psixologik tadqiqotni rejalashtirish

PPTX 23 pages 6.8 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.8 MB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

psixologik tayyorladi: jalolova dilobar psixologik tadqiqotni rejalashtirish t s d e d u k t i v y u a r a b n i g i p o t e z a r e d a m p r e d m e t o l v j q m e t o d o l o g i y a a i a t j m u a m m o y m l i q q o b i g i p o t e t i k o s d e e m p i r i k u d i t a n l a n m a h e x l p l v d sh a a b d u k t i v u k reja: muammo va muammoli vaziyat gipotetik-deduktiv va induktiv-abduktiv tadqiqotlar tadqiqot muammosining nazariy tahlili. metodologiya tanlovi eksperiment psixologiyadagi …

2 / 23

onal adabiyotlarni jiddiy o‘rganmasdan amalga oshirib bo‘lmaydi. tadqiqotchi empirik bosqichga o‘tishdan oldin jiddiy nazariy ish olib boradi: nazariy gipotezalarni ilgari suradi, ularning asosida empirik gipotezalarni shakllantiradi va keyinchalik ularni amaliy tekshiruvdan o‘tkazadi. ko‘rinib turibdiki, bu turdagi tadqiqotlar gipotezalarni ilgari surish va ularni empirik sinovdan o‘tkazishga yo‘naltirilgan. gipotetik-deduktiv tadqiqotlarda: hozirgi vaqtda tadqiqotlarning ikki asosiy turi ajratiladi: gipotetik-deduktiv induktiv-abduktiv tadqiqotlar. induktiv-abduktiv tadqiqotlar esa ochiq izlanish tipidagi tadqiqotlar bo‘lib, ularning maqsadi — empirik kashfiyotlar, induktiv gipotetik umumlashtirishlar, empirik ma’lumotlardan nazariyalarni ishlab chiqishdir. bu turdagi tadqiqotlarda gipotezalar tadqiqot jarayonida paydo bo‘ladi. albatta, ular faktik material asosida tekshiriladi, lekin asosiy maqsad — tekshirish emas, balki kashf etishdir. gipotetiko-deduktiv tadqiqotlarda tadqiqot boshida aniq gipotezalarni shakllantirish va ularni empirik tekshirish tartibini rejalashtirish zarur. induktiv-abduktiv tadqiqotlarda esa tadqiqotning boshlang‘ich bosqichida faqat umumiy yo‘nalishni belgilovchi bayonotlar yetarli bo‘lishi mumkin yoki bu bosqichda faqat tadqiqot savollarini belgilash bilan cheklaniladi. psixologiyadagi ko‘plab tadqiqotlar aralash tipda bo‘ladi: ularda ham gipotezalarni tekshirishga oid …

3 / 23

lanilishi mumkin. sifatli metodlar eksperimentlarda ham qo‘llanilishi mumkin — bu holatda ular gipotezalarni tekshirish uchun ishlatiladi. miqdoriy metodlar esa izlanish tadqiqotlari kontekstida qo‘llanilishi mumkin, masalan, psixologik o‘zgaruvchilarning ko‘p o‘lchovli o‘lchovlari holatida empirik umumlashtirishga xizmat qiladi. bunday hollarda olingan ma’lumotlar eksplorator faktor tahlili yordamida qayta ishlanadi, bu esa o‘zgaruvchilar o‘rtasidagi bog‘liqliklar haqida oldindan nazariy gipoteza bo‘lmasa ham yashirin o‘zgaruvchilarni (faktorlarni) aniqlash imkonini beradi. 2. tadqiqot muammosining nazariy tahlili. metodologiya tanlovi. tadqiqot “maqsadi”; “vazifasi”; “ob`ekti”; “predmeti” tushunchalarini aniqlashtirish va o`zaro munosabatlari asosiy tushunchalarning interpretatsiyasi va opresionlashtirish. tadqiqot farazi. farazning ko`rinishlari va funksiyasi. farazga qo`yiladigan talablar. tadqiqot muammosi — bu ilmiy izlanishga asos bo‘ladigan, hali to‘liq yechilmagan yoki ziddiyatli holatni ifodalaydi. nazariy tahlil — muammoni chuqur tushunish uchun mavjud adabiyotlar, nazariy yondashuvlar, ilgari o‘tkazilgan tadqiqotlar asosida tahlil qilish jarayoni. tadqiqot muammosining nazariy tahlili bu bosqichda tadqiqotchi: muammoning dolzarbligini asoslaydi, mavjud yondashuvlar orasidagi bo‘shliqlarni aniqlaydi, o‘z tadqiqotining nazariy poydevorini quradi. tushuncha ta’rifi o‘zaro munosabati …

