minerallarning kimyoviy tarkibi

PPTX 32 pages 7.2 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.2 MB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

geologiya va geoinformatsion tizimlar fakulteti mavzu:mineralogiya va minerallar haqida tushuncha. minerallar konstitutsiyasi toshkent-2020 mavzu: minerallarning kimyoviy tarkibi reja: minerallar haqida umumiy ma'lumotlar minerallarning sanoatdagi ahamiyati er po'stining mineral va kimyoviy tarkibi izomorfizm va polimorfizm mineralogiya – tabiiy kimyoviy birikmalar to'g'risidagi fan bo'lib, geologiyaning eng qadimiy tarmoqlaridan biri hisoblanadi. mineral (lotinchadan minera - ma'dan) – er qa'rida va yuzasida tabiiy-kimyoviy jarayonlar tufayli vujudga keluvchi, kimyoviy tarkibi, tuzilishi va xossalari bo'yicha bir xil bo'lgan tabiiy jismdir. minerallar aksariyat hollarda – kristall va amorf qattiq jismlar hisoblanadi. kristall deb tashqi shakliga qaramasdan qonuniy ichki tuzilishga ega bo'lgan barcha qattiq tanalarga aytiladi. minerallar haqida umumiy ma'lrumotlar mineralogiyaning eng muhim vazifasi quyidagilardan iborat: minerallarni sanoatning turli tarmoqlarida amalda ishlatish va ularning yangi turlarini ochish maqsadida fizik va kimyoviy xususiyatlarini, ularning kimyoviy tarkibi va kristall tuzilishi bilan bog'liq ravishda batafsil o'rganish uchun har tomonlama chuqur tekshirish. minerallarning yuzaga kelish sharoitlarini va mineral hosil qiluvchi jarayonlar (genezisi) …

2 / 32

ts meditsina; energetika; oziq ovqat; zargarlik, qog'oz va rezina sanoati va h. er po'stining mineral tarkibi er po'stining mineral tarkibi n.p.yushkin (1975) fikricha quyidagicha (% hisobida): silikatlar - 75, oksidlar - 17, xromatlar - 3,5, karbonatlar - 1,7, sulfidlar - 1,15, fosfatlar - 0,7, sulfatlar 0,5 va boshqalar 0,6. er po'stining kimyoviy tarkibi (% hisobida) kompo-nentlar f. klark bo'yicha v. goldshmidt bo'yicha a. beus bo'yicha b. lutts bo'yicha a. ronov va a.yaroshevskiy bo'yicha sio2 60,3 60,5 60,6 63,0 59,3 tio2 1,0 0,7 1,0 0,6 0,7 al2o3 15,6 15,7 16,1 15,7 15,0 fe2o3 3,2 3,3 3,1 2,1 2,4 feo 3,8 3,5 - 4,0 5,6 mno 0,1 0,1 0,2 0,1 0,1 mgo 3,5 3,6 5,3 3,6 4,2 cao 5,2 5,2 3,8 5,0 7,2 na2o 3,8 3,9 2,2 3,4 2,5 k2o 3,2 3,2 2,0 2,5 2,1 p2o5 0,3 0,3 0,2 - 0,2 . er po'stining kimyoviy tarkibi (a.p.vinogradov bo'yicha, % hisobida) i. o …

3 / 32

oviy birikmalarning muhim belgisi uning bir jinsliligidir. u ana shu belgisi bilan mexaniq aralashmalardan farq qiladi. qattiq eritmalar deb, ikkita va undan ortiq komponentlardan tashkil topgan va o'zgaruvchan tarkibga ega bo'lgan bir jinsli sistemalarga aytiladi. qattiq eritmalar kimyoviy birikmalardan shunisi bilan farq qiladiki, kimyoviy birikmalarning kristall panjarasida atomlar ma'lum bir qonun asosida joylashsa, ularda bir-birini almashayotgan atomlar bir-biriga nisbatan statistik tartibsiz ravishda joylashadi. kimyoviy birikmalarning tarkibi o'zgarmas bo'lsa, qattiq eritmalarning tarkibi keng miqyosda o'zgaruvchan boladi. qattiq eritmalar 3 turda boladi: 1.kristall panjaraning tugunida joylashgan bir komponentning atomlari (ionlari) ikkinchi komponentning atomlari (ionlari) bilan almashinishi natijasida almashinish qattiq eritmasi hosil bo'ladi. 2.biror-bir moddaning atomlari (ionlari) boshqa bir moddaning kristall panjarasidagi tugunlararo maydoniga kirib olsa, suqilib kirib olish qattiq eritmasi hosil bo'ladi. 3.kristall panjarada bir yoki ikkala komponentning atom (ionlari) joylashib turadigan ba'zi bir o'rinlar bo'sh qolsa, ayirish qattiq eritmasi hosil bo'ladi. almashinish qattiq eritmalari. izomorfizm. almashinish qattiq eritmalarida bir komponentning zarrachalari …

