gipotalamus esa hissiyotlar paytida organizmda sodir bo‘ladigan fiziologik o‘zgarishlarni boshqaradi. yurak urishining tezlashuvi, qon bosimining ko‘tarilishi, nafas olish tezligi, terlash, ko‘z qorachig‘ining kengayishi, mushaklarning taranglashishi — bularning barchasi gipotalamus tomonidan boshqariladi. shuning uchun biror hissiy holat paytida organizmda avtomatik tarzda sodir bo‘ladigan jismoniy o‘zgarishlar muvaffaqiyatli moslashuvga xizmat qiladi. hissiyotlarning shakllanishida miya po‘stlog‘ining roli ham juda muhimdir. ayniqsa prefrontal korteks hissiyotlarni boshqarish, ularni nazorat qilish, tormozlash va qayta baholashda yetakchi o‘rinni egallaydi. agar limbik sistema hissiy jarayonlarning avtojavob mexanizmiga javob bersa, prefrontal korteks bu jarayonlarni ongli boshqarishga mas’ul. prefrontal korteksning yetarlicha rivojlanmaganligi yoki faoliyatining susayganligi impulsiv xatti-harakatlarga, hissiy portlashlarga va o‘zini boshqara olmaslikka olib kelishi mumkin. markaziy nerv …

3 / 10

qat, stressga tayyor turish kabi jarayonlarni faollashtiradi. gaba esa tormozlovchi mediator bo‘lib, organizmni tinchlantiradi va ortiqcha hayajonni kamaytiradi. 3 hissiyotlar faqat markaziy nerv tizimi doirasida emas, balki butun organizm bo‘ylab keng tarqalgan jarayonlar orqali namoyon bo‘ladi. masalan qo‘rquv holatida nafas olish tezlashadi, yurak urishi kuchayadi, mushaklar o‘ta tarang holga keladi, qon tomirlari torayadi, ko‘p miqdorda adrenalin ajraladi. bu organizmni yugurish yoki himoyalanishga tayyorlaydi. quvonch yoki mamnunlik holatida esa mushaklar bo‘shashadi, nafas chuqurlashadi, yurak urishi me’yorga tushadi va organizm dam olish holatiga qaytadi. hissiy jarayonlar insonning kognitiv faoliyati bilan ham chambarchas bog‘liq. inson fikrlashi, idroki, xotirasi va diqqat jarayonlari hissiyotlar bilan o‘zaro ta’sirlashadi. kuchli stress xotirani kuchaytirishi yoki susaytirishi mumkin. ijobiy kayfiyat ijodiy fikrlashni oshiradi, salbiy kayfiyat esa muhofaza mexanizmlarini faollashtiradi. xotiraning yaxshi ishlashi ko‘pincha hissiy holatning qulayligi bilan bog‘liq. hissiyotlar evolyutsion nuqtai nazardan ham muhimdir. ular insonning omon qolishi uchun zarur bo‘lgan mexanizmlarni shakllantirgan. qo‘rquv xavfdan qochishga yordam bergan. g‘azab …

