nutqning shakllanmasligi yoki buzilishi

DOCX 4 pages 12.0 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 12.0 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

1. 🗣️ nutqning shakllanmasligi yoki buzilishi * birlamchi nuqson (karnik/zaif eshituvchanlik): eshitishdagi nuqson birlamchi hisoblanadi va bu nutqiy rivojlanishning buzilishiga (ikkilamchi nuqson) olib keladi. * nutqiy muloqotning cheklanishi: eshitmaydigan yoki zaif eshituvchi bola maxsus oʻrgatilmasa, u gapira olmaydi, atrofdagilar bilan muloqot qilishda imo-ishora (jest) yoki cheklangan og'zaki nutqdan foydalanadi. * "kar-soqovlik" tushunchasi: eshitish nuqsoni erta yuzaga kelsa (nutq shakllanmasdan oldin), u soqovlikka olib keladi, chunki bola atrofdagilar nutqini eshitish orqali idrok eta olmaydi va o'z nutqini nazorat qila olmaydi. 2. 👀 kompensatsiya va sensor asoslar * sensor asosning o'zgarishi: eshituvchi bolalarda so'zning birlamchi obrazi eshituv asosida shakllanadi. eshitishda nuqsoni bor bolalarda esa birlamchi obraz ko'rish (vizual) asosida shakllanadi. ular nutqni asosan labdan o'qish, artikulyatsiya harakatlari, yozma nutq va daktilologiya (barmoqlar orqali gapirish) orqali idrok etishga majbur bo'ladi. * kinestetik sezgi: og'zaki nutqni egallashda, artikulyatsiya apparatining harakatlaridan keladigan harakat (kinestetik) sezgilari muhim rol o'ynaydi. bola tovushni eshitib nazorat qilish o'rniga, artikulyatsion …

2 / 4

lar va ulardan noto'g'ri foydalanish kuzatiladi. 4. 📚 erta korreksion-pedagogik yordamning ahamiati * eng muhim asos: eshitishda nuqsoni boʻlgan bolalarning yuqori darajada aqliy va nutqiy rivojlanishi deyarli har doim erta boshlangan maxsus ta'lim-tarbiya (surdopedagogika) natijasidir. maktabgacha yosh davri — nutq va shaxsiyat shakllanishi uchun hal qiluvchi davr hisoblanadi. * maxsus o'qitish: kar (butunlay eshitmaydigan) va zaif eshituvchi (eshitish qoldig'i mavjud bo'lgan) bolalar alohida ta'limga muhtoj. surdopedagogika fani ularni maxsus o'qitish va tarbiyalash bilan shug'ullanadi, bunda turli yondashuvlar (masalan, og'zaki, yozma, daktilologik) birlikda qo'llaniladi. xulosa qilib aytganda, eshitishda nuqsoni bo'lgan bolalarda nutq rivojlanishining psixologik asoslari shundaki, nutqning tabiiy rivojlanish yo'li buziladi va uning o'rniga maxsus ta'lim-tarbiya sharoitida boshqa (ko'rish, kinestetik) analizatorlarga tayangan kompensator mexanizmlar orqali nutqni shakllantirish talab etiladi. 👂 eshitishda nuqsoni boʻlgan bolalar nutq rivojlanishining ilmiy-psixologik asoslari nutqning shakllanishi markaziy asab tizimi, analizatorlar tizimi va ijtimoiy muhitning oʻzaro murakkab taʼsiri natijasidir. eshitish nuqsoni bu tizimning asosiy boʻgʻinini uzib qoʻyadi. 1. …

