biologik va ekologiya tushunchalarini rivojlantish

DOC 5 pages 74.5 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 74.5 KB

File type DOC

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

biologik va ekologiya tushunchalarini rivojlantish reja: 1. tushunchalarni rivojlantirish nazaryasi. 2. bioglogik tushunchalar. 3. tushunchalarning xosil bo’lish shartlari. tushunchalarni rivojlantirish nazariyasi. o’qitishning maqsadi — o’quvchilarga tushunarli (ongli), sistemali va puxta bilim berishdir. o’qitish protsessida o’quvchilarning fikrlash faoliyatini to’g’ri tashkil etish ularga yuqori saviyada xal qiluvchi sharti hisoblanadi, keyingi o’n yilda biologiya metodikasida ta’lim printsepida tushunchalarni rivojlantnrish nazariyasi tarkib topdi va mustahkam o’rin oldi. bilim - narsa va xodisalarning muhim belgi va xususiyatlar, protsesslar va ular o’rtasidagi bog’lanishlar to’g’rnsida fan aniqlagan tushunchalardan tarkib topgan. tushunchalar insonga uning dunyoni idrok etishidagi intilishlarida yordam beradi. tushuichalar bilan ish ko’rish, f. engelg’sning ta’rifi bo’yicha, fikrlash (fikr yuritish) demakdir. odam tushunchalar vositasida fikr yuritadi. fikr real dunyoni aks ettiradi va bilmaslikdan bilishga tomon qator bosqichlarni bosib o’tadi. tashqi dunyoni idrok etishda narsa va hodisalarni sezish, ya’ni ular ayrim xossalarining namoyon bo’lishi boshlang’ich moment hisoblanadi. sezgi (sezish)lardan narsani butunlay aks ettiruvchi idrok vujudga keladi, bu anglab …

2 / 5

ng fikrdagi, ya’ni tushunchalar bir-biridan keyin bir-biriga bog’liq bo’lmagan holda tekshirilishi lozim bo’lgan ayrim-ayrim, o’zgarmas, qotib qolgan, xamisha bir zaylda turadigan narsalardir»2. dialektik tushuichalar dinamik (harakatchan) holatdadir: «inson tushunchalari xarakatsiz emas, balki abadiy xarakatda bo’lib, biridan biriga o’tib turadi, biri ikkinchisiga qo’shilib turadi, busiz ular tirik xayotni aks ettirmaydi»3. bundan qonuniyat fanda, xastda, maktab ta’limida namoyon bo’ladi. tushunchalarni rivojlantirish - o’quvchilarga butun ta’lim va tarbiya. berish protsessining xarakatlantiruvchi kuchidir. «tushunchalarni analiz qilish, ularni o’rganish, ulardan foydalanish (engelg’s) hamisha tushunchalar xarakatini, ularning aloqadorligini, ularning bir-biriga o’tishlarini o’rganishnn talab etadi»1. barcha metodologik qoidalar tushunchalarni va ularning rivojlanishini tarixiy idrok etish va ta’lim protsessida to’g’ri tushunib olishning asoslanishi hisoblanadi. o’qituvchi har bir kursda, o’quv predmetida asosiy tushunchalarni belgilab olmog’i va ularni tinmay o’zining metodik diqqat-e’tiborida tutmog’i, ularga har xil materialni o’rganishda va turlicha bog’lanishda qaytmog’i lozim. tushunchalar asta-sekin rivojlanib, anglashilib borish bilan mukammallashib boradi. bundan ma’lum bo’ladiki, tushunchalarning rivojlanishi alohida ta’lim-tarbiyaviy ahamiyatga egadir. …

3 / 5

biologiya predmetiga kiritilgan fan asoslari bilan belgilanadi. shunday qilib, morfologik, anatomik, fiziologik, ekologik, sistematik, filogenetik, tsitologik, embriologik, genetik, shuningdek, agronomik tushunchalar maktab biologiya kursining asosiy biologik tushunchalaridir. odam anatomiyasi, fiziologiyasi va gigienasi kursida esa yuqoridagilardan tashqari meditsina tushunchalari xam mavjuddir. bu tushunchalar oddiy va murakkab, maxsus va umumbiologik bo’lishi mumkin. har bir tushuncha asta-sekin rivojlanadi, murakkablashib boradi. bilimning bir elementini o’z ichiga olgan oddiy, dastlabki tushuncha boshqa oddiy tushunchalar bilan birlaishb murakkab tushunchani xosil qiladi. masalan, «barg» tushunchasi tema bo’yicha birinchi darsda oddiy, birlamchi tushuncha hisoblanadi. bunda o’quvchilar barg tomirli yashil plastinka va bandga ega ekanligi, ya’ni uning tashqi shakli to’g’risida tushuncha oladilar. temani o’rganishning oxirida, o’ninchi darsda «barg» tushunchasi bilimning qator elementlarini o’z ichiga olgan murakkab tushunchaga aylanadi. o’quvchilar bargning har xil shakllari, anatomik tuzilishi, quyosh yorug’ligida karbonat angidrid gazini o’zlashtirish yo’li bilan bargda organik moddaning hosil bo’lishi, bargning nafas olishi, suv bug’lantirishi, xar xil o’simliklarda bargning moslanuvchanlik belgilari …

