nuklein kislota

PPTX 25 pages 1005.6 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1005.6 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

nuklein kislotalar, tuzilishi va vazifalari. nuklein kislotalar, tuzilishi va vazifalari. kirish nuklein kislotalar, xususan, dnk hayotning davomiyligi uchun muhim makromolekula hisoblanadi. dnk ota-onadan farzandlarga irsiylanadigan axborotni oʻzida saqlaydi, qurilish uchun sarflanadigan oqsil hosil boʻlishini boshqaradi va toʻqima, hujayra hamda organizm funksiyasining bir maromda kechishini taʼminlaydi. dnkning bu maʼlumotlarni qanday qilib tashishi hamda bu maʼlumotlarning hujayra va organizmlar tomonidan qanday qilib harakatga aylantirilishi murakkab, qiziqarli va aql bovar qilmaydigan jarayon boʻlib, uni molekulyar biologiya qismida batafsil oʻrganamiz. bu yerda esa makromolekulyar nuqtayi nazardan nuklein kislotalar bilan tanishib chiqamiz. hujayralarda dnk va rnkning ahamiyati nuklein kislotalar nukleotid deb nomlangan birliklardan tashkil topgan makromolekula boʻlib, tabiiy ravishda ikkita turda uchraydi: dezoksiribonuklein kislota (dnk) va ribonuklein kislota (rnk). dnk bir hujayrali bakteriyalardan tortib siz va men kabi juda koʻp hujayrali sutemizuvchilarga qadar barcha tirik organizmlarda mavjud genetik material hisoblanadi. ayrim viruslarning genetik materiali dnk emas, balki rnkdan iborat, ammo texnik jihatdan viruslar tirik organizm …

2 / 25

yra tomonidan zarur boʻlgan maʼlum mahsulotni ishlab chiqarish boʻyicha koʻrsatmalar beradi. dnkdan rnkga va rnkdan oqsilga koʻpchilik genlar oqsil moddalarini kodlaydi, yaʼni ular maʼlum bir oqsilni hosil qilish uchun ishlatiladigan aminokislotalar ketma-ketligini belgilaydi. dnkdagi ushbu maʼlumot oqsil sintezi uchun ishlatilishidan oldin, avvalo, genning rnk nusxasi (transkripti) yaratilishi kerak. rnkning ushbu turi informatsion rnk (irnk) deb ataladi. chunki irnk molekulasi dnk va ribosoma (irnk ketma-ketligini oʻqib, uning asosida oqsil sintez qiluvchi uskuna) oʻrtasida maʼlumot tashuvchi vazifasini bajaradi. dnkdan rnkga va rnkdan oqsilga aylanish jarayoni molekulyar biologiyaning “markaziy dogmasi” deyiladi. eng muhimi, barcha genlar ham oqsil mahsulotlarini kodlamaydi. misol uchun, ayrim genlar ribosomalarning tuzilish tarkibiy qismlari sifatida xizmat qiluvchi ribosomal rnk (rrnk) yoki transport rnk (trna)ni kodlaydi. trnk beda bargi shaklidagi rnk molekulasi boʻlib, oqsil sintezi davomida aminokislotalarni ribosomaga tashib keltiradi. yana boshqa rnk molekulalari, masalan, kichik mikrornk (mirna) boshqa genlar uchun regulyator vazifasini bajaradi va hozirgi davrda oqsil boʻlmagan molekulalarni kodlovchi …

3 / 25

os deb ataladi?] dnkdagi har bir nukleotid toʻrtta azot asosdan bittasiga ega: adenin (a), guanin (g), sitozin (s) va timin (t). adenin va guanin purinlar boʻlib, ularning tarkibida ikkita uglerod-azot saqlovchi halqa mavjud. sitozin va timin esa pirimidinlar hisoblanib, bitta uglerod-azot halqasiga ega. rnk nukleotidlari ham adenin, guanin va sitozin asoslariga ega, ammo timin oʻrniga ularda uratsil (u) deb ataladigan boshqa pirimidin asosi mavjud. yuqoridagi rasmda koʻrsatilgandek, har bir asos halqasiga turlicha funksional guruhlar birikkan boʻlib, har bir asosning oʻziga xos xususiyatga ega boʻlishini taʼminlaydi. molekulyar biologiyada azot asoslar asosning birinchi harfini keltirish orqali ifodalanadi, bu quyidagicha: a, t, g, s va u. dnk a, t, g va s dan iborat, rnk esa a, u, g va s dan iborat (yaʼni t oʻrniga u boʻladi). uglevodlar turli azot asoslari toʻplamiga ega boʻlishdan tashqari, rnk va dnk har xil uglevod molekulalarini oʻzida tutadi. dnkdagi beshta uglerodli uglevod dezoksiriboza, rnkdagi beshta uglerodli …

