fe’llarning nisbat kategoriyalari

DOC 29 pages 148.5 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 148.5 KB

File type DOC

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

o’zbekiston respublikasi oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi oʻzbekiston - finlandiya pedagogika instituti boshlangʻich taʼlim va gumanitar fanlar taʼlim fakulteti fe’llarning nisbat kategoriyalari (chingiz aytmatovning “asrga tatigulik kun” romani misolida ) mavzusidagi bajaruvchi: 3-bosqich talabasi _____________ ilmiy rahbar: o’qituvchi _______________ kurs ishi pedagogika kafedrasida bajarildi. kafedra mudiri: _______________________ kurs ishi kafedraning 2024-yil ___ dagi majlisida himoya qilindi va ______ foizga baholandi. komissiya raisi: _________________________ a’zolari: _________________________ _________________________ samarqand – 2024 o'zbekiston-finlandiya pedagogika instituti boshlang‘ich ta’lim nazariyasi fakulteti 60110500- boshlang‘ich ta’lim yoʻnalishi _________________________________________________ fanidan yozilgan kurs ishiga doir komissiya xulosasi talaba________________________________________________________ning __________________________________________________________________________________________________________________________mavzusidagi kurs ishiga ilmiy rahbar xulosasi: rejani toʻgʻri yoritilganligi ____________________________________________ ____________________________________________________________________________________________________________________________________ talabaning mustaqil va erkin faoliyati:___________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ nazariy yozma bayoniga qoʻyiladigan reyting balli (himova kuniga qarab): ilmiy rahbar: sh sariyev ___________________________________________ ball (70 ballgacha) kurs ishi himoyasiga komissiya xulosasi ________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2 / 29

______________________________________ kurs ishi himoyasiga qoʻyiladigan reyting ball: ____________________________ (30 ballgacha) jami: ____________________________ (100 ballgacha) rais: ___________________________________ a’zolari: ____________________________________ _____________________________________ ______________________________________ mundarija kirish asosiy qism i.bob fe’llarning nisbat kategoriyalari haqida nazariy tushuncha 1.1. fe'lning grammatik kategoriyalari 1.2. fe'l nisbatining turlari ii bob. chingiz aytmatov va uning “asrga tatigulik kun” romanida ishkatilgan fe’llar 2.1. chingiz aytmatovning "asrga tatigulik kun" asarida fe'l nisbatlarining qo'llanilishi 2.2. “asrga tatigulik kun” romanining syujeti va mavzusi xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati kirish mavzuning dolzarbligi "asrga tatigulik kun" romanining mavzusi kelajakning futuristik tasavvurlariga va insonning unga qarshi bo'lgan nisbiy munosabatlariga bag'ishlangan. ushbu roman inson va tabiat munosabatlari, insoniy qadriyatlar, milliyat va umumiy muammolar, futurologiya, mehribonlik va do'stlik muhim masalalarini ko'rib chiqadi. mavzu, insoniy hayotning muammoli va murakkabliklariga, inson va tabiat o'rtasidagi munosabatlarga, kelajak va uning futuristik tasavvurlariga oid bo'lib, bu asar jahon adabiyotida keng e'tiborga sazovor bo'lgan tajribalar bilan to'la .kurs ishining nazariy asoslari: har bir kurs ishining maqsadi …

3 / 29

ig qo’llanish usullarini tahlil qilish. 2. kurs ishining natijalari, ularning kursga va soha bo‘yicha ta’sirini ko‘rsatish lozim. bu asos, kurs ishining amaliyoti va ilmiy faoliyati natijasidagi o‘zgarishlarni tahlil qilish uchun muhimdir. kurs ishining mazmuni: u kirish, asosiy qism, to’rt reja, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat. i.bob fe’llarning nisbat kategoriyalari haqida nazariy tushuncha 1.1. fe'lning grammatik kategoriyalari hozirgi o‘zbek adabiy tilida fe’lga xos grammatik kategoriyalar qo‘yidagilar: 1) nisbat kategoriyasi; 2) bo‘lishli va bo‘lishsizlik kategoriyasi; 3) mayl kategoriyasi; 4) zamon kategoriyasi; 5) shaxs-son kategoriyasi. 2-§. nisbat kategoriyasi. fe’ldan anglashilgan harakatning bajaruvchi va bajariladigan harakat o‘rtasidagi munosabatining ifodala-nishi fe’l nisbati deyiladi. masalan: sobir akasidan kelgan xatni alisherga o‘qitdi gapida sobir ega, alisherga to‘ldiruvchidir. ushbu gapda asosiy harakat bajaruvchi alisher, ya’ni to‘ldiruvchi bo‘lib, sobir, ya’ni ega harakat bajarilishida vosita bo‘lgan shaxs xolos. jumladagi ikki bajaruvchi orasidagi harakat bajarish bilan bog‘liq ana shunday munosabat fe’lning nisbat shakli orqali ifodalanadi: o‘qi+t+di. fe’l nisbati maxsus shakl …

