sharq uyg’onish davri madaniyatining xususiyatlari

PDF 20 pages 171.0 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 171.0 KB

File type PDF

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

mavzu: sharq uyg’onish davri madaniyatining oʻziga xos xususiyatlari. reja: 1. ix-xii asrlardagi sharq uyg’onish davri va uning asosiy omillari. 2. islom madaniyati. 3. sharq uyg’onish davri allomalari ijodining jahon fani ravnaqidagi o’rni. ix-xii asrlardagi sharq uyg’onish davri va uning asosiy omillari. ix-xii asrlarda jahon sivilizatsiyasi tarixiy taraqqiyoti davomida birinchi bo’lib sharq mo’’jizasi ro’y berdi. huddi shu davrda qadimgi sharq mintaqasiga mansub misr, mesopotamiya, hindiston, xitoy, markaziy osiyo hududlari insoniyat sivilizatsiyasining ilk sarchashmalari sifatida shakllandi.bu jarayonda ko’p ming yillik tarixga ega bo’lgan, sharqu g’arbni tutashtirgan, o’zaro madaniyat, dinu e’tiqod, urf-odat, udumu an’analar almashinuvini ta’minlagan buyuk ipak yo’lining o’rni katta bo’ldi. ko’xna xitoy yurtidan boshlangan bu yo’l avvalo sharq xalqlarini bir-biri bilan bog’lagan, ularning iqtisodiy, savdo-sotiq, madaniy-ma’naviy aloqalarini rivojlanishi, turmush tarzini boyishida sezilarli turtki bo’ldi. sharq xalqlari, elatlarining tili, urf-odatlari, musiqasi, to’yu ma’rakalari, diniy rasm- rusumlaridagi o’xshashlik jihatlarining mavjudligi ham buni yaqqol isbot etadi.shuningdek, vii asrdan boshlab arab dunyosida islom bayrog’i ostida …

2 / 20

an. buni xalifalik hukmdorlari sanalgan xorun ar -rashid, ma’mun yoxud ona yurtimiz ma’rifatparvar hukmdorlari: nasr, ismoil somoniylar, mahmud g’aznaviy, malikshox, nizomulmulk, jaloliddin manguberdi, amir temur, mirzo ulug’bek, husayn boyqaro, bobur mirzo va boshqalar timsolida aniq-ravshan ko’rishimiz mumkin. sharq uyg’onish davri o’z mazmun-mohiyatiga ko’ra quyidagi muhim omillar va hususiyatlari bilan yaqqol ajralib turadi: 1) madaniyatda dunyoviy bilimlar, islom axkomlari, aqidalarning rivojlanishi, ularning jamiyat va odamlar manfaatlari nuqtai nazaridan talqin etilishi; 2) turli davlatlar, xalqlarning (arab, eron, yunon, xind, turkiy va bosh.) madaniy meroslari, qadriyatlari, yutuqlari, ma’naviy boyliklaridan foydalanish zarurligi; 3) astronomiya, matematika, minerologiya, jug’rofiya, kimyo va boshqa tabiiy fanlar rivoji; 4) uslub (metodologiya)da ratsionalizm (oqilonalik), mantiqning ustuvorligi; 5) insoniy do’stlik, yuksak axloqiylik g’oyalarining targ’ib etilishi, komil inson shaxsini shakllantirib voyaga yetkazish; 6) falsafa va tarix fanlarining o’sishi; 7) adabiyot, musiqa, badiiy madaniyat, notiqlikning keng rivoj topishi; 8) bilimdonlik, donishmandlikning qomusiy tarzda keng e’tirof topishi va x.k. uyg’onish davrining bu asosiy omillari …

3 / 20

ifa ma’mun (819-833) davrida yanada rivojlandi. unda ko’p sonli qomusiy bilim soxiblari ilmu fanning turli-tuman soxalari bo’yicha yirik tadqiqotlar olib borganlar. bu allomalarning talay qismi o’rta osiyonamoyandalari bo’lganliklari esa biz uchun aloxida g’urur va e’tiborga arzirlidir. bu davr dunyoviy ilm-fanining yana bir muxim yutug’i shundaki, arab va ajam olimlarining katta sa’y-xarakatlari, izlanishlari tufayli yunon, lotin, misr, xind tillarida bitilgan son-sanoqsiz noyob ilmiy asarlar, qo’lyozmalar topilib, ular arab tiliga tarjima etildi va xayotga ijodiy tatbiq etila bordi. arab mag’ribi - ispaniya andaluziyasida ham sharq uyg’onishiga xos musulmon madaniyatining yuksak rivojlanganligi ko’zga tashlandi. bu davr moddiy madaniyatining gultojisi - bu grenada (andaluziya poytaxti) tepaligida bunyod topgan alxambra me’moriy obidalar majmuidir. bu yerda qad rostlagan arku qasrlar, masjidlar, maqbaralar, inshootlar, ularning ichki va tashqi bezalishi, ularning peshtoqiga yuksak mahorat bilan bitilgan qur’on surasiga oid xusnixat yozuvlari bu madaniyatning takrorlanmas namunalaridir. amerikaning taniqli adibi vashington irving ham bu majmuidan olgan xayratini o’z asari «algambra»da …

