dislaliya va uning turlari

PPTX 25 pages 2.3 MB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

dislaliya sabablari va shakllari, dislaliya turlari va uning namoyon bo‘lishi dislaliya sabablari va shakllari, dislaliya turlari va uning namoyon bo‘lishi dislaliya termini grekcha so‘zdan olingan bo‘lib, dis-buzilish, lalia-nutq degan ma’noni anglatadi etiologik belgilarga ko‘ra dislaliya ikki shaklga bo‘linadi: mexanik (organik) funksional dislaliya. mexanik dislaliya va uning sabablari mexanik (organik) dislaliya pereferik nutq apparatning (til, jag‘, tanglay, tish) organik buzilishi natijasidir. til tagidagi etning (yugancha) kaltaligi mexanik dislaliyaga sabab bo‘ladi. bu kamchilik til harakatini qiyinlashtiradi, til tagidagi etning haddan tashqari kalta bo‘lishi tilning yuqori tomon ko‘tarilishiga imkon bermaydi. bundan tashqari, tilning haddan tashqari katta bo‘lishi yoki haddan tashqari kichik va tor bo‘lishi ham dislaliyaga olib keladi. bunday hollarda to‘g‘ri artikulyatsiya qiyinlashadi. jag‘ tuzilishidagi kamchiliklar prikus nonormalliklarga olib keladi. meyorda bo`lmagan prikuslar bir necha xil ko‘rinishda bo‘lishi mumkin. prognatiya-yuqori jag‘ oldinga tomon chiqqan bo‘ladi. buning natijasida pastki oldingi tishlar yuqoridagi tishlar bilan birlashmaydi. (4-rasm) progeniya-pastki jag‘ oldinga chiqqan bo‘ladi (5-rasm) ochiq prikus-yuqori …

2 / 25

i. funksional dislaliya va uning sabablari funksional dislaliyada pereferik nutq apparatining artikulyatsion qismida hech qanday organik buzilishlar, kamchiliklar kuzatilmaydi. dislaliya bolalarda taqlid asosidaham yuzaga ha yuzaga kelishi mumkin. tovushlar talaffuzi hali yetarli, to‘g‘ri shakllanmagan kichik yoshidagi bolalar bilan, tili chuchuk yoki noaniq, tez shoshib gapiradigan kishilar bilan doimo muloqatda bo‘lishi bola nutqiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. ko‘pincha bola oilada tovushlarni noto‘g‘ri talaffuz etuvchi kishi nutqiga taqlid etadi. bu esa funksional dislaliyaga sabab bo‘ladi. oiladagi ikki tillilik, pedagogik qarovsizlikham funksional dislaliyaga sabab bo‘ladi. bunda tovushlarga e’tibor bermaslik, boladagi kamchiliklarni to‘g‘rimasliklari, to‘g‘ri va aniq talaffuz namunalarini bermaslik hollari kuzda tutiladi. fonematik eshitishning yaxshi rivojlanmaganligi bolalarda tovushlar talaffuzidagi kamchiliklarni keltirib chiqaruvchi sabablardan biridir. bu holda tovushlar differensiyasi (tovushlarni farqlash) qiyinlashadi. bolalar asosan bir-biriga o‘xshash: jarangli-jarangsiz, sirg‘aluvchi va shovqinli tovushlarni ajrata olmaydilar. bu qiyinchiliklar natijasida tovushlarning to‘g‘ri talaffuzi uzoq vaqtga cho‘zilib ketadi. shu bilan birga, tovushlar talaffuzidagi kamchiliklar, ayniqsa tovushlarni almashtirish hollari, o‘z navbatida, fonematik …

3 / 25

ari va uning namoyon bo‘lishi dislaliya turlari. tovushlarni noto‘g‘ri talaffuz etish ona tilida hamma tovushlarda uchratish mumkin. tovushlar talaffuzining buzilishi asosan artikulyatsion jihatdan talaffuz qilish qiyin bo‘lgan: sonor (r, l), sirg‘aluvchi (s, z,) va shovqinli (sh, j, ch), til orqa (k, g) tovushlarida uchraydi. buzilgan tovushlarning soniga qarab dislaliya yana oddiy va murakkab turlarga bo‘linadi. agarda to‘rtta tovush talaffuzida kamchilik bo‘lsa-oddiy dislaliya, agar beshta va undan ortiq tovush talaffuzida kamchilik bo‘lsa, bu-murakkab dislaliya deb ataladi. agar bir fonetik gruppaga kiruvchi tovushlar talaffuzida kamchiliklar bo‘lsa (masalan, sirg‘aluvchi s, z, j) bu-monomorf dislaliya. agar u ikki va undan ortiq artikulyatsiya guruhiga tegishli bo‘lsa (masalan, rotatsizm, sigmatizm, va lambdatsizm) bu-polimorf dislaliya bo‘ladi. talaffuzidagi kamchiliklar o‘z xarakteriga, ma’lum tovushlar gruppasiga tegishli bo‘lishiga ko‘ra dislaliya quyidagi turlarga ajratiladi: sigmatizm rotatsizm lambdatsizm jaranglatish nuqsonlari til orqa tovushlaridagi kamchiliklar sigmatizm (grekcha «sigma» «s» harfining nomini bildiradi). bunda sirg‘aluvchi (s, z) va shovqinli (sh, j, ch) tovushlar talaffuzida …