4 / 5

ziologiya - organlarning nafas olishi, oziqlanishi (avval mineral, keyin havo bilan oziqlanishi), o’simlikda oziq moddalarning harakatlanishi to’g’risidagi tushunchalar rivojlanib boradi. zoologiya kursida xar qaysi hayvon to’g’risidagi tushuncha uning morfologiyasi, anatomiyasi, fiziologiyasi va ekologiyasi to’g’risidagi tushunchalarni birlashtiradi. ayni paytda organizmlarning evolyutsion murakkablashib borishi to’g’risidagi tushuncha rivoj-lanib boradi. odam anatomiyasi, fiziologiyasi va gigienasi kursida oddiy tushunchalar to’planib har bir organ, masalan, yurak, o’pka, miya va boshqalarning anatomiyasi to’g’risidagi murakkab tushunchalarni beradi. bu tushuncha hujayra, to’qima, butun organ va barcha organlar sistemasida boradigan funktsional protsesslar to’g’risidagi tushuncha bilan chambarchas bog’liqdir. organ to’g’risidagi tushuncha asta-sekin ancha murakkab- anatomofiziologik, ya’ni organlar sistsmasi to’g’risidagi tushunchaga aylanadi. odam organizmini bundan keyingi o’rganish davomida organlar sistemasi (masalan, qon aylanish organlari) to’g’risidagi tushuncha uning boshqa sistemalar bilan o’zaro bog’lanishini ko’rib o’tishda yanada ko’iroq chuqurlashadi. keltirilgan misollardan ko’rinib turibdiki, bir qator hollarda oddiy tushunchalar nisbatan oddiy va nisbatan murakkab bo’lishi mumkin. bir kurs doirasida rivojlantiriladigan tushunchalarni maxsus tushunchalar deyiladi. ular …

5 / 5

gilari va ularning oldini olish to’grisidagi tushunchalar maxsus tushunchalar xisoblanadi. umumiy biologiyada turning realligi va uning nisbatan doimiyligi, gomologiya va analogiya xodisalari. atf, autoreproduktsiya (o’z-o’zini tiklash). gen, gepotii, fenotii va boshqalar.to’g’risidagi maxsus tushunchalar o’rganiladi. maxsus tushunchalarni gruppalarga birlashtirish mumkin: predmetlar (ayrim o’simlik xamda xayvonlar va ularning organlari) to’g’risidagi tushunchalar, xodisalar (fiziologik protsesslar) va o’zaro bog’lanishlar (tuzilshim va funktsiyalari, ekologik, sistematik va bog’lanishlar) to’g’risidagi tushunchalar. butun tabiatga, barcha tirkk orgamizmlarga taalluqli biologik qonuniyatlar to’g’risidagi va ayrim biologik kurslarning maxsus tushunchalarni umumlashtiruvchi tushunchalar umumbiologik tushunchalar hisoblanadi, hujayra xayot birligi ekapligi, organizmlar tuzilishi va funktsiyasining birligi, organizm bilan muhitning o’zaro bog’liqligi, organizmning o’z-o’zini boshqaruvchi sistema ekanligi, moddalar almashinuvi va energiyasining o’zgarishi, organizmlarning o’z-o’zini vujudga keltirishi, dunyonni. evolyutsion rivojlanishi to’g’risidagi tushunchalar umumbiologik tushunchalardir. nazorat savollari. 1. ukitishning maksadi. 2. tushunchalarining uzaro boglikligi. 3. botanikada tushunchalarning rivojlanishi. 4. zoologiyada tushunchalarning rivojlanishi. 5. odam anatomiyasida tushunchalarning rivojlanishi. 6. umumiy biologiyada tushunchalarning rivojlanishi.

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biologik va ekologiya tushunchalarini rivojlantish"

biologik va ekologiya tushunchalarini rivojlantish reja: 1. tushunchalarni rivojlantirish nazaryasi. 2. bioglogik tushunchalar. 3. tushunchalarning xosil bo’lish shartlari. tushunchalarni rivojlantirish nazariyasi. o’qitishning maqsadi — o’quvchilarga tushunarli (ongli), sistemali va puxta bilim berishdir. o’qitish protsessida o’quvchilarning fikrlash faoliyatini to’g’ri tashkil etish ularga yuqori saviyada xal qiluvchi sharti hisoblanadi, keyingi o’n yilda biologiya metodikasida ta’lim printsepida tushunchalarni rivojlantnrish nazariyasi tarkib topdi va mustahkam o’rin oldi. bilim - narsa va xodisalarning muhim belgi va xususiyatlar, protsesslar va ular o’rtasidagi bog’lanishlar to’g’rnsida fan aniqlagan tushunchalardan tarkib topgan. tushunchalar insonga uning dunyoni idrok etishidagi in...

This file contains 5 pages in DOC format (74.5 KB). To download "biologik va ekologiya tushunchalarini rivojlantish", click the Telegram button on the left.

Tags: biologik va ekologiya tushuncha… DOC 5 pages Free download Telegram