sodda psixik jarayonlar: diqqat

DOCX 17 pages 600.8 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 600.8 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

sodda psixik jarayonlar: diqqat kirish · diqqatning psixologik mohiyati · diqqatning xususiyatlari · diqqatning fiziologik asoslari · diqqat turlari · diqqatni shakllantirish va rivojlantirish omillari · diqqatning buzilish holatlari xulosa foydalanilgan manbalar kirish diqqat insonning barcha faoliyatida muhim o‘rin tutadigan sodda psixik jarayonlardan biridir. har qanday bilish, o‘rganish, eslab qolish yoki muammoni hal qilish jarayoni diqqatning faolligiga bog‘liq. diqqat shaxsning tashqi muhitdagi signallarni tanlab olishiga, zarur axborotga yo‘nalishiga va faoliyatni ongli boshqarishiga yordam beradi. u psixik jarayonlarning tartibga soluvchi kuchi sifatida idrok, xotira, tafakkur va nutq kabi jarayonlarning samarali ishlashini ta’minlaydi. diqqat nafaqat ruhiy jarayon sifatida, balki organizmning fiziologik holati bilan ham bevosita bog‘liq bo‘lib, asab tizimi faoliyatining umumiy barqarorligini aks ettiradi. shuning uchun diqqatning xususiyatlari, shakllanish omillari va buzilish sabablari inson faoliyatini chuqur tushunishda muhim ahamiyatga ega. diqqat tushunchasining mazmuni diqqat inson psixikasining asosiy tarkibiy qismi sifatida ongning ma’lum bir ob’ektga, hodisaga yoki faoliyatga yo‘nalganligi va jamlanganligini ifodalaydi. bu …

2 / 17

oriy diqqat esa maqsadga yo‘naltirilgan bo‘lib, odam o‘z xohishi bilan biror ishga e’tibor beradi. bu ikki shakl o‘rtasidagi farq diqqatning moslashuvchanligini ko‘rsatadi. talaba imtihon oldidan kitob o‘qishni boshlaganda, dastlab ixtiyorsiz diqqat (kitobning qiziqarli sarlavhasi) faollashadi, keyin esa ixtiyoriy diqqat (ma’lumotni o‘zlashtirish maqsadi) davom ettiradi. bu jarayon psixik faoliyatning uzviy birligini ta’minlaydi. psixik jarayonlar tizimidagi o‘rni diqqat psixik jarayonlar tizimida markaziy o‘rinni egallaydi, chunki u barcha kognitiv funksiyalarni birlashtiruvchi ko‘prik vazifasini bajaradi. idrok jarayoni diqqatsiz to‘liq bo‘lmaydi, zero atrofdagi ob’ektlar diqqat orqali tanlab olinadi va tahlil qilinadi. xotira faoliyati ham diqqatga bog‘liq: diqqat jamlangan ma’lumotlar yaxshi saqlanadi. fikrlash jarayonida diqqat muammoni chuqur o‘rganishga yordam beradi. haydovchi yo‘lda harakatlanayotganda, diqqati yo‘l belgilari, boshqa transport vositalari va piyodalar o‘rtasida taqsimlanadi. bu taqsimot idrokni aniqlashtiradi, xotirada yo‘l qoidalarini eslatadi va fikrlash orqali to‘g‘ri qaror qabul qilishga olib keladi.diqqat emotsional jarayonlar bilan ham chambarchas bog‘langan. qiziqish va his-tuyg‘ular diqqatni kuchaytiradi yoki zaiflashtiradi. bolalar o‘yinchoq do‘konida …

3 / 17

esa diqqatning chuqurligi va intensivligini ko‘rsatadi. tanlab olish atrofdagi ko‘p ta’sirlardan eng muhimini ajratishdir. musiqa kontsertida tinglovchi diqqatini faqat orkestrga qaratsa, zalning shovqini yoki yonidagi odamlarning harakati uning ongiga kirmaydi. bu tanlab olish belgisi diqqatning samarali filtr vazifasini bajarishini namoyon qiladi.yana bir belgi – diqqatning davomiyligi va o‘zgaruvchanligi. diqqat uzoq vaqt bir ob’ektda saqlanishi mumkin yoki tez-tez almashinadi. jarroh operatsiya vaqtida diqqatini bemorning organlariga qaratib, soatlab jamlanib ishlaydi. bu davomiylik belgisi. aksincha, bolalar diqqati tez o‘zgaradi: o‘yinchoqdan o‘yinchoqqa o‘tadi. bu belgilar diqqatning individual farqlarini ham ko‘rsatadi – yosh, kasb va shaxsiy xususiyatlarga qarab o‘zgaradi. sportchi musobaqa vaqtida diqqatini raqib harakatlariga jamlasa, bu yo‘nalganlik va jamlanishning yuqori darajasini talab qiladi. diqqatning xususiyatlari. barqarorlik diqqatning barqarorligi uning uzoq vaqt davomida bir ob’ektda saqlanish qobiliyatidir. bu xususiyat psixik charchoqqa qarshilik ko‘rsatish va samaradorlikni saqlashda muhim. barqaror diqqat professional faoliyatda zarur: olim tajriba o‘tkazayotganda soatlab diqqatini asboblar va natijalarga qaratadi. agar barqarorlik past bo‘lsa, …

