analitik kimyo fani va uning uslublari

DOCX 9 pages 30.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.0 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

analitik kimyo fani va uning uslublari reja: 1. kirish. sifat tahlili va uning uslublari 2. analitik reaksiyalarning bajarilish usullari 3. analitik reaksiyalarining sezgirligi va o`ziga xosligi 4. kation va anionlarni guruhlarga bo’linishi 1. kirish. sifat tahlili va uning uslublari analitik kimyo-har hil moddalar va ular aralashmasining sifat va miqdoriy tarkibini o’rgatuvchi fandir. bu fan sifat va miqdoriy tahlil usullariga bo’linadi. sifat tahlili- tahlil qilinayotgan modda yoki moddalar aralashmasi qanday kimyoviy elementlardan (atomlar, ionlar yoki ionlar guruhidan) tashkil topganligini aniqlash usullarini o’rgatadi. miqdoriy tahlil - aniqlanayotgan moddada kimyoviy elementlarning qancha miqdorda borligini aniqlash usullarini o’rgatadi. murakkab moddalar, avvalo, sifat tahlil qilinib, so’ngra tekshirilayotgan elementlarning massa foizlari, ya'ni miqdorlari aniqlanadi. analitik kimyoni usullari moddalarning turli xususiyatlariga asoslanadi. masalan, moddalarning cho’kmaga tushishi, rangi, gaz holatda bo’lishi kabi xossalarga asoslanib analitik usullar yaratilgan. bu usullarni uch guruhga kimyoviy, fizikaviy va fizik-kimyoviy usullarga ajratish mumkin. kimyoviy usullar kimyoviy reaksiyalarga asoslanadi. tahlil jarayonida ishlatiladigan, reaksiyalar analitik …

2 / 9

omlanadigan bo’ldi. oldingi nomlanishi yangi nomlanishi olingan modda miqdori g ml mikrotahlil gramm usul 1-10 10-100 yarimmikrotahlil santigramm 0,05-0,5 1-10-2 mikrotahlil milligramm 10-3-10-6 0,1-10-4 ultromikrotahlil mikrogramm 10-6-10-9 10-4-10-6 submikrotahlil nanogramm 10-9-10-12 10-7-10-10 subultromikrotahlil pikogramm usul 10-12 10-10 kimyoviy tahlil ko’pincha yarimmikro usulda bajariladi, bunda reaktivlar kam sarflanib, kichik hajmli idishlardan foydalinish mumkin. agar tahlil to’gri bajarilgan bo’lsa, yarimmikro usulda juda aniq natijalar olish mumkin. shuning uchun moddalarni sifat jihatdan kimyoviy tahlil qilishga asosan yarimmikrotahlil (santigramm) usulidan foydalaniladi. 2. analitik reaksiyalarning bajarilish usullari kuzatish mumkin bo’lgan effekt sodir bo’ladigan kimyoviy reaksiya analitik reaksiya deyiladi. effekt deganda cho’kmani hosil bo’lishi yoki erishi, eritmani rangini o’zgarishi, gazsimon moddalarni hosil bo’lishi tushuniladi. analitik reaksiyalar ho’l va quruq usullarda olib boriladi. modda quruqligida tahlil qilinsa, quruq usul, eritib tahlil qilinsa ho’l usul deyiladi. modda suvda, kislotada yoki ishqorda eritiladi va hosil bo’lgan eritmadan izlanayotgan ionlar tegishli reaktivlar orqali topiladi. ma’lumki, bu moddalar elektrolitlardir, yani ular …

3 / 9

isqartirilgan ionli tenglamasini ba2++so42- =baso4 holida ifodalash mumkin. demak, ba2+ ioni yordamida so42- ionini, aksincha so42- ioni bilan ba2+ ionini aniqlash mumkin. analitik reaksiyalarni o’tkazishda harorat ta'sir ko’rsatadi. ba'zi bir reaksiyalar sovuqda, ayrimlarini esa, xona haroratida, yana boshqalarini qizdirish bilan olib borishga to’g’ri keladi. 3. analitik reaksiyalarining sezgirligi va o`ziga xosligi analitik reaksiyalarni o`tkazish uchun ma’lum bir shart-sharoit bo`lishi kerak. masalan, kislotalarda eriydigan cho`kmalar eritmada erkin holatdagi kislota ortiqcha miqdorda bo`lganda ajralib chiqmaydi; xuddi shuningdek, ishqorda eriydigan cho`kmalar ishqoriy muhitda cho`kmaydi. agar cho`kma kislotada ham, ishqorda ham erisa, uni faqat neytral muhitda hosil qilish mumkin va hokazo. bu misollardan ko`rinib turibdiki, reaksiyalarni amalga oshirishning eng muhim shart-sharoitlaridan biri shu reaksiya uchun zarur muhit bo`lib, uni kerak bo`lganda, eritmaga kislota, ishqor yoki boshqa biror reaktivlardan qo`shib vujudga keltirish mumkin. masalan: k2cr2o7+ 2bacl2+h2o → 2bacro4+2kcl+2hcl cr2o72-+2ba2++h2o → 2bacro4+2h+ hosil bo`lgan bacro4 kuchli kislotalarda eriydi, sirka kislotada esa erimaydi. bu yerda reaksiyaning o`zida …

