alaliya

DOCX 10 pages 21.3 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.3 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

1543904338_73055.docx alaliya reja: 1. alaliya, uning sabablari. motor alaliya 2. motor alaliyada korreksion ta’sir etish tizimi alaliya uning sabablari. motor alaliya alaliya – bolaning ona qornida yoki dastlabki rivojlanish bosqichida nutq shakllanishiga qadar bosh miya qobig‘i nutq doirasining organik jarohatlanishi oqibatida uzluksiz rivojlanmay qolishdir. “alaliya” atamasi (grekcha a – yo‘q, lotincha lalio – nutq) tarjimasi nutqning yo‘qligi, nutqsizlik holati – nutq buzilishlariga doir adabiyotlarda qadim zamonlardan beri kuzatiladi. maxsus adabiyotlarda “alaliya” atamasidan tashqari, shu nutq nuqsonini anglatuvchi quyidagi atamalardan foydalanganlar: “tug‘ma afaziya”, “ontogenetik afaziya”, “rivojlanish afaziyasi”, “disfaziya”, “nutqiy rivojlanishi sustlashuvi”, “nutqning konstitutsional orqada qolishi”, “tilni egallashdagi kamchiliklar” va h.k. alaliyaning tarqalganligi haqida ilmiy asoslangan ma’lumotlar yo‘q. ma’lumotlarga ko‘ra, alaliya maktabgacha yoshdagi bolalarning bir foizi, maktab yoshidagi bolalarning 0,6 – 0,2% foizni tashkil etadi. o‘rtacha hisobda, alaliya aholining 0,1 foizida kuzatiladi. mualliflarning ta’kidlashicha, alaliya o‘g‘il bolalarda qizlarga nisbatan 2 marta ko‘p uchraydi. alaliya sabablari alaliyani o‘rganishda uzoq vaqt mobaynida uning kelib …

2 / 10

ilishining natijasida rivojlanmaydi. r. luxzinger 1970, m. berri 1957, m.b. eydinova 1961, v.a. kovishkov 1985 va boshqalar alaliyani kelib chiqishida tug‘ma bosh miya travmalari va chaqaloqlar asfiksiyasining rolini belgiladilar. tug‘ruq travmalari va asfiksiyalar bir qator hollarda homilalik patologiyasining oqibatidir. bu surunkali kislorod yetishmovchiligini keltirib chiqaradi va nafas olish markazlari funksiyasining pasayishiga olib keladi. miya to‘qimalari, birinchi navbatda filogenetik munosabatga nisbatan yosh, po‘stloqning uchinchi qatlami kislorod yetishmovchiligiga birmuncha sezgir hisoblanadi. miya po‘stlog‘ining uchinchi qatlami assotsiativ aloqalarning murakkab tizimini boshlab beradi. bu tizim insonning oliy po‘stloq funksiyalarining shakllanishini, birinchi navbatda nutq va psixikani ta’minlaydi. etiologik omillar ichida yetakchi o‘rinda homilaning ensefalit, meningit bilan xastalanishi; rivojlanishi uchun nomaqbul sharoit; homilaning zaharlanishi; homila yoki ilk rivojlanish davrida bosh miya shikastlari; ilk bolalik davrida xastalanishlar natijasida bosh miyaning zararlanishi va boshqalar. homiladorlik patologiyasi miya moddasining diffuz jarohatlanishiga olib keladi, tug‘riq kalla-miya travmalari va chaqaloqlar asfiksiyasi nisbatan lokal buzilishlarni keltirib chiqaradi. bosh miya po‘stloqidagi turli sohalarning …

3 / 10

ani keltirib chiqaruvchi somatik kasalliklari oqibatidir. y.a. florenskaya fikricha, alaliya potogenezida raxit, ilk bolalikda ovqatlanish va uyquning buzilishi, nafas yo‘llarini tez-tez xastaligi alohida o‘rin tutadi. bu nuqtayi nazarni barcha mualliflar ham to‘g‘ri deb baholamaydi. somatik kasalliklar yetakchi hisoblangan asab kasalliklarining patologik ta’sirini kuchaytiradi. ayrim mualliflar (r. koyen, 1988; m. zeyeman 1961; r. luxzinger, a. saley 1977 va h.k.) alaliya etiologiyasida nasliy omil, oilaviy moyillik holatlarini alohida ajratib ko‘rsatadilar. biroq alaliyani kelib chiqishida nasliy omillarning ta’siri adabiyotlarda yoritilmagan. ko‘pchilik hollarda alalik bola anamnezida birgina emas, balki patologik omillarning butun bir majmui kuzatiladi. motor ekspressiv alaliya motor alaliya – bu markaziy xarakterdagi organik buzilishlar natijasi hisoblanib, nosog‘lom nevrologik ko‘rinish nutqning rivojlanish borasida jiddiy orqada qolishga olib keladi. bu konseptsiya tarafdorlari nutqiy shaklanmaganlikni motor yetishmovchiligi bilan tushuntiradilar (r. koyen, g. guttsman, r.a. belovadavid, n.n. trauyutt, v.k. orfinskaya va boshqalar). ko‘pchilik mualliflar alaliyani kinetik yoki kinestetik apraksiya bilan bog‘laydilar hamda uning efferent va afferent …

