ekosistemalar va biosfera

DOCX 17 pages 28.4 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.4 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

ekosistemalar ekosistemalar. biosfera. reja: 1. ekosistemalar va ularning tuzilmasi. ekosistemada energiya okimi. 2.ekosistemalar maxsuldorligi. 3.ekosistemadagi uzgarishlar. suktsessiya. 4.biosfera va uning xususiyatlari. tayanch iboralar: ekosistema.produtsent, konsument va redutsentlar. biogeotsenoz. ozik zanjiri. trofik daraja. birlamchi va ikkilamchi maxsuldorlik. ekologik piramida koidasi. davriy va yunaltirilgan uzgarishlar. ekzogenetik va endogenetik almashinish. suktsessiya. klimaks xolat. agroekosistema. biosfera. 1.organizmlar jamoasi anorganik muxit bilan chambarchas boglangan. usimliklar tanasiga tashkaridan uglerod iv-oksid, suv, kislorod va mineral tuzlar tushib turgandagina yashay oladi. geterotrof organizmlar usimliklar xisobiga yashasada, ular xam kislorod va suv kabi anorganik moddalarga muxtojdir. xar kanday muxitda xam, agar anorganik moddalar zaxirasi tiklanib turmasa, ular tugab kolishi mumkin. organizmlarning xayot faoliyati uchun zarur bulgan biogen elementlarning atrof muxitga kaytarilishi organizmning xayot faoliyati jarayonida (nafas olish, ekskretsiya) xamda ular ulgandan keyin parchalanishi natijasida yuz beradi. demak, jamoalar noorganik muxit bilan shunday sistema xosil kiladiki, bu sistema ichida organizmlarning xayot faoliyati natijasida yuzaga chikadigan atomlar okimi davra xosil kilib …

2 / 17

tlarning yoki boshka konsumentlarning organik moddasini istimol kiladi va uni yangi shaklga utkazadi. redutsentlar ulik koldiklar xisobiga yashaydi va organik birkmalarni anorganik birkmalar xolatiga utkazadi. organizmlarning bunday guruxlarga ajratish nisbiydir. chunki produtsentlar va konsumentlar kisman redutsentlar vazifasini xam bajaradi, tashki muxitga anargonik birkmalar xam ajratadi. atomlarning doira buylab aylanishi konsumentlarsiz xam amalga oshishi mumkin. lekin bunday ekosistemalar juda kam. masalan, fakat mikroorganizmlardan iborat ekosistemada bu xodisa kuzatiladi. ekosistemaning xajmi juda turli-tuman. daraxt pustlogidagi lishayniklar tuplamidan tortib, butun er sharini aloxida ekosistema deb karash mumkin. kichik ekosistemalarda xam biogen elementlarning aylanishi ruy beradi. lekin moddalarning va organizmlarning ekosistema chegarasidan tashkariga chikishi sodir bulib turadi. kattarok ekosistemalarda modda almashishi tulikrok amalga oshadi. lekin eng katta ekosistemalar xam yopik xoldagi modda aylanishiga ega emas. ekosistema ta'limoti bilan bir katorda biogeotsenoz taxlimoti xam mavjud. "biogeotsenoz" tushunchasi n.v.sukachev tomonidan fanga kiritilgan. ekosistema va biogeotsenoz tushunchalar bir-birga yakin. lekin ekosistema modda aylanishi ruy beradigan sistema deb …

3 / 17

giya portsiyasining organizmlar orkali okimi ancha kiska. usimliklar tomonidan yigilgan energiya kupi bilan 4-6 ta bir-biri bilan oziklanadigan organizmlar zvenosi orkali utadi. energiya okimi kuzatiladigan bunday zvenolar ozik zanjirini xosil kiladi. xar bir zvenoning ozik zanjirida tutgan urni trofik daraja deyiladi. organik modda yaratadigan produtsentlar birinchi tartibli trofik darajasini xosil kiladi. usimlikxur konsumentlar ikkinchi, usimlikxur xayvonlar bilan oziklanandigan yirtkichlar – uchinchi, yirtkichlar bilan oziklanadigan boshka yirtkichlar –turtinchi trofik darajani xosil kiladi va x.o. ozik zanjiridagi urniga karab 1-,2-,3 – tartibli konsumentlar farak kilinadi.ozik spektri keng bulgan turlar turli trofik darajalarga kushilishi mumkin va turli ozik zanjirlari tarkibiga kirishi mumkin. konsumentlar tomonidan kabul kilingan ozik tulik uzlashtirilmaydi. uzlashtirilmagan kismi yana tashki muxitga kaytariladi va keyinchalik boshka ozik zanjiriga tushishi mumkin. uzlashtirilish xajmi ozikning tarkibiga va xazm kilish fermentlari tuplamiga boglik. xayvonlarda uzlashtirilish 12-20 % dan 75%gacha va undan yukori bulishi mumkin. uzlashtirilgan ozik va undagi energiya 2 xil jarayoniga sarflanadi. energiyaning …

