biomexanika

DOC 7 pages 46.5 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 46.5 KB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

1-mavzu kirish. biomexanika reja: qattiq jismlarning va biologik to'qimalarning mexanik xususiyatlari materiallarning mexanik xususiyatlari va ularni tekshirish usullari biologik to'qimalarning mexanik xususiyatlari tirik organizmlardagi biomexanika bilan bog'liq ba'zi masalalar ortopediya, protezlash va to'qima muhandisligida suyak mexanikasining qo'llanilishi 1 biomexanika – tirik organizmlarning harakatlarini va ularning fizik kuchlar, masalan, suyaklar, mushaklar, bo'g'imlar va boshqa to'qimalar bilan o'zaro ta'sirlarini o'rganadigan ilmiy soha. u asosan tana harakatlarini, mushak kuchlarini, suyak elastikligini va bo'g'im funksiyalarining tamoyillarini matematik modellash bilan shug'ullanadi. ushbu soha sport, tibbiyot, robototexnika va boshqa ko'plab sohalarda qo'llaniladi. biomexanikani o'rganish orqali jarohatlarni oldini olish, harakat strategiyalarini optimal tarzda ishlab chiqish yoki ortopedik qurilmalarni yaratish mumkin. 1. jismlarni deformatsiyalash usuli moddalarning uchta holatda mavjud bo'lishi mumkin: qattiq, suyuq va gaz. qattiq moddalar o'z navbatida ikki turga bo'linadi: kristalli va amorf qattiq moddalar. gazlar gazlarning atomlari va molekulalari bir-biriga zaif bog'langan va tarqalgan. shuning uchun gazlar aniq shakl yoki hajmga ega bo'lmaydi. gazlarning atomlari …

2 / 7

arishi. ushbu o'zgarish uning shakli va hajmida o'zgarishga olib keladi. deformatsiyaning bir nechta turlari mavjud: cho'zilish va siqilish deformatsiyasi siljish deformatsiyasi egilish deformatsiyasi buralish deformatsiyasi cho'zilish deformatsiyasi – agar biz ob'ektga ikki tomondan qarama-qarshi kuchlarni qo'llasak, u cho'ziladi. masalan, agar biz rezinani ikki tomondan tortsak, u cho'ziladi. uning uzunligi original uzunligiga nisbatan o'zgaradi. tibbiyotda, mushaklar va to'qimalarda cho'zilish deformatsiyasini ko'rish mumkin. misol: mushaklarning cho'zilishi: agar mushaklar juda kuchli yoki uzoq vaqt cho'zilsa, ular cho'zilish deformatsiyasiga uchraydi. masalan, yuqori intensivlikdagi mashqlarni bajarayotgan sportchi mushaklarini haddan tashqari cho'zib, mushak tolalarini yirtiishi yoki jarohatlanishi mumkin. siqilish deformatsiyasi – ma'lum bir materialni siqib, uning qisqarishiga yoki zichlashishiga olib keladi. tibbiyotda, suyaklar yoki to'qimalarning siqilishi deformatsiyasiga misol sifatida keltirish mumkin. misol: suyakning siqilishi: agar suyaklar haddan tashqari yukka duchor bo'lsa, ular siqilish deformatsiyasiga uchrashi mumkin. masalan, siqilishning haddan tashqari bosimi tufayli, orqa miya disklari siqilib, herniya yoki vertebral siqilish (osteoporoz) kabi holatlar yuzaga kelishi mumkin. …

3 / 7

rial yoki tuzilmaning kelib chiqqan o'zgarish. ko'pincha, materiallarga tashqi kuchlar ta'sirida shakl o'zgaradi. bükülüş deformatsiyasi ko'plab qurilish materiallarida kuzatiladi. mexanik xususiyatlar va biologik to'qimalar suyak to'qimasi suyak – mushak-skelet tizimining asosiy materiali hisoblanadi. odam skeleti 200 dan ortiq suyakdan tashkil topgan. skelet tana uchun tayanch bo'lib, harakat qilishga yordam beradi. o'rta yoshdagi odamda skelet taxminan 12 kg (tanadagi umumiy og'irlikning 18%) ni tashkil etadi. kichik suyak to'qimasi hajmining yarmi anorganik moddalardan tashkil topgan, bu modda suyakning mineral tarkibi bo'lgan gidroksiapatitdir. bu moddalar mikroskopik kristallar shaklida mavjud. suyakning boshqa qismi organik materialdan tashkil topgan bo'lib, asosan kollagenni o'z ichiga oladi. kollagen – yuqori molekulyar birikma bo'lib, yuqori elastikligi bilan ajralib turadigan tolali oqsildir. suyak to'qimasining mexanik xususiyatlari ko'plab omillarga bog'liq: yosh, kasalliklar va o'sish sharoitlari. odatiy holatda, suyak to'qimasining zichligi 2400 kg/m³, uning young moduli esa e = 100 mpa bo'lib, nisbiy deformatsiya 1% gacha yetishi mumkin. turli deformatsiya turlarida suyaklar …