4 / 10

ati tashkil etadi. i.t. vlasenko, v.v. yurtaykinning (1981) ta’kidlashicha, bunday bolalarning nutqiy faoliyatini tashkil qiluvchi strukturali tarkibiy qismlar orasida dissotsiatsiya aniqlangan: bir xillarda operatsion imkoniyatlarning saqlanganligi holatida maqsadli ko‘rsatmalarning shakllanmaganligi mavjud; boshqalarda – yetarlicha turg‘un motivatsiyaning mavjudligida faoliyatning operatsion qatorida yetishmovchilik mavjuddir. bu muammoga zamonaviy psixolingvistik yondashish til konseptsiyasida aks ettirilgan yye.f. sobotovich, v.a. kovshikov, b.m. grinshpun, v.k. vorobyev va h.k. v.a. kovshikov, bayon qilishning yuzaga kelishida birmuncha saqlangan ma’no va motor darajasida, tilning bayon qilish operatsiyalarining shakllanmaganligi alaliyaning bu shakli uchun buzilishning markazi bo‘lib hisoblanadi deb taxmin qiladi. bu alaliyani asosan til buzilishlari sifatida izohlashga asos bo‘ladi. motor alaliyada ibora va matnlarni tuzish bo‘yicha nutqiy harakatlarning shakllanmaganligi, so‘z birikmasi, so‘z tanlashning shakllanmaganligi bilan uyg‘unlashgan ichki dasturlashning buzilishi ham kuzatiladi. ye.f. sobotovich (1985) fikriga ko‘ra, motor alaliyada asosiy kamchilikni tilning belgi shaklini egallashdagi, ya’ni nutqning yuzaga kelish jarayonida belgilardan foydalanish va ularning mos kelishidagi buzilishlari tashkil etadi. bolalarda nutqning yuzaga …

5 / 10

va chuqur-semantik darajalarni amalga oshiruvchi operatsiyalar, ya’ni ichki nutq darajasi buziladi. ishning neyrofiziologik jihati bosh miyaning substrata buzilishlarini nutqning shakllanmaganligi xarakteri bilan bog‘likligini tahlil qiladi. ishning psixologik va lingvistik jihati nutqiy va umumiy psixologik funksiyalarning o‘zaro munosabati, ya’ni kamchiliklarning namoyon bo‘lishi tarkibida nutqiy faoliyatning holatini tahlil qiladi. motor alaliyada korreksion ta’sir etish tizimi alaliya – tibbiy psixologik pedagogik muammo. logopediya sohasiga, bola shaxsi va nutq rivojlanishiga yo‘naltirilgan korreksion ta’sir usullari va tamoyillarini aniqlash kiradi. sistemali uzoq davom etuvchi logopedik ishlar qator hollarda bolalarning nutqiy muloqoti uchun yetarli vositalarni beradi, ayrim hollarda esa – elementlar nutqnigina. nutqiy nuqsonni tabiatiga ko‘ra bu muammo motor va sensor alaliya ko‘rinishiga ko‘ra differensial hal etiladi. alaliyada nutq shakllanishi har tomonlama yondashuv, nutqni rivojlanishiga yordam beruvchi va bilish faoliyatining yaxshilanishiga imkon beruvchi nutqning barcha funksiyalari rivojlanishiga e’tiborni qaratadi. nutq va shaxsiyat ustidan bir butun har tomonlama tizimli ish olib boriladi. bunda ontogenezda nutqiy funksiyalar rivojlanishi qonuniyatlari …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "alaliya"

1543904338_73055.docx alaliya reja: 1. alaliya, uning sabablari. motor alaliya 2. motor alaliyada korreksion ta’sir etish tizimi alaliya uning sabablari. motor alaliya alaliya – bolaning ona qornida yoki dastlabki rivojlanish bosqichida nutq shakllanishiga qadar bosh miya qobig‘i nutq doirasining organik jarohatlanishi oqibatida uzluksiz rivojlanmay qolishdir. “alaliya” atamasi (grekcha a – yo‘q, lotincha lalio – nutq) tarjimasi nutqning yo‘qligi, nutqsizlik holati – nutq buzilishlariga doir adabiyotlarda qadim zamonlardan beri kuzatiladi. maxsus adabiyotlarda “alaliya” atamasidan tashqari, shu nutq nuqsonini anglatuvchi quyidagi atamalardan foydalanganlar: “tug‘ma afaziya”, “ontogenetik afaziya”, “rivojlanish afaziyasi”, “disfaziya”, “nutqiy rivojlanishi sustlashuvi”, “nutqning konstituts...

This file contains 10 pages in DOCX format (21.3 KB). To download "alaliya", click the Telegram button on the left.

Tags: alaliya DOCX 10 pages Free download Telegram