4 / 17

al farqlarga bog‘liq. yosh bolalarda u qisqa, kattalarda esa mashq bilan uzayadi. o‘qituvchi darsda bolalarning diqqatini saqlash uchun qiziqarli usullardan foydalanadi: rasmlar, savollar. bu barqarorlikni oshiradi. professional hayotda barqarorlik muvaffaqiyat kaliti: muhandis loyihani uzoq vaqt tahlil qilganda, innovatsion yechimlar topadi. barqarorlikning pasayishi stress yoki kasallik natijasida bo‘ladi, shuning uchun uni nazorat qilish zarur. bo‘linuvchanlik diqqatning bo‘linuvchanligi bir vaqtning o‘zida bir nechta ob’ekt yoki faoliyatga e’tibor berish qobiliyatidir. bu xususiyat murakkab vazifalarda muhim. ona bola bilan gaplashib, ovqat pishirishi mumkin – diqqati ikki jarayonga bo‘linadi. bo‘linuvchanlik yuqori bo‘lsa, multitasking samarali bo‘ladi. ammo haddan tashqari bo‘linish sifatni pasaytiradi. ofis xodimi kompyuterda hisobot yozib, telefon qo‘ng‘iroqlariga javob bersa, xatolar ko‘payishi mumkin.bo‘linuvchanlik mashq bilan rivojlanadi. pianinochi ikki qo‘l bilan turli melodiyalarni o‘ynaydi, diqqati notalar va ritm o‘rtasida bo‘linadi. bu jarayon miya yarim sharlarining hamkorligini talab qiladi. kundalik misol: talaba darsda yozib, tinglaydi. bo‘linuvchanlikning pastligi konsentratsiya muammolariga olib keladi. haydovchi yo‘lda radio eshitib, yo‘lni kuzatsa, …

5 / 17

a shovqinga o‘tkazadi. ko‘chuvchanlik yuqori bo‘lsa, moslashuvchanlik oshadi. bolalar o‘yinda diqqatini tez o‘zgartiradi: mashinadan qo‘g‘irchoqqa o‘tadi.ko‘chuvchanlikning pastligi qattiqqo‘llikka olib keladi. ishchi bir vazifadan ikkinchisiga o‘tishda qiyinchilik cheksa, vaqt yo‘qotadi. mashqlar ko‘chuvchanlikni yaxshilaydi: o‘yinlar orqali bolalarda rivojlantiriladi. sportda futbolchi to‘pni kuzatib, raqibga o‘tadi – bu ko‘chuvchanlik. kundalik hayotda ko‘chuvchanlik xavfsizlikni ta’minlaydi: piyoda yo‘lda diqqatini belgilar va transport o‘rtasida o‘tkazadi.ko‘chuvchanlik motivatsiya va qiziqishga bog‘liq. yangi ob’ekt qiziqarli bo‘lsa, o‘tish tez bo‘ladi. o‘qituvchi darsda mavzuni o‘zgartirganda, bolalar diqqati osongina ko‘chadi. ammo charchoq ko‘chuvchanlikni pasaytiradi. professional hayotda ko‘chuvchanlik muvaffaqiyat omili: dasturchi kod satrlarini tez almashtirib, xatolarni topadi. hajm diqqat hajmi bir vaqtning o‘zida qamrab olinadigan ob’ektlar sonidir. odatda 5-9 element (miller qonuni bo‘yicha 7±2). talaba doskada 6 ta misolni ko‘rib, ularni eslab qolsa, hajm normal. hajm cheklanganligi sababli, ma’lumotni guruhlash yordam beradi. telefon raqamini guruhlab eslaymiz: 99-123-45-67. hajm individual va mashq bilan oshadi. shaxmatchi doskada 20-30 figurani qamrab oladi, chunki tajriba hajmni kengaytiradi. bolalarda …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sodda psixik jarayonlar: diqqat"

sodda psixik jarayonlar: diqqat kirish · diqqatning psixologik mohiyati · diqqatning xususiyatlari · diqqatning fiziologik asoslari · diqqat turlari · diqqatni shakllantirish va rivojlantirish omillari · diqqatning buzilish holatlari xulosa foydalanilgan manbalar kirish diqqat insonning barcha faoliyatida muhim o‘rin tutadigan sodda psixik jarayonlardan biridir. har qanday bilish, o‘rganish, eslab qolish yoki muammoni hal qilish jarayoni diqqatning faolligiga bog‘liq. diqqat shaxsning tashqi muhitdagi signallarni tanlab olishiga, zarur axborotga yo‘nalishiga va faoliyatni ongli boshqarishiga yordam beradi. u psixik jarayonlarning tartibga soluvchi kuchi sifatida idrok, xotira, tafakkur va nutq kabi jarayonlarning samarali ishlashini ta’minlaydi. diqqat nafaqat ruhiy jarayon sifatida, balki...

This file contains 17 pages in DOCX format (600.8 KB). To download "sodda psixik jarayonlar: diqqat", click the Telegram button on the left.

Tags: sodda psixik jarayonlar: diqqat DOCX 17 pages Free download Telegram