4 / 10

g ajralmas qismi bo‘lib, ularning nerv fiziologik asoslarini o‘rganish psixologiya, tibbiyot va pedagogika uchun katta ahamiyatga ega. miya tuzilmalari va hissiyotlar o‘rtasidagi murakkab bog‘liqlik inson xulq- atvori, shaxs rivojlanishi va ruhiy salomatlikni tushunishga yordam beradi. 4 hissiyotlarni boshqarish qobiliyati insonning jamiyatdagi muvaffaqiyati, ruhiy farovonligi va ijtimoiy munosabatlarining sifatini belgilaydi. inson hissiyotlari ongli va ongsiz mexanizmlar orqali shakllanadi. ongli boshqaruv mexanizmi prefrontal korteks orqali amalga oshsa, ongsiz mexanizmlar limbik sistema tomonidan boshqariladi. bu ikki tizimning uyg‘un faoliyati insonning ichki barqarorligini ta’minlaydi. agar ushbu tizimlar o‘rtasidagi muvozanat buzilsa, hissiy labilitet, impulsivlik, tashvish yoki depressiv holatlar yuzaga keladi. inson hissiyotlari miyaning murakkab neyron tarmoqlarida uzluksiz ravishda davom etib turadigan jarayonlar orqali shakllanadi. har bir hissiy kechinma, hatto eng kichik hayajonning o‘zida ham minglab neyronlar faollashadi, elektr impulslar almashadi va turli kimyoviy moddalar ajralib chiqadi. zamonaviy neyrobiologiya hissiyotlarning paydo bo‘lishida nafaqat limbik sistema, balki butun miya bo‘ylab tarqalgan katta funksional tarmoqlarning ishtirok etishini isbotlagan. …

5 / 10

qli yoki qo‘rqinchli vaziyat boshdan o‘tgach, amigdala ushbu vaziyatga oid signallarni kuchli qayta ishlaydi va kelajakda shunga o‘xshash holatlarning oldini olish uchun tezkor signal berishga tayyor turadi. hissiyotlarning fiziologiyasida buyruq va boshqaruvning qat’iy markazi mavjud emas. aksincha, hissiyotlar ko‘p markazli tizim tomonidan boshqariladi. bunda har bir tuzilma vaziyatga qarab turli rol o‘ynaydi. masalan, talamus tashqi sezgi signallarini qabul qilib, ularni limbik sistema va po‘stloq tomon yuboradi. agar 5 vaziyat xavfli deb baholansa, amigdala talamusdan o‘tgan signalni soniyalar ichida faollashtiradi. agar vaziyat xavfli bo‘lmasa, po‘stloq o‘sha signalni tahlil qilib, odamni sokinlashtiradi. bu jarayonlar shunchalik tez sodir bo‘ladiki, inson ko‘pincha biror tovushni eshitganda yoki yorug‘likni ko‘rganda nimaga seskanib ketganini anglamaydi. hissiyotlarning nerv tizimidagi asosiy vazifalaridan yana biri — homeostazni saqlashdir. homeostaz organizmda ichki muvozanatni saqlab turish mexanizmi bo‘lib, hissiyotlar ushbu jarayonda muhim rol o‘ynaydi. stress paytida gipotalamus orqali adrenalin va kortizol ajralib chiqadi, natijada organizm ichki muvozanatini saqlash uchun faoliyatni o‘zgartiradi. quvonch …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xissiyotni nerv fiziologik asoslari"

1 xissiyotni nerv fiziologik asoslari. ermatov lutfulla egamberdiyevich hissiyot inson psixik hayotining eng muhim tarkibiy qismi bo‘lib, u organizmning atrof-muhitga bo‘lgan munosabatini aks ettiradi. inson hayotida hissiyotlar faqat kechinma sifatida emas, balki xulq-atvorni boshqaruvchi, qaror qabul qilishga ta’sir etuvchi va ijtimoiy munosabatlarni shakllantiruvchi kuch sifatida namoyon bo‘ladi. hissiyotning fiziologik mexanizmlari juda murakkab bo‘lib, ular markaziy nerv tizimining ko‘plab tuzilmalari orqali amalga oshadi. hissiyotlar ongli faoliyatdan oldin paydo bo‘lishi, ongli faoliyatga ta’sir ko‘rsatishi va uni yo‘naltirishi bilan ahamiyatlidir. hissiyot tushunchasi tarixan ko‘plab falsafiy, psixologik va fiziologik tadqiqotlarning markazida turgan. dastlabki davrlarda hissiyotla...

This file contains 10 pages in PDF format (193.9 KB). To download "xissiyotni nerv fiziologik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: xissiyotni nerv fiziologik asos… PDF 10 pages Free download Telegram