3 / 4

utqni egallashdan oldin (3 yoshgacha) tugʻma yoki orttirilgan boʻlib, bu holat birlamchi soqovlikka olib keladi. b. zaif eshituvchanlik (eshitish qoldigʻi borligi) * ta’rifi: odatda 20 db dan 70-80 db gacha eshitish yoʻqotilishi. maxsus sharoitda nutqni rivojlantirish imkoniyati mavjud. * psixologik asos: bola faqat baland, kuchaytirilgan yoki maʼlum chastotadagi tovushlarni eshitadi. nutqni idrok etish buzilgan va cheklangan boʻladi. bu nutqning fonetik, leksik va grammatik jihatdan notoʻgʻri rivojlanishiga olib keladi (fonetiko-fonematik yetishmovchiliklar). 2. nutq rivojlanishidagi psixologik mexanizmlarning oʻziga xosligi nutq rivojlanishi faqat eshitishga emas, balki bir qator psixik funksiyalarning birlashuviga asoslanadi. a. kompensatsiya mexanizmlari (sensor tizimning qayta tuzilishi) bu nazariya l.s. vigotskiyning "nuqson psixologiyasi" (defektologiya) asarlari asosida rivojlangan. * asosiy qoida: birlamchi nuqson (eshitish) ikkilamchi ogʻishlarni (nutq, tafakkur) keltirib chiqaradi, ammo saqlanib qolgan analizatorlar (koʻrish, teri-harakat) orqali kompensatsiya (oʻrnini toʻldirish) amalga oshiriladi. * ilmiy misol: vizual-kinestetik asos: eshituvchi bolada soʻzning maʼnosi akustik obrazga bogʻlangan boʻlsa, eshitmaydigan bolada soʻzning maʼnosi asosan vizual obraz …

4 / 4

sik-grammatik tizimning buzilishi * leksika (lugʻat): lugʻat boyligi tor boʻladi. koʻpincha konkret maʼnoli otlar ustunlik qiladi. mavhum tushunchalar (masalan, adolat, jasorat) yoki yordamchi soʻzlar (bogʻlovchilar, predloglar) ni oʻzlashtirish qiyin. * grammatika (sintaksis va morfologiya): nutq asosan aglyutinativ (yopishtiruvchi) xususiyatga ega boʻladi. gaplar sodda, grammatik bogʻlanishlar zaif boʻladi (masalan, "men toʻp oʻynash" oʻrniga "men toʻp oʻynayman"). soʻz oʻzgartirish qoidalari (kelishiklar, zamonlar) yaxshi egallanmaydi. 3. taʼlimning psixologik shartlari (surdopedagogika) eshitish nuqsoni boʻlgan bolalarning nutq rivojlanishi faqat va faqat tizimli, maxsus oʻqitish sharoitida amalga oshiriladi. * oralizm (audial-verbal usul): bu usulda bolaning mavjud eshitish qoldigʻini kuchaytirish (eshitish apparatlari, koxlear implant) va uni nutqni idrok etish uchun maksimal darajada faollashtirish ustuvor hisoblanadi. maqsad – ogʻzaki nutqni shakllantirish. * bilingvistik usul: nutqni rivojlantirish uchun asosiy kommunikatsiya vositasi sifatida imo-ishora nutqi (surd tarjima) ishlatiladi. bu usul ichki nutqni tezda shakllantirishga yordam beradi, ammo ogʻzaki nutq rivojlanishi uchun ikkinchi darajali vosita sifatida koʻriladi. * kompleks yondashuv: zamonaviy …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutqning shakllanmasligi yoki buzilishi"

1. 🗣️ nutqning shakllanmasligi yoki buzilishi * birlamchi nuqson (karnik/zaif eshituvchanlik): eshitishdagi nuqson birlamchi hisoblanadi va bu nutqiy rivojlanishning buzilishiga (ikkilamchi nuqson) olib keladi. * nutqiy muloqotning cheklanishi: eshitmaydigan yoki zaif eshituvchi bola maxsus oʻrgatilmasa, u gapira olmaydi, atrofdagilar bilan muloqot qilishda imo-ishora (jest) yoki cheklangan og'zaki nutqdan foydalanadi. * "kar-soqovlik" tushunchasi: eshitish nuqsoni erta yuzaga kelsa (nutq shakllanmasdan oldin), u soqovlikka olib keladi, chunki bola atrofdagilar nutqini eshitish orqali idrok eta olmaydi va o'z nutqini nazorat qila olmaydi. 2. 👀 kompensatsiya va sensor asoslar * sensor asosning o'zgarishi: eshituvchi bolalarda so'zning birlamchi obrazi eshituv asosida shakllanadi. eshitishda...

This file contains 4 pages in DOCX format (12.0 KB). To download "nutqning shakllanmasligi yoki buzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: nutqning shakllanmasligi yoki b… DOCX 4 pages Free download Telegram