4 / 7

u juda yuqori mexanik kuchga ega. terining eng katta organ bo'lib, uning funksiyalari butun organizmning holati bilan chambarchas bog'liqdir. terida turli kasalliklar tufayli turli o'zgarishlar yuzaga kelishi mumkin. teri odatda uch qavatdan iborat geterojen to'qima sifatida qaraladi, bu qatlamlar bir-biriga juda yaqin bo'lsa-da, tabiati, tuzilishi va xususiyatlari bo'yicha farqlanadi: epidermis, dermis va teri osti to'qimasi. epidermisning ustki qatlamida keratinlashtirilgan qavat joylashgan. terining har bir qatlamining va uning mexanik funksiyalarining xususiyatlari uning tarkibiy qismlarining biomekanik xususiyatlari va ularning tartibiga bog'liq. terining umumiy tarkibida kollagen va elastin tolalari hamda ekstratsellyulyar matritsa mavjud. kollagen terining quruq massasining 75% ini, elastin esa 4% ini tashkil etadi. odatiy holatda, terining zichligi 1100 kg/m³ ni tashkil qiladi (masalan, qo'l va ko'krak kabi joylarda). elastin juda yuqori darajada cho'ziluvchan (200-300% gacha), kollagen esa 10% gacha cho'zilishga qodir. terining tarkibiy qismlarining mexanik xususiyatlari quyidagilardir: kollagen: e = 10-100 mpa, σ_max = 100 mpa elastin: e = 0.5 mpa, …

5 / 7

lar ham avtomatik ishlaydi va ichki organlardagi harakatlarni (masalan, ovqatning hazm tizimi orqali harakatlanishini) ta'minlaydi. mushaklar kollagen va elastin tolalaridan tashkil topgan bo'lib, ularga kuch va elastiklik beradi. mushaklarning asosiy funksiyasi qisqarish va bo'shashish bo'lib, bu harakatni ta'minlaydi. mushaklar ishlaganda energiya hosil qiladi va tana haroratini saqlashga yordam beradi. har bir mushak turi o'ziga xos xususiyatlarga ega: skelet mushaklari tezda va katta kuch bilan qisqaradi, ammo tezda charchaydi. yurak mushagi uzluksiz ishlaydi va charchamaydi. yumshoq mushaklar sekin ishlaydi, lekin uzoq vaqt davomida faoliyat ko'rsatishi mumkin. biomekanikada ba'zi masalalar bo'g'imlar – bu suyaklarni bog'lab, ular orasida harakatlanishni ta'minlovchi tuzilmalar hisoblanadi. bo'g'imlar tanadagi suyaklar orasidagi bog'lanishni ta'minlab, harakatni amalga oshiradi. ular turli shakl va funksiyalarga ega bo'lishi mumkin. bo'g'imlar uch xil turga bo'linadi: harakatsiz bo'g'imlar (sinartrozlar) – bu bo'g'imlar suyaklar orasida hech qanday harakatga yo'l qo'ymaydi. masalan, bosh suyagi suyaklari orasidagi bo'g'imlar. qisman harakatlanadigan bo'g'imlar (amfiartrozlar) – bu bo'g'imlarda suyaklar bir-biriga nisbatan …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biomexanika"

1-mavzu kirish. biomexanika reja: qattiq jismlarning va biologik to'qimalarning mexanik xususiyatlari materiallarning mexanik xususiyatlari va ularni tekshirish usullari biologik to'qimalarning mexanik xususiyatlari tirik organizmlardagi biomexanika bilan bog'liq ba'zi masalalar ortopediya, protezlash va to'qima muhandisligida suyak mexanikasining qo'llanilishi 1 biomexanika – tirik organizmlarning harakatlarini va ularning fizik kuchlar, masalan, suyaklar, mushaklar, bo'g'imlar va boshqa to'qimalar bilan o'zaro ta'sirlarini o'rganadigan ilmiy soha. u asosan tana harakatlarini, mushak kuchlarini, suyak elastikligini va bo'g'im funksiyalarining tamoyillarini matematik modellash bilan shug'ullanadi. ushbu soha sport, tibbiyot, robototexnika va boshqa ko'plab sohalarda qo'llaniladi. biomexani...

This file contains 7 pages in DOC format (46.5 KB). To download "biomexanika", click the Telegram button on the left.

Tags: biomexanika DOC 7 pages Free download Telegram