4 / 32

deb ataladi. a atomlarining ko'pchiligi b atomlariga almashgan holda aralash kristallar yoki qattiq eritmalar hosil bo'ladi. izomorfizm (yunoncha izos – teng va morfe — shakl) — kimyoviy tarkibi va kristall strukturasi bir-biriga yaqin jinslarning o'zgaruvchan tarkibli birikmalar (aralash kristallar) hosil qilish qobiliyati. izomorfizm hodisasini birinchi marta 1819-yil nemis kimyogari e. mitcherlix aniqlagan. izomorfizm tabiiy mineral va kristallarda keng tarqalgan bo'lib, er po'stining turli termodinamik zonalarida uchraydi. elementlarning o'zaro izomorf aralashma hosil qilishi ular atom radiusining kattaligi, kristallokimyoviy xususiyatlari (koordinatsiya soni, valentligi, strukturasi, kristallanish sistemasi) va tabiiy termodinamik sharoitlar (temperatura, bosim, paydo bo'lgan chuqurligi va joyi)ga bog'liq. tekshirishlar natijasida izovalentli (bir xil valentli) va geterovalentli (har xil valentli) izomorfizmlar borligi aniqlangan. hozirgi vaqtda izomorfizm bir nechta hodisalar sifatida tushuniladi: 1) kristalli shakllarning o'xshashligi; 2) izostrukturaviy (izotipik) moddalarning cheksiz (mukammal izomorfizm) yoki cheklangan (nomukammal izomorfizm) qattiq eritmalar hosil qilish qobiliyati; 3) kristall tuzilmalarda moddiy zarrachalarning (atomlar, ionlar, molekulalar) boshqa moddiy zarralar bilan …

5 / 32

un birikmalardagi atomlarning koordinatsion soni bir xil bo'lishi shart. kovalent bog'li birikmalarda esa bog'ning konfiguratsiyasi o'xshash bo'lishi kerak. bundan tashqari, qo'shimcha shartlar qatoriga almashayotgan ionlar o'lchamidagi yaqinlik, bir xil qutblanuvchanlik va elektron qobiqlarning bir xil tuzilishi kiradi. mukammal izomorfizm borishi uchun asosiy va qo'shilayotgan komponentlarning ion radiuslari orasidagi farq 15% dan oshmasligi kerak. aks holda almashinish to'liq bo'lmay qoladi yoki yuqori temperatura sharoitdagina ro'y beradi. masalan, natriy va kaltsiy ionlarining radiusi bir-biriga yaqin bo'lib, 0,98* 10-10 nm ga teng, shu sababdan ular qattiq eritmalarning uzluksiz qatorini hosil qiladi. natriy va kaliy ionlarining radiuslari orasidagi farq 15% dan oshadi (0,98*10-10 va 1,33*10-10 nm), shunga ko'ra, ular qattiq eritmalarni faqat yuqori temperatura sharoitida hosil qiladilar, oddiy temperaturada ular parchalanib ketadi. ion radiuslari bir-biriga yaqin bo'lishiga qaramay, elektron qobig'ining tuzilishi har xil bo'lgan ionlar orasida izomorfizm hodisasi sodir bo'lmaydi. masalan, na+ s2p6 va cu+ s2p6d10 ionlarining ion radiuslari bir xil, lekin elektron qobig'ining …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "minerallarning kimyoviy tarkibi"

geologiya va geoinformatsion tizimlar fakulteti mavzu:mineralogiya va minerallar haqida tushuncha. minerallar konstitutsiyasi toshkent-2020 mavzu: minerallarning kimyoviy tarkibi reja: minerallar haqida umumiy ma'lumotlar minerallarning sanoatdagi ahamiyati er po'stining mineral va kimyoviy tarkibi izomorfizm va polimorfizm mineralogiya – tabiiy kimyoviy birikmalar to'g'risidagi fan bo'lib, geologiyaning eng qadimiy tarmoqlaridan biri hisoblanadi. mineral (lotinchadan minera - ma'dan) – er qa'rida va yuzasida tabiiy-kimyoviy jarayonlar tufayli vujudga keluvchi, kimyoviy tarkibi, tuzilishi va xossalari bo'yicha bir xil bo'lgan tabiiy jismdir. minerallar aksariyat hollarda – kristall va amorf qattiq jismlar hisoblanadi. kristall deb tashqi shakliga qaramasdan qonuniy ichki tuzilishga ega bo'...

This file contains 32 pages in PPTX format (7.2 MB). To download "minerallarning kimyoviy tarkibi", click the Telegram button on the left.

Tags: minerallarning kimyoviy tarkibi PPTX 32 pages Free download Telegram