sikloalkanlar

PPTX 40 pages 1.2 MB Free download

40 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 40

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 40

aromaticheskie uglevodorodi sikloalkanlar siklik birikmalar. sikloalkanlarning nomlanishi va izomeriyasi. sikloalkanlarning olinishi. sikloalkanlarning fizik xossalari. sikloalkanlarning kimyoviy xossalari. sikloalkanlarning ishlatilishi. ko’p yadroli siklik uglevodorodlar. snn2n siklik birikmalar geterosiklik karbosiklik sistematik nomenklatura 4. avval halqadagi nechinchi uglerod bilan bog‘langanligi ko‘rsatilgan holda radikallar nomi aytiladi va asosiy zanjir (uglevodorod halqasi) nomini aytish bilan modda nomlanadi. 1. asosiy zanjir sifatida halqa olinadi. 2. halqadagi uglerod atomlari raqamlanadi. 3. yonaki zanjirdagi radikallar joylashgan o`rni raqam bilan ko`rsatiladi. sikloalkanlar halqaning o’lchami, halqalar soni va halqalarning o‘zaro birikish turiga qarab sinflanadi. monosiklik sikloalkanlarning nomi tegishli alkan nomiga siklo- old qo‘shimchasi (prefiksi) qo'shib yasaladi. siklopropan va siklobutan ba’zan kichik halqali sikloalkanlar ham deyiladi. halqadagi uglerod atomlari soni 6 tadan ko‘p bo‘lishi ham mumkin. halqada 14 tadan ko‘p uglerod atomi tutuvchi sikloalkanlar makrosiklik sikloalkanlar deyiladi. monosiklik sikloalkanlar almashingan sikloalkanlar hosil qiladi. agar o‘rinbosar bittadan ortiq bo‘lsa uglerod atomlari raqamlanadi. izomeriya halqaning o’lchamiga ko’ra. geometrik (sis va trans). halqadagi o’rinbosarlar …

2 / 40

i) uglerod atomining ikkala tomonida nechtadan uglerod atomi mavjudligi raqamlar bilan ko‘rsatiladi. spiroalkan molekulasida halqalar o‘zaro perpendikulyar tekisliklarda joylashgan. bunday joylashuv umumiy uglerod atomining sp3-gibridlanishi bilan belgilanadi. spiroalkanlardagi uglerod atomlari doim kichik halqadan boshlab, umumiy uglerod atomi oxirida raqamlanadi. agar ikkita halqa ikkita va undan ortiq umumiy uglerod atomiga ega bo’lsa, bunday birikmalar bisikloalkanlar, ba’zan ko‘prikchali uglevodorodlar ham deyiladi. chunki bitta halqaning ikkita uglerod atomi go‘yoki, ko‘prik hosil qiladi. bisikloalkanni nomlashda kvadrat qavs ichida uchta raqam ko‘rsatiladi. birinchi va ikkinchi raqam umumiy (bog‘lovchi) atomlarning ikkala tomonidagi uglerod atomlarini sonini, uchinchi raqam esa ko‘prikchadagi uglerod atomlari sonini bildiradi. almashingan bisikloalkanlarni nomlash uchun dastlab bisikloalkanning asosiy halqasi bog‘lovchi uglerod atomidan boshlab raqamlanadi, keyin ko‘prikchadagi uglerod atomlari raqamlanadi. raqamlash birinchi bog‘lovchi atomdan uzunroq yo‘l bilan ikkinchisiga tomon amalga oshiriladi. uchta va undan ortiq halqali sikloalkanlar bo‘lishi ham mumkin. bunday birikmalar molekulasida bir nechta ko’prikcha bo‘ladi. ularni nomlash ancha qiyin. tri-, tetra yoki penta- …

3 / 40

'llash orqali reaksiyalarni amalga oshirish mumkin. bu ikkala metall yordamida amalga oshiriladigan reaksiyalar o'rtasida qanday farqlar mavjud? javoblar 1.reaksiya mexanizmi: natriy bilan reaksiyada (vyurs reaksiyasi deb ataladi) ikki molekula digalogenli alkan natriy metali ishtirokida qo'shiladi. natriy atomlari galogen atomlarini almashtirib, karbon zanjirini uzaytiradi yoki yopiq sikl shaklida hosil bo'lishiga olib keladi. bu usulda asosan yuqori darajadagi sikloalkanlar hosil bo'ladi: a)br–ch2–ch2–ch2-ch2-ch2–br+na→br–ch2–ch2–ch2●+nabr b)br-ch2-ch2-ch2-ch2-ch2●+ na→ + nabr rux (zn) bilan reaksiyasi: reaksiya jarayoni: rux bilan ishlaganda halogenlar ajralib chiqadi va karbon atomlari o'rtasida to'g'ridan-to'g'ri bog'lanish hosil bo'ladi. bu usulda kichikroq halqali sikloalkanlar, masalan, siklopropan va siklobutan, osonlikcha hosil bo'ladi. natija: rux bilan olingan mahsulotlar kichik halqali sikloalkanlar hisoblanadi. 2.o'ziga xos sharoitlar: natriy bilan ishlashda ko'pincha quruq efir muhitidan foydalaniladi, chunki natriy namlik va kislorodga sezgir. rux bilan ishlash esa nisbatan yumshoqroq sharoitlarda o'tkaziladi va ba'zida boshqa metall katalizatorlar bilan birgalikda ishlatilishi mumkin. 3.hosil bo'ladigan mahsulotlar: natriy metali yordamida olinadigan mahsulotlar yuqori darajadagi halqali …

