nutq madaniyati va notiqlik san’ati tarixi

DOCX 12 pages 36.4 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 36.4 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

mavzu: nutq madaniyati va notiqlik san’ati tarixi reja: 1. nutq madaniyati haqidagi ta’limotning shakllanishi: a) qadimgi gretsiya va rimda nutq madaniyati masalalari. b) rossiya tarixida notiqlik san’atining rivoj topishi. v) o’rta osiyo madaniyati tarixida nutq madaniyatining o’ziga xos mavqei. 2. notiqlik san’ati haqida. 3. nutq madaniyati va notiqlik san’ati. tayanch tushunchalar: 1. balog’a (t), chechanlik - notiqlik. 2. voiz - notiq. 3. voizlik san’ati - notiqlik san’ati. 4. qadimgi yunoniston va rim notiqlik nazariyasi asoschilari - tsitseron, demosfen, kvintilian, aristoteltetlarda ham o’qitilyapti. . 5. rus tili nutq madaniyati nazariyasi asoschisi m.v.lomonosov. 6. o’rta osiyo nutq madaniyati asoschilari - beruniy, forobiy, al-xorazmiy, kaykovus, yusuf xos xojib, ahmad yugnakiy, alisher navoiy, z.m.bobur va boshqalar. 7. notiqlik nutqi - tinglovchilarni ma’lum harakatga chorlovchi yoki ularda qandaydir g’oyalar, tasavvurlar tizimini uyg’otishga karatilgan maxsus vazifa bajaruvchi nutq. kishilar chiroyli, mazmundor nutq masalasi bilan juda qadimdan qiziqib keladilar. qadimgi gretsiya (yunoniston) da va rimda nutq madaniyatining …

2 / 12

aqlab kelmoqda. o’sha davr sud notiqligida yuksak muvaffaqiyatlarga erishdi, notiqlik san’ati nazariyasiga ulkan hissa qo’shdi. siseronning «notiq haqida», «notiq», «brut» asarlari hozir ham ma’lum qimmatga egadir. rim notiqlik maktabining yana bir buyuk vakili mark fabiy kvintiliandir. u o’zining «notiq bilimi haqida» kitobida bilimdonlikni notiqliqning birinchi sharti qilib qo’yadi. kvintilian “notiqlikka doir bilimni juda yoshlikdan o’rgana borish kerak,” deydi. nutqning tinglovchi uchuntushunarli bo’lishiga katta ahamiyat beradi. u: «sen shunday so’zlaginki, seni har bir kishi tushuna olsin», - degan edi. xullas, qadimgi yunoniston va rimda madaniy notiqlik nazariyasi rivojlantirildi. bu nazariya keyinchalik yevropada nutq madaniyatiga bag’ishlangan fanning maydonga kelishiga asos bo’ldi. rossiya tarixida notiqlik san’atiga bo’lgan e’tibor, asosan pyotr i davrida ancha kuchaydi. xvii - xviii asrlarga kelib, rus notiqligida, asosan beshta yo’nalish mavjud edi: 1. yuqori doiradagi dvoryanlar orasida mavjud bo’lgan saroy notiqligi. 2. diniy notiqlik. 3. xalq notiqligi (xalq qo’zg’oloni rahbarlarining) 4. harbiy notiqlik 5. diplomatik notiqlik. m.v.lomonosovning xizmatlari tufayli …

3 / 12

dunyoqarashi va turmush tarziga chuqur o’rnashgan. sivilizatsiya, jumladan yunonistonda nafosat, hindistonda din, ovrupada moddiy texnika taraqqiyoti, turonda esa axloq tarzida vujudga kelgan. yurtimizda axloq benihoya sertamroq, qiyosi yo’q tushuncha sifatida ardoqlanib kelingan. ma’nili va bejirim gapira bilish, nutqdagi ma’qul va noma’qul so’zlarni ilg’ay olish, so’zning orqa o’ngini, munosib o’rnini farqlay bilish, nutq odobi kabi fazilatlar turonda inson umumiy axloqining ma’naviy rasoligining tayanch ustunlaridan sanalgan». va’zxonlikning, balog’at (chechanlik, notiqlik) san’atining usuli bilan nutq oldiga qo’yilgan talablar mukammallashib bordi. buyuk allomalar abu rayhon beruniy, abu nasr forobiy, ibn sino, abu abdulloh al-xorazmiy, mahmud qoshg’ariy, zamahshariy kabilar tilga, lug’atga, grammatika va mantiqshunoslikka bag’ishlangan asarlar yozdilar yoki boshqa sohalarga doir asarlarida bu mavzuga aloqador fikrlar bildirdilar. buyuk qomusiy olim beruniy (973-1048) o’zining «geodeziya» asarining kirish qismida fanlarning paydo bo’lishi va tarmoqlanib ko’payishi haqida so’z yuritib, har bir fanning inson hayotidagi zaruriy ehtiyojlar talabi bilan yuzaga kelishini aytadi. uningcha, grammatika, aruz va mantiq fanlari ham …