4 / 29

g bir shaxs yoki narsaning o‘zida sodir bo‘lishini anglatadi. bu nisbat quyidagi affikslar orqali hosil bo‘ladi: a) fe’l o‘zak-negiziga unlidan keyin -n, undoshdan keyin -in affiksini qo‘shish orqali: o‘ra+n, yuv+in; b) fe’l o‘zak-negiziga unlidan keyin -l, undoshdan keyin -il affiksini qo‘shish orqali hosil bo‘ladi: cho‘m+il, surka+l; d) fe’l o‘zak-negiziga unlidan keyin -sh, undoshdan keyin -ish affiksini qo‘shish orqali hosil bo‘ladi: joyla+sh, ker+ish. yetakchi ko‘makchi fe’lli birikmalarga o‘zlik nisbati qo‘shimchasi, asosan, yetakchi fe’lga qo‘shilib keladi: suya+n+ib turmoq, yuv+in+ib kelmoq, qo‘zg‘a+l+ib ketmoq kabi. shuni ham ta’kidlash lozimki, tilimizdagi zavq+lan, achchiq+lan, foyda+lan, o‘ng‘aysiz+lan kabilar o‘zlik nisbatdagi fe’llar hisoblanmaydi. chunki zavqlanmoq, achchiqlanmoq kabi fe’llar tarkibidagi -n nisbat yasovchi emas, balki -la va -n bir butun holda (-lan) affiksidir. shu bois, zavqlan, achchiqlan fe’llari aniq nisbat shakli hisoblanadi. xuddi shuningdek, ba’zi o‘timli va o‘timsiz fe’llardan ham o‘zlik nisbati yasalmaydi: bor, yugur, o‘qi, hayda, ek, min, sug‘or kabilar, shular jumlasidandir. 3. orttirma nisbat. harakatning boshqa bir …

5 / 29

qit kabi. orttirma nisbat o‘timsiz fe’llardan yasalganda, o‘timli fe’l yuzaga keladi: ko‘kar- ko‘kartir, uch - uchir kabi. ayrim fe’llarda orttirma nisbat yasovchi affiks aniq ko‘rinib tursa-da, lekin hozirgi o‘zbek tili nuqtai nazaridan ularni morfemalarga ajratib bo‘lmaydi: tuzatmoq, surishtirmoq, uzatmoq kabi. ayrim fe’llarda orttirma nisbat ko‘rsatkichini boshqa nisbat ko‘rsatkichi bilan almashtirish mumkin: uyg‘ot- uyg‘on, yupat- yupan kabi. lekin bu fe’llar ham hozirgi til nuqtai nazaridan morfemalarga bo‘linmaydi. yetakchi va ko‘makchi fe’lli birikmalarga orttirma nisbat qo‘shimchasi, asosan, yetakchi fe’lga qo‘shiladi: ye+dir+ib qo‘ydi, aylan+tir+ib keldi. 4. majhul nisbat. harakat to‘ldiruvchi anglatgan narsa yoki shaxs tomonidan bajarilib, egaga o‘tadi yoki haqiqiy bajaruvchisi noma’lum bo‘ladi: o‘qish boshlandi (bajaruvchisi noma’lum), yer haydaldi (harakat bajaruvchisi traktorchilar).bu nisbatan -in / -n va -l / in affikslari orqali hosil qilinadi: tara+l, ulu+n, keltir+il, ol+in kabi. fe’lning majhul va o‘zlik nisbatlariga xos ko‘rsatkichlar o‘zaro grammatik omonim bo‘lib, ba’zan ayni bir affiks ham o‘zlik, ham majhullik nisbatni yasashi mumkin. bunday holda, …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fe’llarning nisbat kategoriyalari"

o’zbekiston respublikasi oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi oʻzbekiston - finlandiya pedagogika instituti boshlangʻich taʼlim va gumanitar fanlar taʼlim fakulteti fe’llarning nisbat kategoriyalari (chingiz aytmatovning “asrga tatigulik kun” romani misolida ) mavzusidagi bajaruvchi: 3-bosqich talabasi _____________ ilmiy rahbar: o’qituvchi _______________ kurs ishi pedagogika kafedrasida bajarildi. kafedra mudiri: _______________________ kurs ishi kafedraning 2024-yil ___ dagi majlisida himoya qilindi va ______ foizga baholandi. komissiya raisi: _________________________ a’zolari: _________________________ _________________________ samarqand – 2024 o'zbekiston-finlandiya pedagogika instituti boshlang‘ich ta’lim nazariyasi fakulteti 60110500- boshlang‘ich t...

This file contains 29 pages in DOC format (148.5 KB). To download "fe’llarning nisbat kategoriyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: fe’llarning nisbat kategoriyala… DOC 29 pages Free download Telegram