4 / 23

alarning interpretatsiyasi interpretatsiya — bu tushunchaning mazmunini nazariy jihatdan ochib berish, uni ilmiy kontekstda aniqlashtirish demakdir. tadqiqotda ishlatilayotgan har bir tushuncha (masalan, motivatsiya, stress, o‘z-o‘ziga munosabat) turli nazariy maktablarda turlicha talqin qilinishi mumkin. shu sababli: tadqiqotchi o‘z ishlanmasida qaysi nazariy yondashuvga asoslanayotganini ko‘rsatishi kerak. tushunchaning aniq, kontekstga mos ta’rifi berilishi zarur. bu ta’rif tadqiqot savollari, gipotezalar va metod tanloviga bevosita ta’sir qiladi. misol: “perfektsionizm” tushunchasi ba’zi nazariyalarda ijobiy sifat (intilish), boshqalarida esa salbiy (muqarrar qoniqmaslik) sifatida talqin qilinadi. tadqiqotchi aynan qaysi nuqtai nazardan foydalanayotganini ko‘rsatishi kerak. tushunchalarning operatsionallashtirilishi operatsionallashtirish — bu nazariy tushunchani empirik o‘lchash mumkin bo‘lgan shaklga aylantirish jarayoni. ya’ni, tushuncha qanday ko‘rsatkichlar, testlar, savollar yoki kuzatuvlar orqali o‘lchanadi? bu bosqichda tushunchaning amaliy ifodasi aniqlanadi. tadqiqotchi tushunchani qanday metodlar yordamida o‘lchashini belgilaydi. operatsion ta’riflar standartlashtirilgan metodikalar yoki avtorlik indikatorlari orqali berilishi mumkin. misol: “stress” tushunchasi operatsionlashtirilganda, u masalan, kortisol darajasi, so‘rovnoma ballari, yoki xulqdagi o‘zgarishlar orqali o‘lchanadi. 3. eksperiment …

5 / 23

uzatuv, kvazieksperiment, eksperiment — tasvirlanadi. tor ma’noda esa “eksperimental tadqiqot” deganda faqat eksperiment metodi yordamida ma’lumot to‘plashga asoslangan empirik tadqiqot tushuniladi. eksperiment metodining o‘ziga xosligi shundaki, u o‘zgaruvchilar o‘rtasidagi sabab-oqibat bog‘liqlikni tekshirish imkonini beradi. tor ma’nodagi eksperiment — bu empirik metod hisoblanadi. eksperimentning validligi o‘zgaruvchilar o‘rtasidagi bog‘liqlik, ayniqsa nazariyaning maqomi haqida xulosa chiqarish faqat eksperiment validlik talablariga javob bergan taqdirdagina mumkin bo‘ladi. validlik — bu eksperimentni rejalashtirish va eksperimental dizaynni tanlashda tadqiqotchi e’tibor qaratishi kerak bo‘lgan nazorat tamoyili hisoblanadi. psixologiyada validlik umumiy ma’noda tadqiqot vositalarining adekvatligi va asoslanganligi sifatida talqin qilinadi. validlik tadqiqot natijalariga ishonch bildirish imkonini beradi. shunga ko‘ra, eksperimentning validligi — bu eksperiment sifatining darajasi bo‘lib, u chiqarilgan xulosalarning asoslanganligini kafolatlaydi. r. gottsdanker (1982) “ideal eksperiment” tushunchasini kiritadi — bu fikriy idealizatsiya bo‘lib, real eksperimentni baholashda mezon sifatida xizmat qiladi. gottsdankerdan ko‘ra, ideal eksperiment quyidagi uch shartga javob beradi: 01 02 03 ideal eksperiment — ya’ni, barcha tasodifiy …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "psixologik tadqiqotni rejalashtirish"

psixologik tayyorladi: jalolova dilobar psixologik tadqiqotni rejalashtirish t s d e d u k t i v y u a r a b n i g i p o t e z a r e d a m p r e d m e t o l v j q m e t o d o l o g i y a a i a t j m u a m m o y m l i q q o b i g i p o t e t i k o s d e e m p i r i k u d i t a n l a n m a h e x l p l v …

This file contains 23 pages in PPTX format (6.8 MB). To download "psixologik tadqiqotni rejalashtirish", click the Telegram button on the left.

Tags: psixologik tadqiqotni rejalasht… PPTX 23 pages Free download Telegram