4 / 9

da oz bo`lsa, reaksiya chiqmay qoladi. sababi: har qanday moddaning eritmadagi konsentratsiyasi uning ayni sharoitdagi eruvchanligidan ortiq bo`lgandagina, shu modda cho`kmaga tushadi. agar modda qiyin eriydigan bo`lsa, topiladigan ionning konsentratsiyasi nihoyatda oz bo`lsada cho`kma tushsa, bunday reaksiyalar seziluvchan reaksiyalar deyiladi. reaksiyaning sezuvchanligi miqdoriy jihatdan bir-biriga bog`langan ikkita ko`rsatkich: topilishi minimumi va suyultirish chegarasi bilan tavsiflanadi. topilish minimumi modda yoki ionning reaksiya muayyan shart-sharoitlarda o`tkazilganida topilishi mumkin bo`lgan eng kam miqdoridir. modda (ion)ning shu reaksiya yordamida topilishi mumkin bo’lgan eng kam konsentratsiyasi suyultirish chegarasi deyiladi. reaksiyalarning seziluvchanligi bilan bir qatorda, ularning o’ziga xosligi ham juda katta ahamiyatga ega. bir ion boshqa ionlar bilan aralashgan holatda bo’lganda ham uni tajriba sharoitda ajratmasdan turib to’g’ridan-to’g’ri aniqlashga imkon beradigan reaksiya, o’sha ion uchun o’ziga xos (spetsifik) reaksiya deyiladi. bunga ishqor ta’sirida qizdirilganda hidi va boshqa xossalaridan ammiak ajralib chiqayotganligi oson bilinadigan nh4+ni aniqlash reaksiyasini misol qilib keltirish mumkin: nh4++oh- → nh3 ↑+ h2o ammoniy …

5 / 9

ishga xalaqit beradi. masalan, ba2+ ioni ca2+ ni topishga xalaqit beradi. bunday hollarda har bir alohida ionni ma’lum ketma-ketlikda aniqlash reaksiyalarini ishlab chiqishga to’g’ri keladigan usulidan foydalaniladi. bunda har bir ionni topishdan oldin uning topilishiga xalaqit beradigan boshqa hamma ionlar oldindan topiladi va eritmadan ajratiladi. yuqoridagi misolda agar eritmada ba2+ va ca2+ ionlari bo’lsa, cho’kmani sentrifugalab, ba2+ ionini to’liq cho’ktirib ajratib tashlanadi. buning uchun ba2+ ioni uchun xos reaksiya, k2cr2o7 bilan sariq cho’kmani hosil bo’lishidan foydalaniladi. cho’kmdan ajratib olingan eritmaga yana ozgina reagent qo’shiladi. agar cho’kma qaytadan hosil bo’lmasa, eritmada ba2+ ioni qolmagan bo’ladi va undan ca2+ ionini (nh4)2c2o4 ta’sirida topish mumkin. oq cac2o4 cho’kmasining hosil bo’lishi eritmada ca2+ ioni borligini bildiradi. ca2+ + (nh4)2c2o4 = ↓cac2o4+2nh4 demak, tizimli tahlil qilishda ayrim topish reaksiyalari bilan bir qatorda, ularni bir-biridan ajratish reaksiyalarini o’tkazishga to’g’ri keladi. ajratish reaksiyalarida ko’pincha ajratilayotgan ionlar hosil qiladigan o’xshash birikmalarning eruvchanligi bir-biridan farq qilishidan foydalaniladi. masalan, ba2+ …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "analitik kimyo fani va uning uslublari"

analitik kimyo fani va uning uslublari reja: 1. kirish. sifat tahlili va uning uslublari 2. analitik reaksiyalarning bajarilish usullari 3. analitik reaksiyalarining sezgirligi va o`ziga xosligi 4. kation va anionlarni guruhlarga bo’linishi 1. kirish. sifat tahlili va uning uslublari analitik kimyo-har hil moddalar va ular aralashmasining sifat va miqdoriy tarkibini o’rgatuvchi fandir. bu fan sifat va miqdoriy tahlil usullariga bo’linadi. sifat tahlili- tahlil qilinayotgan modda yoki moddalar aralashmasi qanday kimyoviy elementlardan (atomlar, ionlar yoki ionlar guruhidan) tashkil topganligini aniqlash usullarini o’rgatadi. miqdoriy tahlil - aniqlanayotgan moddada kimyoviy elementlarning qancha miqdorda borligini aniqlash usullarini o’rgatadi. murakkab moddalar, avvalo, sifat tahlil qilini...

This file contains 9 pages in DOCX format (30.0 KB). To download "analitik kimyo fani va uning uslublari", click the Telegram button on the left.

Tags: analitik kimyo fani va uning us… DOCX 9 pages Free download Telegram