4 / 25

oaniq, tushunarsiz, quloqqa yoqimsiz tovush talaffuz etiladi. til oldi sigmatizmi. sirg‘aluvchi tovushlar quyidagi holatda talaffuz etiladi. tilning uchi yuqori va pastki tishlarga taqalib turadi va havo oqimining tishlar orasidan o‘tishiga to‘sqinlik qiladi, natijada s,z tovushlari o‘rniga t, d tovushlari eshitiladi. masalan, soat-toat, zina-dina. bu nuqsonni parasigmatizm deb atasa ham bo‘ladi, chunki bunda bir tovush ikkinchi tovush bilan almashinadi. shovqinli sigmatizm. bunda tilning uchi tishlarga tegib turmasdan og‘iz ichiga tortiladi, tilning orqa qismi esa ko‘tariladi, natijada portlash o‘rniga yumshoq sh, j tovushi eshitiladi. masalan: soat-shoat, zanjir-janjir. yon sigmatizm. sirg‘aluvchi yoki shovqinli tovushlar ikki xil ohangda talaffuz etiladi: tilning uchi alveolalarga taqalib turadi, tilning qolgan qismi esa qirra bo‘lib og‘iz bo‘shlig‘ida yotadi va bir tomoni bilan orqa jag‘ tishlari tomon ko‘tariladi, havo oqimi tilning yonidan o‘tadi, natijada yoqimsiz tovush paydo bo‘lib, havo oqimi yon tomondan chiqadi. bu l tovushi talaffuziga o‘xshaydi. yon sigmatizm bir tomonli yoki ikki tomonli bo‘lishi mumkin. burun sigmatizmi. …

5 / 25

z chuqurcha paydo bo‘ladi, shu chuqurchadan chiqqan havo oqimi til uchini titratib o‘tadi va titroq tovush hosil bo‘ladi. ovoz paychalari jipslashib titraydi va chiqayotgan havo oqimi kuchli bo‘ladi. rotatsizmning quyidagi turlari mavjud: velyar rotatsizm (grekcha velum-yumshoq tanglayning pastki chetiga yaqinlashadi va u yerda oraliq (tirqish) hosil bo‘ladi. shu oraliqdan o‘tayotgan havo oqimi yumshoq tanglayda tartibsiz titrash (vibratsiya) hosil qiladi. natijada ovozga qo‘shilib shovqin chiqadi. uvilyar rotatsizm (grekcha uvula-tilcha), bunda til uchi tebranishi o‘rniga, faqat tilcha tebranadi. kucherskiy rotatsizmi-bunda til uchi tebranmay, lablar jipslashib tebranadi. yon rotatsizm, bunda til uchi tebranishi o‘rniga, tilning yon tomoni tebranadi, natijada noaniq r tovushi hosil bo‘ladi. amaliyotda pararotatsizmni quyidagi turlari uchraydi, ya’ni r tovushi quyidagicha tovushlar bilan almashtiriladi rl; ry(j); rya. rotatsizmga anatomik kamchiliklardan til tagidagi yuganchaning kaltaligi; tor va baland tanglay, haddan tashqari ingichka til sabab bo‘lishi mumkin. lambdatsizm-(grekcha lambda harfini nomidan olingan bo‘lib, l tovushini bildiradi). –l tovushining talaffuzidagi kamchilikdan iborat. l tovushining …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dislaliya va uning turlari"

dislaliya sabablari va shakllari, dislaliya turlari va uning namoyon bo‘lishi dislaliya sabablari va shakllari, dislaliya turlari va uning namoyon bo‘lishi dislaliya termini grekcha so‘zdan olingan bo‘lib, dis-buzilish, lalia-nutq degan ma’noni anglatadi etiologik belgilarga ko‘ra dislaliya ikki shaklga bo‘linadi: mexanik (organik) funksional dislaliya. mexanik dislaliya va uning sabablari mexanik (organik) dislaliya pereferik nutq apparatning (til, jag‘, tanglay, tish) organik buzilishi natijasidir. til tagidagi etning (yugancha) kaltaligi mexanik dislaliyaga sabab bo‘ladi. bu kamchilik til harakatini qiyinlashtiradi, til tagidagi etning haddan tashqari kalta bo‘lishi tilning yuqori tomon ko‘tarilishiga imkon bermaydi. bundan tashqari, tilning haddan tashqari katta bo‘lishi yoki haddan ta...

This file contains 25 pages in PPTX format (2.3 MB). To download "dislaliya va uning turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: dislaliya va uning turlari PPTX 25 pages Free download Telegram