4 / 17

nayotgan energiyadan kup marta yukori buladi. yosh organizmlarda usishiga sarflanayotgan energiya karirok organizmlardagiga nisbatan yukori buladi. demak, ozik sifatidagi energiyaning asosiy kismi xayot faoliyatini tutub turishga sarflanar ekan, energiyaning ozik zanjiridagi bir zevenodan ikkinchisiga utishida kup kismi yukotiladi. fakat usishga sarflangan energiyagina bir zvenodan ikkichisiga utadi. ozik zanjirida xar bir zvenoda yukotilgan energiya mikdori taxminan 90% tashkil kiladi. agar usimlik organizmida 1000 joul energiya bulsa, utxur xayvon bu usimlikni tulik eganda xayvon tanasida 100 joul energiya tuplanadi. bu xayvonni yirtkich eganda yirtkich tanasida 10 joul energiya yigiladi va bu yirtkich ikkinchi yirtkichga em bulganda uning tanasiga 1joul energiya utadi. demak, usimlik tamonidan tuplangan energiya ozik zanjiri buylab keskin kamayib boradi. shuning uchun ozik zanjiri fakat 4-5 ta zvenodan iborat buladi. ekosistemada energiya aylanishi bilan modda aylanishi bir xil tarzda sodir bulmaydi. ekosistemaga xar doim yukotilgan energiya urniga yangi energiya okimi kelib turishi kerak. 2.ekosistemada usimliklar tamonidan vakt birligi ichida yaratiladigan …

5 / 17

atilishi va sarflanish tezligi jixatidan ekosistemalar turli tuman buladi. lekin barcha ekosistemalar uchun birlamchi va ikkilamchi maxsuldorlikning anik mikdoriy nisbatlari xos. xar doim vakt birligi ichida yaratilgan birlamchi biomassa mikdori ozik darajalarning ketma ketligi buylab kamayib boradi. bu konuniyat ekologik piramida koidasi deyladi. organik moddaning yaratilish tezligi xar bir trofik darajadagi organizmlarning biomassasini belgilamaydi. produtsentlar va konsumentlarning anik biomassasi shu trofik darajada yaratilgan organik modda va uning keyingi darajaga berilgan mikdorlarining nisbatiga boglik. bundan tashkari biomassa mikdoriga organizmlardagi avlodlar almashinish tezligi xam taxsir kursatadi. kuruklik ekosistemalarida biomassalar piramidasi konuni amal kiladi, yaxni usimliklar biomassasi xar doim usimlikxur xayvonlar biomassasidan, usimlikxur xayvonlar biomassasi esa yirtkichlar biomassasidan yukori buladi. turli ekosistemalarda biomassaning usish tezligi turlicha buladi. urmonlarda biomassa sekinrok usadi va yiliga 2-6% ni tashkil kiladi. utchil usimliklar xukumron biotsenozlarda yillik maxsuldorlik 40% dan 76% gacha bulishi mumkin. utloklarda usimliklar tomonidan bir yilda yaratilgan biomassaning 70%i gacha xayvonlar tsmonidan istexmol kilinsa, urmonlarda …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekosistemalar va biosfera"

ekosistemalar ekosistemalar. biosfera. reja: 1. ekosistemalar va ularning tuzilmasi. ekosistemada energiya okimi. 2.ekosistemalar maxsuldorligi. 3.ekosistemadagi uzgarishlar. suktsessiya. 4.biosfera va uning xususiyatlari. tayanch iboralar: ekosistema.produtsent, konsument va redutsentlar. biogeotsenoz. ozik zanjiri. trofik daraja. birlamchi va ikkilamchi maxsuldorlik. ekologik piramida koidasi. davriy va yunaltirilgan uzgarishlar. ekzogenetik va endogenetik almashinish. suktsessiya. klimaks xolat. agroekosistema. biosfera. 1.organizmlar jamoasi anorganik muxit bilan chambarchas boglangan. usimliklar tanasiga tashkaridan uglerod iv-oksid, suv, kislorod va mineral tuzlar tushib turgandagina yashay oladi. geterotrof organizmlar usimliklar xisobiga yashasada, ular xam kislorod va suv kabi ano...

This file contains 17 pages in DOCX format (28.4 KB). To download "ekosistemalar va biosfera", click the Telegram button on the left.

Tags: ekosistemalar va biosfera DOCX 17 pages Free download Telegram