4 / 12

va mazmun birligiga katta ahamiyat beradi. shakl mazmunga xizmat qilishi kerak. mazmunsiz har qanday chiroyli shakl ham el orasida e’tibor qozonmaydi. nutqning nasriy shaklida ham nazmiy shaklida ham mazmun bosh mezondir. nutq o’zining har ikki shaklida ham so’zlovchi o’z oldiga qo’ygan ma’noni ifodalashi shart. olim yozadi: «so’ngra so’z mana shu ikki qismda (nasr va nazmda) ham so’zlovchi maqsad qilgan ma’nodan iborat bo’lib qoladi». nasriy va nazmiy nutqda mazmun (ma’no) bor yoki yo’qligini bilish tuzilgan gaplarni bir-biri bilan qiyoslash orqali aniqlanadi. bu vazifani mantiq fani o’z bo’yniga oladi. «xullas, yaxshi nutq tuzish uchun nahv, aruz, mantiq fanlari hamkorligidan foydalaning zarur bo’ladi. ularning birortasiga ham ahamiyat bermaslik, bulardan birining qoidasining buzilishi, qolgan ikkitasiga ta’sir qilmay iloji yo’q». har qanday tilning o’z grammatik qurilishi, grammatikasi, uning o’z tartib – qoidalari bo’lishi, bu qoidalarning shu tilda tuzilgan nutq uchun ahamiyati beqiyos bo’lgani holda boshqa til uchun nozarur bo’lishi mumkin. beruniy arab tilshunosi bilan fors …

5 / 12

ing ziynatidir. ammo undan foydalangan bir kishining yuqori mansabga erishuvi va boshqa shunday kishining kambag’allikda yashashiga balog’a aybdor emas, deydi, bunday hol boshqa sabablarga asoslangan bo’lib, «balog’aning fazilatini tushurmaydi». boshqa tillarda balog’ani egallaganlarning obro’ topmaganligiga sabab, «balki balog’aning arablar tilidan boshqa tillarga ko’chirishda bozori yurishmaganidir», - deydi. ulug’ vatandoshimiz abu nasr forobiy (870-950) to’g’ri so’zlash, to’g’ri mantiqiy xulosalar chiqarish, mazmundor va tugal nutq tuzishda leksikologiya, grammatika va mantiqning naqadar ahamiyati zo’rligi haqida shunday deydi: «qanday qilib ta’lim berish va ta’lim olish, fikrni qanday ifodalash, bayon etish, qanday so’rash va qanday javob berish (masalasi)ga kelganimizda, bu haqida bilimlarning eng birinchisi jismlarga (substantsiya -narsalar) va aktsidentsiya (hodisalar) ga ism beruvchi til haqidagi ilmlar deb tasdiqlayman». ikkinchi ilm grammatikadir; u jismlarga berilgan ismlarni qanday tartibga solishni hamda substantsiya (narsa) na aktsidentsiya (hodisa) ning joylashishini va bundan chiqadigan natijalarni ifodalovchi hikmatli so’zlarni va nutqni qanday tuzishni o’rgatadi. uchinchi ilm mantiqdir; ma’lum xulosalar keltirib chiqarish …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq madaniyati va notiqlik san’ati tarixi"

mavzu: nutq madaniyati va notiqlik san’ati tarixi reja: 1. nutq madaniyati haqidagi ta’limotning shakllanishi: a) qadimgi gretsiya va rimda nutq madaniyati masalalari. b) rossiya tarixida notiqlik san’atining rivoj topishi. v) o’rta osiyo madaniyati tarixida nutq madaniyatining o’ziga xos mavqei. 2. notiqlik san’ati haqida. 3. nutq madaniyati va notiqlik san’ati. tayanch tushunchalar: 1. balog’a (t), chechanlik - notiqlik. 2. voiz - notiq. 3. voizlik san’ati - notiqlik san’ati. 4. qadimgi yunoniston va rim notiqlik nazariyasi asoschilari - tsitseron, demosfen, kvintilian, aristoteltetlarda ham o’qitilyapti. . 5. rus tili nutq madaniyati nazariyasi asoschisi m.v.lomonosov. 6. o’rta osiyo nutq madaniyati asoschilari - beruniy, forobiy, al-xorazmiy, kaykovus, yusuf xos xojib, ahmad yugnakiy, ...

This file contains 12 pages in DOCX format (36.4 KB). To download "nutq madaniyati va notiqlik san’ati tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq madaniyati va notiqlik san… DOCX 12 pages Free download Telegram