4 / 20

mavjud bo’lgan bo’lsa, xi asrga kelib ularning soni 40 taga yetadi. buxoroning «qubbatul islom» - islom dinining gumbazi degan nomga, samarqandning esa yer yuzining sayqali nomiga sazovor bo’lganligi fikrimiz dalilidir.tarixchi abu mansur as-saolibiy (961- 1038) ham buxoro haqida mana bu so’zlarni bejiz aytmagan bo’lsa kerak: «buxoro somoniylar davridan boshlab, shon-shuxrat makoni, saltanat ka’basi va zamonasining ilg’or kishilari jamlangan, yer yuzi adiblarining yulduzlari porlagan hamda o’z davrining fozillari yig’ilgan joy edi». x asr ikkinchi yarmidan boshlab faoliyat yurita boshlagan xorazm ma’mun akademiyasi ham bu yurtning ilmu urfoni ravnaqida alohida o’rin tutdi. yurt obodonchiligi, mamlakat ravnaqi, qudratining yuksalishi davomida unda tabiiy ravishda ma’naviy madaniyat, ilm-fan rivoji xam jadal sur’atlar bilan ko’zga tashlanib bordiki, buning natijasida bu zamindan o’z elini shon-sharafga burkagan, dunyoga dovrug’ taratgan mashhur allomalar, ilm-fan yulduzlari yetishib chiqdilar. 2. islom madaniyati arab xalifaligi vii-viii asrlar davomida mag’ribu mashriqning keng hududlarini, shu jumladan markaziy osiyo yerlarini ham o’z tasarrufiga kiritgan edi. …

5 / 20

sh va h.k.), islomiy ahkomlar, jamiyatu odamlar hayotiga singdirib borilib, shu asosda ular avvalgi ko’pxudolik, g’ayridiniy sarqitlardan, xurofot tushunchalaridan xalos bo’lib bordilar. xalifa usmon payg’ambarimiz o’limidan keyin og’izma-og’iz ko’chib yurgan “qur’oni karim” matnlarini bir joyga to’plab, yagona mukammal matnni yaratib, islom madaniyati tarixida nom qoldirgan. u kotib muxammad zayd ibn sobit ko’magida va payg’ambarimizning tirik sahobalari guvohligida “qur’oni karim”ning yagona nusxasini tuzib chiqadi. so’ng yagona nusxadan besh nusxa ko’chirib makka, madina, damashq, kufa va basra shaharlarida saqlashga buyuradi. xalifa usmon qur’oni amir temur shom (suriya) yurishidan o’lja sifatida o’z poytaxtiga olib kelgantemuriylar tarixi davlat muzeyida saqlanayotgan mavjud “qur’oni karim” dastlabki tayyorlangan islomiy manbadir. ayni chog’da islom madaniyatining gultojisi hisoblangan hadisshunoslik ilmi rivoj topib bordiki, bunda xam peshqadamlikni o’rta osiyolik buyuk muhaddis olimlar egalladilar. islom olamida qur’oni karimdan keyin mo’’tabar manba, bu hadisi sharifdir. sharif degan so’z arabcha bo’lib, sharafli, aziz, qadrli degan ma’nolarni anglatadi. sharif unvoniga sazovor bo’lgan shaharlar,bular: shom, …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharq uyg’onish davri madaniyatining xususiyatlari"

mavzu: sharq uyg’onish davri madaniyatining oʻziga xos xususiyatlari. reja: 1. ix-xii asrlardagi sharq uyg’onish davri va uning asosiy omillari. 2. islom madaniyati. 3. sharq uyg’onish davri allomalari ijodining jahon fani ravnaqidagi o’rni. ix-xii asrlardagi sharq uyg’onish davri va uning asosiy omillari. ix-xii asrlarda jahon sivilizatsiyasi tarixiy taraqqiyoti davomida birinchi bo’lib sharq mo’’jizasi ro’y berdi. huddi shu davrda qadimgi sharq mintaqasiga mansub misr, mesopotamiya, hindiston, xitoy, markaziy osiyo hududlari insoniyat sivilizatsiyasining ilk sarchashmalari sifatida shakllandi.bu jarayonda ko’p ming yillik tarixga ega bo’lgan, sharqu g’arbni tutashtirgan, o’zaro madaniyat, dinu e’tiqod, urf-odat, udumu an’analar almashinuvini ta’minlagan buyuk ipak yo’lining o’rni katta b...

This file contains 20 pages in PDF format (171.0 KB). To download "sharq uyg’onish davri madaniyatining xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq uyg’onish davri madaniyat… PDF 20 pages Free download Telegram