impuls.impulsning saqlanish qonuni

PPTX 27 pages 1.4 MB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

powerpoint presentation impuls. impulsning saqlanish qonuni impuls. impulsning saqlanish qonuni reja: impuls. impulsning saqlanish qonuni. impulsning saqlanish qonuni. jismning erkin bo`lmagan harakati. impuls. kuch va jism impulsi. avvalgi mavzuda ko‘rib o‘tilgan (1) tenglama jism ilgarilanma harakatda o‘rinli bo‘ladi va u o‘z shaklini kuch ta’sirida o‘zgartmaydi degan faraz bilan yoziladi. agar jism ta’sir vaqtida o‘z shaklini o‘zgartirsa uning har xil nuqtalari turlicha tezlanishga ega bo‘ladi va jismning harakatini o‘zgarishini u uchun tegishli bo‘lgan bitta a tezlanish bilan ifodalab bo‘lmaydi. moddiy nuqta uchun (1) ifoda har qachon ham o‘rinlidir. shuning uchun uni moddiy nuqta dinamikasining asosiy qonuni deb yuritiladi. nyuton mexanikasida moddiy nuqta massasi vaqtga bog‘liq emas, ammo tezlanish bo‘lgani uchun (2) yoza olamiz. bu yerda m–o‘zgarmas kattalik. qiymati o‘zgarmas massani hosila belgisi ostiga kiritish mumkin. shuning uchun (2) ni ko‘rinishda yozish mumkin. –kuchning u ta’sir etib turgan vaqtga ko‘paytmasi bilan o‘lchanadigan vektor kattalik kuch impulsi deyiladi. jism massasining uning tezligiga ko‘paytmasiga …

2 / 27

a bo‘ladi. bundan chiqadi. bu impulsning saqlanish qonunidir. (1) ifoda inersial sanoq sistemasida joylashgan moddiy nuqta yoki yakka jism uchun o‘rinli ekanini ta’kidlagan edik. nyutonni uchinchi qonuniga asosan inersial sanoq tizimidagi jismlar sonini ikkitaga yetkazilsa, ularning ta’sirlashuv qonuni o‘zgacha (ya’ni ) bo‘ladi. fizikada ikki va undan ortiq o‘zaro ta’sirlashuvchi jismlar to‘plami jismlar tizimi deyiladi. bunday tizimga xos xususiyatlardan biri shuki, uni tashkil qiluvchi jismlar o‘zaro ta’sirlashadilar. bu ta’sirlashuvlarning yo‘nalishi va kattaligining baholovchi kuchlar ichki kuchlar deyiladi va f harfi bilan belgilanadi. faqat ichki kuchlar ta’sirida bo‘lgan jismlar to‘plami yopiq (berk) tizim (sistema) deyiladi. agar jismlarning bir qismiga yoki hammasiga tashqi kuchlar ta’sir etsa, bunday tizim ochiq hisoblanadi. tashqi kuchlarga harakatlantiruvchi kuchlar, ishqalanish kuchlari, qarshilik kuchlari, tortishish va itarishish kuchlari kiradi. shu ma’noda yopiq tizim bu ideal tushunchadir. faqat koinotdagi obektlarga nisbatan yopiq tizim tushunchasi qo‘llaniladi xolos. aytaylik, ikkita jism inersial sanoq tizimida joylashgan bo‘lsin. ularning impulslarini va deylik. ular bir-birlari …

3 / 27

. tizimni impulsini o‘zgartirish yoki unga tezlanish berish uchun yopiq tizimni ochiq xolga keltirish ya’ni undagi jismlarning bir qismiga yoki xammasiga tashqi kuchlar bilan ta’sir qilmoq kerak. aytaylik, n ta jismdan iborat tizim inersial sanoq tizimida joylashgan bo‘lsin. ularning har biriga ta’sir etadigan tashqi kuchlarni mos ravishda deb belgilaylik, jismlarning o‘zaro ta’sir ichki kuchlarni fik bo‘lsin. har bir jism uchun dinamikaning ii qonuni quyidagicha bo‘ladi: ……………………………………….... ularni hadma-had qo‘shsak va dinamikaning iii-qonuniga asosan ichki kuchlarning vektor yig‘indisi nolga teng bo‘lishini hisobga olsak. (7) chiqadi. jismlar tizimi impulsidan vaqt bo‘yicha olingan xosila tizimdagi jismlarga ta’sir qilayotgan barcha tashqi kuchlar yig‘indisiga teng ekan. agar jismlar tizimiga tashqi kuchlar ta’sir etmasa bo‘lib, (7) ifoda ko‘rinishiga keladi. bundan (8) chiqadi. (6) va (8) lar bir xil ma’noga ega ya’ni tizimdagi jismlar orasidagi o‘zaro ta’sir qanday bo‘lishidan qatiy nazar, uning impulsi o‘zgarmaydi. bu ifoda mn yoki jismlar tizimining impul’sini saqlanish qonuni deyiladi, ya’ni jismlar to‘plamida …

