yarimo’tkazgichlar

PPTX 19 pages 169.9 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 169.9 KB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

prezentatsiya powerpoint yarimo’tkazgichli asboblar reja: yarimo’tkazgichlar yarimo’tkazgichli asboblar yarimo’tkazgichlarning texnikadagi o’rni xulosa foydalanilgan adabiyotlar. yarimoʻtkazgichlar oʻtkazuvchanligi jihatidan metall va dielektriklar orasidagi moddalar boʻlib, oʻz fizik xususiyatlarini turli tashqi taʼsirlar (masalan yoritish, isitish va hokazo) natijasida keng intervalda oʻzgartira olish xususiyatiga ega. yarimoʻtkazgichlar elektronika va mikroelektronikada juda keng qoʻllanilib, zamonaviy elektr jihozlarning deyarli hammasi — kompyuterlardan tortib to uyali aloqa telefonlarigacha barchasi yarimoʻtkazgichli texnologiyaga asoslangan. eng keng qoʻllanadigan yarimoʻtkazgich modda kremniy boʻlib, boshqa moddalar ham keng qoʻllanadi. yarimoʻtkazgichlar — elektr tokini yaxshi oʻtkazuvchi moddalar (oʻtkazgichlar, asosan, metallar) va elektr tokini amalda oʻtkazmaydigan moddalar (dielektriklar) orasidagi oraliq vaziyatni egallaydigan moddalar. mendeleyev davriy sistemasida ii, iii, iv, v va vi guruhlarda joylashgan koʻpchilik elementlar. masalan: kremniy (si), germaniy (ge), mishyak-galliy (gaas), kadmiy-tellur (cdtl) va hokazo. sof yarimoʻtkazgichlar (cr, ge)oʻzidan elektr tokini oʻtkazmaydi. ularning bir qator birikmalari yarimoʻtkazgichlar jumlasiga kiradi. ya.da ham metallardagi kabi elektr oʻtkazuvchanlik elektronlarning harakati tufayli yuzaga keladi. biroq elektronlarning harakatlanish …

2 / 19

tirish mumkin (mas, 0,01% qoʻshilma kiritilganda ya. ning oʻtkazuvchanligi 10000 marta ortib ketadi). past temperaturalarda ya.ning solishtirma qarshiligi juda katta boʻladi va amalda ular izolyator hisoblanadi, lekin temperatura ortishi bilan ularda zaryad tashuvchilarning konsentratsiyasi keskin ortadi. mas, kremniyga biror element qoʻshganimizda 20° t.da erkin elektronlar konsentratsiyasi ~10៱17 m³ boʻlsa. 700° da 10៱24 m³ gacha, yaʼni million martadan koʻproq ortadi. ya.da elektronlar konsentratsiyasining t.ga bunday keskin bogʻlikligi oʻtkazuvchanlik elektronlari issiqlik harakati taʼsirida hosil boʻlishini koʻrsatadi. yarimoʻtkazgich kristallda atomlar valent elektronlari yordamida oʻzaro bogʻlangan. atomlarning issiqlik tebranishlari vaqtida issiqlik energiyasi valent elektronlar orasida notekis taqsimlanadi. ayrim elektronlar oʻz atomi bilan bogʻlanishni uzib, kristallda erkin koʻchib yurish imkonini beradigan yetarli miqdordagi issiqlik energiyasiga ega boʻlib qolishi va erkin elektronlarga aylanishi mumkin. tashqi elektr maydon boʻlmaganda bu erkin elektronlar tartibsiz harakat qiladi. elektr maydon taʼsirida esa maydonga qarshi yoʻnalishda tartiblangan harakatga kelib, ya.da tok hosil qiladi. erkin elektronlar yuzaga keltirgan oʻtkazuvchanlik elektron yoki n-tip …

