portugaliyaning tarixi

DOCX 17 pages 35.8 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.8 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

portugaliya yangi davrda tarixiy rivojlanishning asosiy voqealari va jarayonlari reja kirish portugaliyaning xvi–xvii asrlardagi rivojlanishi portugaliya imperiyasining kengayishi xviii–xix asrlarda ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish portugaliya – yevropaning eng qadimiy va boy tarixga ega davlatlaridan biri bo‘lib, uning yangi davrdagi (taxminan xv asrdan boshlab) tarixiy rivojlanishi insoniyat tsivilizatsiyasining eng muhim bosqichlaridan birini aks ettiradi. bu davr, odatda, "yangi davr" (époque moderne) deb atalib, portugaliyaning okean kashfiyotlari, kolonial imperiyasi, siyosiy inqiloblar va ijtimoiy o‘zgarishlar orqali jahon tarixiga qo‘shgan ulkan hissasini o‘z ichiga oladi. portugaliya, kichik bir shahar-davlatdan boshlab, xv–xvi asrlarda dunyoning eng qudratli dengiz imperiyasiga aylandi, bu esa nafaqat yevropa, balki osiyo, afrika va amerika qit’alarini bog‘laydigan global savdo va madaniy almashinuv tarmoqlarini shakllantirishga zamin yaratdi. shu bilan birga, bu davr ichki qarama-qarshiliklar, tashqi bosimlar va iqtisodiy inqirozlar bilan ham ajralib turadi, ular portugaliyani zamonaviy demokratik davlatga aylantirish jarayonini belgilab berdi.yangi davrning boshlanishi portugaliyaning geografik o‘rni va dengizchilik an’analari bilan …

2 / 17

‘rtasidagi dengiz yo‘lini ochib, ziravorlar savdosini monopoliyalashtirdi. shu davrda pedro alvaresh kabral (1500) braziliyani kashf etdi, bu portugaliyaning amerika qit’asidagi mavqeini mustahkamladi. bu kashfiyotlar nafaqat iqtisodiy gullab-yashnashga, balki madaniy va ilmiy taraqqiyotga ham sabab bo‘ldi: kartografiya, astronomiya va kemasozlik sohasida yangi yutuqlar erishildi, ammo ular kolonializm va qullik tizimining ham asosini qo‘ydi. portugaliyaning xvi–xvii asrlardagi rivojlanishi portugaliya xvi–xvii asrlarda yevropaning eng muhim dengiz imperiyalaridan biriga aylandi. bu davr buyuk geografik kashfiyotlarning natijalarida shakllangan yangi iqtisodiy va siyosiy tuzumlar bilan ajralib turadi. mamlakatning rivojlanishi nafaqat savdo va mustamlakachilik orqali boylik to'plashi, balki dengiz kuchini mustahkamlash va global savdo yo'llarini nazorat qilishga asoslangan edi. ushbu maqolada portugaliyaning bu davrdagi o'zgarishlari batafsil ko'rib chiqiladi, ularning iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy oqibatlari chuqur tahlil etiladi. rivojlanishning asosiy yo'nalishlari quyidagilar: buyuk geografik kashfiyotlardan keyingi iqtisodiy o'zgarishlar, mustamlakalar tizimining shakllanishi va savdo yo'llari hamda dengiz kuchining mustahkamlanishi. bu jarayonlar bir-biri bilan chambarchas bog'liq bo'lib, portugaliyani dastlabki asrlarda …

3 / 17

tisodiy ta'siri juda keng qamrovli bo'ldi: bir tomondan, yangi boyliklar oqimi mamlakatni boyitdi, ikkinchi tomondan, bu jarayon ichki iqtisodiy tuzilmalarni zaiflashtirdi.xvi asrning birinchi yarmida portugaliya afrika oltin savdosi orqali yevropada monopoliyaga ega bo'ldi. gvineya sohilidagi savdo punktlari (feitoriyalar) orqali yiliga 20-30 tonna oltin import qilinardi, bu esa lizbonni yevropa oltin bozorining markaziga aylantirdi. hindistondan olib kelingan ziravorlar – dolchin, qalampir va muskat – savdo aylanmasini millionlab kruzaadoga yetkazdi. bu boyliklar davlat byudjetini 1500-1550-yillarda 10 barobar oshirdi, shu bilan birga yangi sanoat tarmoqlarini – kemasozlik, qurolsozlik va kartografiyani – rivojlantirdi. masalan, lizbon va porto portlari savdo markazlariga aylandi, bu yerda yuzlab kemalar yuklanib, bo'yalardi. iqtisodiy o'sish shu darajada tezkor edi ki, xvi asr o'rtalarida portugaliya yevropa iqtisodiyotining 5-7 foizini nazorat qilardi.biroq, bu o'zgarishlarning salbiy tomonlari ham chuqur tahlilga loyiq. mustamlakaviy savdo ichki ishlab chiqarishni e'tiborsiz qoldirdi: qishloq xo'jaligi texnologiyalari eskirib qoldi, aholining aksariyati savdo va dengizchilikka jalb qilindi. natijada, xvi asr …