4 / 40

hi karbenlarning alkenlar bilan ta’siridan siklopropan hosilalari sintez qilinadi. 7. kijner, levina, shabarov →siklik gidrazonlarni katalitik parchalashda siklopropan va siklobutan hosilalari sintez qilinadi. 8. siklopentanonning fotolizi mahsulotlari orasida siklobutan ham bo’ladi (benson, kistyakovskiy). 9.ziegler-natta katalizatori yordamida sikloalkan hosil qilish jarayonida, masalan, butadiyen yordamida siklobutan olish reaktsiyasini ko‘rsatish mumkin. reaksiya quyidagicha amalga oshiriladi: butadiyen (c₄h₆) ziegler-natta katalizatori ishtirokida polimerlanib, o‘zini-o‘zi yopiq tuzilma holatiga o'tadi va siklik birikma hosil qiladi. katalizatorlar odatda titan tetraklorid (ticl₄) va alyuminiy etil (al(c₂h₅)₃) yoki shunga o‘xshash alyuminiy alkillar hisoblanadi. 10.kolbe elektrolizi yordamida karboksilat ionlaridan siklik alkan olish mumkin. masalan, natriy asetatning elektroliz reaksiyasi siklik uglevodorodlarni hosil qilishi mumkin: fizik xossalari. sikloalkanlar amalda suvda erimaydi. ularning xossalari alkanlar xossasiga o‘xshash bo‘lib, dastlabki ikki vakili gaz, qolganlari suyuqlik va yuqori molekulyar birikmalari qattiq moddalardir. sikloalkanlarning fizik xossalari. sikloalkanlarning fizik xossalari alkanlardan kam farq qiladi. kimyoviy xossalari sikloalkanlarda ham xuddi alkanlarga o‘xshab, hamma bog‘lari to‘yingan, lekin ular birikish reaksiyasiga …

5 / 40

. uchala uglerod atomiga o‘rinbosarlar biriktirilsa siklopropenlarning barqarorligi ortadi. siklobutannng kimyoviy xossalari siklobutan va uning almashingan hosilalari ko‘p jihatdan alkanlarga o‘xshaydi. ular asosan almashinish reaksiyalariga kirishadi. siklobutan halqasining ochilishi bilan boradigan reaksiyalar, masalan, katalitik gidridlash reaksiyalari ham ma’lum. siklopentanning kimyoviy xossalari siklopentan alkanlarga xos, siklopenten alkenlarga xos barcha reaksiyalarga kirishadi. siklopentadiyen faol diyen-1,3 hisoblanadi, diyen sintezi reaksiyalariga, jumladan dimerlanish reaksiyasiga oson kirishadi. disiklopentadiyen odatdagi sotuvga chiqariladigan shakli bo‘lib, undan siklopentadiyen 200—250° s gacha qizdirib olinadi. disiklopentadiyen to‘yinmagan trisiklik ko‘prikchali birikma hisoblanadi, ikki xil fazoviy izomer shaklida, ya’ni ekzo- va endo- shakllarida mavjud bo‘ladi. siklopentadiyen ch-kislota xossasiga ega (pka~15). konsentrlangan ishqor eritmalari va alkoksidlar ta’sir ettlrilsa tuzlar - siklopentadiyenidlar hosil qiladi. siklogeksannng kimyoviy xossalari siklogeksan kimyoviy xossalari jihatdan alkanlarga o'xshaydi. siklogeksan galogenlanadi, nitrolanadi, oksidlanadi. katalitik degidridlash natijasida benzol hosil bo‘ladi. siklogeksan siklning kichrayishi bilan boradigan qayta gruppalanish reaksiyalariga ham kirishadi (n.zelinskiy). siklogeptannng kimyoviy xossalari siklogeptan va uning gomologlari kimyoviy jihatdan alkanlarga …

Want to read more?

Download all 40 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sikloalkanlar"

aromaticheskie uglevodorodi sikloalkanlar siklik birikmalar. sikloalkanlarning nomlanishi va izomeriyasi. sikloalkanlarning olinishi. sikloalkanlarning fizik xossalari. sikloalkanlarning kimyoviy xossalari. sikloalkanlarning ishlatilishi. ko’p yadroli siklik uglevodorodlar. snn2n siklik birikmalar geterosiklik karbosiklik sistematik nomenklatura 4. avval halqadagi nechinchi uglerod bilan bog‘langanligi ko‘rsatilgan holda radikallar nomi aytiladi va asosiy zanjir (uglevodorod halqasi) nomini aytish bilan modda nomlanadi. 1. asosiy zanjir sifatida halqa olinadi. 2. halqadagi uglerod atomlari raqamlanadi. 3. yonaki zanjirdagi radikallar joylashgan o`rni raqam bilan ko`rsatiladi. sikloalkanlar halqaning o’lchami, halqalar soni va halqalarning o‘zaro birikish turiga qarab sinflanadi. monosiklik...

This file contains 40 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "sikloalkanlar", click the Telegram button on the left.

Tags: sikloalkanlar PPTX 40 pages Free download Telegram