3 / 19

, fotorezistor, fotodiod, fototranzistor, fototiristor, yarimoʻtkazgichli lazer, yorugʻlik tarqatuvchi diod va boshqalar); issiqlik energiyasini elektr energiyasiga va, aksincha, aylantiruvchi termoelektr asboblar (termoelement, termoelektr generator, quyosh batareyasi, termistor va boshqalar); magnitoelektr asboblar; pyezoelektr va tenzometrik asboblar (asosiy sinf) va hokazo integral sxemalar (elektr oʻzgartiruvchi va optoelektronli boʻlishi mumkin) ayrim sinfga kiradi. yarimoʻtkazgichli asboblar yarimoʻtkazgich materialga qarab, germaniyli, kremniyli va hokazo boʻlishi mumkin. tuzilishi va texnologik alomatiga koʻra, yarimoʻtkazgichli asboblar nuqtali va yassi xillarga, ishlatilish sohasiga qarab, yuqori chastotali, yuqori voltli, impulsli va boshqalarga ajraladi. har bir jamiyatning kelajagi uning ajralmas qismi va hayotiy zarurati bo`lgan ta`lim tizimining qay darajada rivojlanganligi bilan bog`liq. o`zbekiston respublikasi demokratik huquqiy va fuqorolik jamiyatining qurish yo‗lidan borayotgan bir paytda ta‗lim sohasida amalga oshirilayotgan islohotlarning bosh maqsadi va harakatga keltiruvchi har tomonlama rivojlangan barkamol insonni tarbiyalashdan iborat. hozirgi kunda ta‗limni rivojlantirish yo‗lida qo‗yilayotgan davlat talabi o‗quvchi shaxsi uning intilishlari qobiliyati va qiziqishlarini e`tiborga olib fan texnika va …

4 / 19

ratishdan iborat. tabiatda shunday moddalar borki ularning birlik hajmda elektronlar soni o‗tkazgichlarga nisbatan kam lekin dielektiriklarga nisbatan ko‗p, shu sababli bunday moddalar yarimo‗tkazgichlar deb ataldi. yarimo‗tkazgich moddalarda temperatura ortishi bilan solihtirma qarshiligi kamayadi. juda past temperaturalarda yarimo‗tkazgich moddalar dielektriklarga aylanadi. yarim o‘tkazgich bu solishtirma qarshiligi ρ metallning solishtirma qarshiligidan (ρm= 10-6 – 10-4 om sm) katta, o‘tkazgichlarning solishtirma qarshiligidan (ρm= 1011 – 1012 om sm) kichkina materiallar hisoblanadi. yarim o‘tkazgichlarga ge – germaniy, si – kremniy, undan tashqari bir qancha aralashmalar kiradi. past haroratlarda elektronlar kovalent bog‘lanishlarni hosil qiladi va erkin elektronlar mavjud bo‘lmaydi, bunda qarshilik juda katta bo‘ladi. foydalanilgan adabiyotlar 1. internet tarmoqlari 2. vikipendiyalar 3. ziyo.net e’tiboringiz uchun rahmat image1.jpeg image2.jpeg image3.jpeg image4.jpeg image5.jpeg image6.jpeg image7.jpeg image8.jpeg image9.jpeg image10.jpeg image11.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 19

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yarimo’tkazgichlar"

prezentatsiya powerpoint yarimo’tkazgichli asboblar reja: yarimo’tkazgichlar yarimo’tkazgichli asboblar yarimo’tkazgichlarning texnikadagi o’rni xulosa foydalanilgan adabiyotlar. yarimoʻtkazgichlar oʻtkazuvchanligi jihatidan metall va dielektriklar orasidagi moddalar boʻlib, oʻz fizik xususiyatlarini turli tashqi taʼsirlar (masalan yoritish, isitish va hokazo) natijasida keng intervalda oʻzgartira olish xususiyatiga ega. yarimoʻtkazgichlar elektronika va mikroelektronikada juda keng qoʻllanilib, zamonaviy elektr jihozlarning deyarli hammasi — kompyuterlardan tortib to uyali aloqa telefonlarigacha barchasi yarimoʻtkazgichli texnologiyaga asoslangan. eng keng qoʻllanadigan yarimoʻtkazgich modda kremniy boʻlib, boshqa moddalar ham keng qoʻllanadi. yarimoʻtkazgichlar — elektr tokini yaxshi oʻt...

This file contains 19 pages in PPTX format (169.9 KB). To download "yarimo’tkazgichlar", click the Telegram button on the left.

Tags: yarimo’tkazgichlar PPTX 19 pages Free download Telegram