4 / 25

rnk zanjiriga qoʻshilgan nukleotid ikkita fosfat guruhini yoʻqotadi. shu sababli dnk yoki rnk zanjiridagi har bir nukleotid faqat bitta fosfat guruhiga ega. polinukleotid zanjirlar nukleotidlar ketma-ketligi yoʻnalganlikka ega boʻlgan polinukleotid zanjir tuzilishiga ega, yaʼni zanjir bir-biridan farq qiluvchi ikkita turlicha oxir (uch)larga ega. 5ʼ oxiri yoki zanjirning boshlanishida birinchi nukleotidning 5ʼ fosfat guruhi joylashadi. 3ʼ oxiri deb nomlangan boshqa tomonida esa oxirgi nukleotidning 3ʼ gidroksil guruhi joylashgan. dnk ketma-ketligi odatda 5ʼ dan 3ʼ ga tomon joylashadi. yaʼni 5ʼ uchida joylashgan nukleotidlar birinchi keladi, 3ʼ oxirida joylashgan nukleotidlar esa zanjir oxirida keladi. yangi nukleotidlar dnk yoki rnk zanjiriga qoʻshilganda, zanjir 3ʼ oxiridan oʻsib boradi. bunda zanjirga yangi qoʻshilayotgan nukleotidning 5ʼ fosfat guruhi zanjir oxirida joylashgan 3ʼ gidroksil guruhi bilan fosfodiefir bogʻini hosil qiladi. dnkning xususiyatlari yuqoridagi rasmning chap qismida keltirilgani kabi, dezoksiribonuklein kislota yoki dnk zanjirlari qoʻsh spiral shaklida boʻlib, bunda ikkita zanjir bir-biriga mos (komplementar) holatda mustahkam birikkan boʻladi. uglevod …

5 / 25

rakterga ega: a faqat t bilan va g faqat s bilan (yuqorida keltirilgani kabi) juft hosil qiladi. bu qoʻsh spiralning ikkita zanjiri yuqori darajada bir-biriga mos kelishi kerakligini anglatadi. masalan, agar bitta zanjirning ketma-ketligi 5ʼ-aattggss-3ʼ ekanini bilsangiz, unga komplementar zanjir 5ʼ-ttaassgg-5 ketma-ketlikka ega boʻlishi kerak. bu har bir asosning oʻz juftiga mos kelishiga imkon beradi: ikkita dnk ketma-ketligi shu tarzda mos kelganda, ular bir-biriga antiparallel holatda bogʻlanadi va spiral hosil qiladi. bu zanjirlar bir-biriga komplementar deyiladi. rnkning xususiyatlari ribonuklein kislota (rnk) dnkdan farqli oʻlaroq, odatda bir zanjirli tuzilishga ega. rnk zanjiri tarkibidagi nukleotid toʻrt xil azotli asosdan bittasini (a, u, g yoki s), riboza (beshta uglerodli uglevod) va fosfat guruhini oʻz ichiga oladi. bu yerda biz rnkning toʻrtta asosiy tipi bilan tanishib chiqamiz: informatsion rnk (irna), ribosomal rnk (rrna), transport rnk (trna) va regulyator rnk. informatsion rnk (irnk) oqsil kodlovchi gen va uning oqsil mahsuloti oʻrtasidagi oraliq molekula hisoblanadi. agar …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nuklein kislota"

nuklein kislotalar, tuzilishi va vazifalari. nuklein kislotalar, tuzilishi va vazifalari. kirish nuklein kislotalar, xususan, dnk hayotning davomiyligi uchun muhim makromolekula hisoblanadi. dnk ota-onadan farzandlarga irsiylanadigan axborotni oʻzida saqlaydi, qurilish uchun sarflanadigan oqsil hosil boʻlishini boshqaradi va toʻqima, hujayra hamda organizm funksiyasining bir maromda kechishini taʼminlaydi. dnkning bu maʼlumotlarni qanday qilib tashishi hamda bu maʼlumotlarning hujayra va organizmlar tomonidan qanday qilib harakatga aylantirilishi murakkab, qiziqarli va aql bovar qilmaydigan jarayon boʻlib, uni molekulyar biologiya qismida batafsil oʻrganamiz. bu yerda esa makromolekulyar nuqtayi nazardan nuklein kislotalar bilan tanishib chiqamiz. hujayralarda dnk va rnkning ahamiyati nukl...

This file contains 25 pages in PPTX format (1005.6 KB). To download "nuklein kislota", click the Telegram button on the left.

Tags: nuklein kislota PPTX 25 pages Free download Telegram