4 / 17

nda, iqtisodiy o'zgarishlar siyosiy tuzumga ham ta'sir ko'rsatdi. qirol manuel i (1495-1521) davrida savdo daromadlari markaziy hokimiyatni kuchaytirdi, bu esa absolyut monarxiyani shakllantirdi. davlat "casa da índia" (hind hindistonlari uyi) kabi institutlar orqali savdoni boshqardi, bu esa byurokratiya va soliq tizimini takomillashtirdi. ammo xvii asrda ispaniya bilan ittifoq (1580-1640) tufayli savdo yo'llari xavf ostida qoldi, natijada iqtisodiy o'sish sekinlashdi. bu davrda portugaliya yevropa urushlariga jalb qilinib, resurslarini behuda sarfladi, bu esa ichki iqtisodiy inqirozlarni kuchaytirdi. shunday qilib, buyuk kashfiyotlar keyingi iqtisodiy o'zgarishlar portugaliya rivojlanishining ikki tomonlama xususiyatini namoyon etdi: boylik va zaiflikning birgalikdagi ta'siri. mustamlakalar tizimining shakllanishi portugaliya mustamlakalar tizimi xvi asr boshlarida shakllandi va bu tizim an'anaviy er egallashdan farqli o'laroq, savdo va harbiy nazoratga asoslangan edi. 1415-yilda seuta (shimoliy afrika)ni zabt etishdan boshlab, mustamlakachilik siyosati global miqyosga chiqdi. xvi asrda braziliya, hindiston, afrika va osiyo bo'ylab 50 dan ortiq savdo punktlari va qal'alar qurildi, bu esa imperiyani dunyodagi …

5 / 17

a aholini joylashtirish va iqtisodiy rivojlantirish uchun mas'ul edi. natijada, braziliya shakar plantatsiyalari orqali xvi asr oxiriga kelib portugaliya eksportining 60 foizini ta'minladi.chuqur tahlilda, mustamlakalar tizimi iqtisodiy foyda bilan birga ijtimoiy va madaniy oqibatlarga ega edi. qul savdosi – afrikadan millionlab odamlarning olib ketilishi – tizimning asosiy qismi bo'ldi. 1500-1600-yillarda 300 mingdan ortiq qul braziliyaga yetkazildi, bu esa plantatsiya iqtisodiyotini gullatdi, ammo mahalliy aholini yo'q qildi va irqiy nizolarni keltirib chiqardi. osiyoda esa savdo monopoliyasi arab va hind savdogarlarini chetlatish orqali amalga oshirildi: portugallar "kartaz" – savdo ruxsatnomasi – tizimini joriy etib, raqobatchilarni jazoladi. bu tizim xvi asrda muvaffaqiyatli bo'ldi, ammo xvii asrda gollandiya va angliya hujumlari natijasida zaiflashdi. masalan, 1600-yillarda gollandlar indoneziya va malayziyada portugal feitoriyalarini egallab oldi, bu esa osiyo savdosini 50 foizga qisqartirdi.siyosiy jihatdan, mustamlakalar tizimi markaziy hokimiyatni kuchaytirdi, ammo ichki muammolarni keltirib chiqardi. xvii asr boshlarida ispaniya bilan birlashish tufayli mustamlakalar himoyasi zaiflashdi, natijada ingliz va …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "portugaliyaning tarixi"

portugaliya yangi davrda tarixiy rivojlanishning asosiy voqealari va jarayonlari reja kirish portugaliyaning xvi–xvii asrlardagi rivojlanishi portugaliya imperiyasining kengayishi xviii–xix asrlarda ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish portugaliya – yevropaning eng qadimiy va boy tarixga ega davlatlaridan biri bo‘lib, uning yangi davrdagi (taxminan xv asrdan boshlab) tarixiy rivojlanishi insoniyat tsivilizatsiyasining eng muhim bosqichlaridan birini aks ettiradi. bu davr, odatda, "yangi davr" (époque moderne) deb atalib, portugaliyaning okean kashfiyotlari, kolonial imperiyasi, siyosiy inqiloblar va ijtimoiy o‘zgarishlar orqali jahon tarixiga qo‘shgan ulkan hissasini o‘z ichiga oladi. portugaliya, kichik bir shahar-davlatdan boshlab, xv–xvi asrlarda dunyoni...

This file contains 17 pages in DOCX format (35.8 KB). To download "portugaliyaning tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: portugaliyaning tarixi DOCX 17 pages Free download Telegram