4 / 27

iya-kuch ta’sirida harakatlanayotgan jismning energiyasidir. kinetik energiyani o‘zgarishi bilan jismni tezligini dan gacha o‘zgartuvchi kuchning ishi orasidagi bog‘lanishni topaylik. integrallasak bu yerda jismni kinetik energiyasining matematik ifodasidir. demak, bo‘lib natijali kuchning ishi jismning kinetik energiyasini o‘zgarishiga teng bo‘ladi: (1) kinetik energiya ifodasini impuls orqali ko‘rinishida ham yozish mumkin. demak, mutanosiblik o‘rinli bo‘ladi. jismni kinetik energiyasi jism to‘la to‘xtaguncha bajargan ishiga teng: b) o‘zaro ta’sirlashuvchi jismlarning yoki bir jism qismlarining joylanishlariga bog‘liq bo‘lgan energiya potensial energiya deyiladi. potensial energiya kuch maydonlarini mavjudligi bilan uzviy bog‘langandir. demak, potensial energiyani juda aniq hisoblash mumkin, shuning uchun har bir konkret xolda sistemani eng kam potensial energiyali (xattoki ) xolati tanlab olinadi va bunga nisbatan boshqa ikkinchi xolatdagi potensial energiya hisoblanadi. demak, potensial energiya sistemani aniq bir rolatdan ikkinchi (masalan, nolinchi) xolatga utishida konservativ kuchlarning bajargan ishiga tengdir. masalan: m massali jism yerda h ga ko‘tarilsa, bo‘ladi. potensial energiyani hisoblashni universal formulasi yo‘q. har bir …

5 / 27

qonuni - juda ko‘p eksperimental tajribalarning umumlashgan natijasidir. berk cistema (jismlariga hech qanday tashqi kuchlar ta’sir etmaydigan sistema) massalari va tezliklari bo‘lgan moddiy nuqtalardan tashkil topgan bo‘lsin. ular orasidagi o‘zaro ta’sir konservativ kuchlar bo‘lsin. faqat konservativ kuchlar ta’siri ostida bo‘lgan sistemalar konservativ sistemalar deb ataladi. f tashqi kuch ham konservativdir. nyuton ii qonuniga binoan har bir moddiy nuqtani harakat tenglamasi …………………………………… shuning uchun moddiy nuqtalarni har biri dt vaqt ichida ds1, ds 2 , ... ds n elementar ko‘chishga ega bo‘ladi. u holda …………………………………… bu yerda ekanini hisobga olsak …………………………………………….. bu ifodalarni yig‘indisini olsak, bu yerda: 1) mn larning kinetik energiyasi 2) sistemadagi konservativ kuchlarning dsi ko‘chishda bajargan ishi esa edi. 3) uchinchi ifoda tashqi kuchning ishi. shuning uchun bundan (3) chiqadi. bu mexanik energiyaning saqlanish qonunidir ya’ni oralarida faqat konservativ kuchlar ta’sir etadigan jismlarning berk sistemasini to‘la mexanik energiyasi o‘zgarmaydi. demak, konservativ sistemalarda mexanik energiya boshqa turdagi (issiqlik, elektr, …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "impuls.impulsning saqlanish qonuni"

powerpoint presentation impuls. impulsning saqlanish qonuni impuls. impulsning saqlanish qonuni reja: impuls. impulsning saqlanish qonuni. impulsning saqlanish qonuni. jismning erkin bo`lmagan harakati. impuls. kuch va jism impulsi. avvalgi mavzuda ko‘rib o‘tilgan (1) tenglama jism ilgarilanma harakatda o‘rinli bo‘ladi va u o‘z shaklini kuch ta’sirida o‘zgartmaydi degan faraz bilan yoziladi. agar jism ta’sir vaqtida o‘z shaklini o‘zgartirsa uning har xil nuqtalari turlicha tezlanishga ega bo‘ladi va jismning harakatini o‘zgarishini u uchun tegishli bo‘lgan bitta a tezlanish bilan ifodalab bo‘lmaydi. moddiy nuqta uchun (1) ifoda har qachon ham o‘rinlidir. shuning uchun uni moddiy nuqta dinamikasining asosiy qonuni deb yuritiladi. nyuton mexanikasida moddiy nuqta massasi vaqtga bog‘liq emas,...

This file contains 27 pages in PPTX format (1.4 MB). To download "impuls.impulsning saqlanish qonuni", click the Telegram button on the left.

Tags: impuls.impulsning saqlanish qon… PPTX 27 pages Free download Telegram