evalyutsion jarayonning asosiy yunalishlari

DOC 9 pages 58.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 58.0 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

evalyutsion jarayonning asosiy yunalishlari reja: 1. mutatsion uzgaruvchanlik. 2. g. de friz ta'limoti. 3. spontal va induktiv mutatsiya. 4. foydali va zarali mutatsiyalar. tayanch suzlar va tayanch iboralar. mutatsiya, rekombinatsiya, spontan mutatsiya, induktiv mutatsiya, generativ mutatsiya, somatik mutatsiya, kurtak mutatsiyasi, makromutatsiya. organizm genotipning uzgarishi bilan boglik bulgan uzgaruvchanlik mutatsion uzgaruvchanlik deyiladi, uzgarishlar natijasida xosil bulgan organizm mutant deb ataladi. mutatsion uzgaruvchanlik modifikatsion uzgaruvchanlikdan tubdan fark kiladi, xosil bulgan yangi belgi va xususiyatlar (mutatsiyalar) tashki muxit kanday bulishidan kathi nazar nasldan-naslga berilaveradi. mutatsiyalar xosil bulishi xujayraning nodir strukturasi – xromosomalarning uzgarishiga boglik. mutatsiya tashki faktorlar yoki ichki sabablar tahsirida xujayraning irsiy strukturasida yuz beradigan uzgarish bulib, organizmlarda yangi belgi va xususiyatlar paydo bulishiga olib keladi. boshkacha aytganda, mutatsiya genlarning molekulyar uzgarishi, genlar mikdorining xamda xromosomalar soni va strukturasining uzgarishidir. irsiy uzgaruvchanlik darvinga xam mahlum bulib, uni noanik (yoki muayyan) uzgaruvchanlik deb atagan edi. u bunday uzgaruvchanlik kuchsiz tafovutlardan to kuzga tashlanadigan …

2 / 9

ida ilmiy asosda ishlab chikildi. «mutatsiya» terminini fanga golland botanigi g.de friz kiritgan. u organizm irsiy belgilarining keskin uzgarishi xodisasini mutatsiya deb atadi. g. de frizning asosiy ta'limoti «mutatsiya nazariyasi» (1901-1903) degan asarida bayon kilingan bulib, xozirgacha uz moxiyatini saklab kelmokda. uning ta'limotida asosan kuyidagi fikrlar ilgari suriladi: 1) mutatsiya oralik kurinishiga ega bulmay, tusatdan xosil buladi; 2) yangi formalar xam turgun buladi; 3) mutatsiyalar sifat uzgarishidan iborat; 4) mutatsiyalar xar xil yunalishda borib, xam zararli xam foydali bulishi mumkin; 5) mutatsiyalarni aniklash, tekshirish olingan organizmlar mikdoriga boglik; 6) bir mutatsiyaning uzi yana kaytadan xosil bulishi mumkin. g. de friz mutatsiya tashki sharoitga moslashgan yangi turlar xosil kilishi mumkin deb, tanlashga etarli baxo bermadi. aslida esa mutatsiya fakat uzgaruvchanlik manbai bulib, tanlash uchun katta imkoniyatlar yaratib beradi. g. de frizning mutatsiyalar xamisha katta irsiy uzgarishlardan iborat buladi, degan fikrlari keyingi tadkikotlarda tasdiklanmadi. tabiatda keskin irsiy uzgarishlar bilan bir katorda boshlangich …

3 / 9

ar spontan mutatsiyalar deyiladi. maxsus tahsir kursatadigan faktorlar (radiy nurlari, ximiyaviy moddalar va xokazolar) tahsirida xosil buladiganuzgarishlar induktiv mutatsiyalar deyiladi. bu mutatsiyalar urtasida asosan tafovut yuk, birok induktiv mutatsiya irsiy uzgarishlarni va genlar sirini kuprok ochishga, urganishga yordam bermokda. xozirgi zamon fani mutatsiyalarning vujudga kelish sabalarini urganishga imkon berdi. mutatsiyalar modifikatsion uzgarishlardan butunlay fark kilib: a) tusatdan va oz mikdorda vujudga keladi; b) organizmning belgilarini birdaniga uzgartiradi: v) bu uzgarishlar kelgusi bugmnga kathiy ravishda beriladi. mutatsiyalar organizmning xar kanday xossalarini uzgartirib, evolyutsiya protsessi uchun yangi formalar vujudga keltiruvchi manba xisoblanadi. mutatsion protsess moslanish tarzidagi uzgarishlardan iborat emas. evolyutsiya protsessida xosil buladigan mutatsiyalar organizm uchun zararli, neytral va foydali bulishi mumkin. foydali mutatsiyalar organizmning nokulay sharoitga chidamliligini oshiradi. zararli mutatsiyalar esa organizmning xayot faoliyatini susaytirada. ular (letalg') nobud kiluvchi mutatsiya deyilib, organizmning nobud bulishiga olib keladi. usimliklarda letalg' mutatsiyalar ildiz xosil kila olmaslik, murtakning nobud bilishi, alg'binizm kabi kurinishlarda namoyon bulishi …

4 / 9

ligi, gulining yirikligi, barg plastinkaisning kalinligi va poyasingi yugonligi, xromosomalar sonining ikki xissa kupligi bilan fark kilgan. organizmning fiziologik, morfologik va istalgan mikdoriy belgilarida yuz beradigan juda xam mayda uzgarishlar yokikuz ilgay olmaydigan, fakat maxsus statistik metodlar yordamida aniklanadigan uzgarishlar mikromutatsiyalar deyiladi. bunga guza usimligining xosildorligi, ertapisharligi, paxta tolasining uzunligi va boshka mikdoriy belgilarida xosil buladigan mayda uzgarishlarni misol kilib keltirish mumkin. mikromutatsiyalarni birinchi marta 1930 yilda e.baur, keyinrok g. shtube, e. ist va boshkalar xar xil usimliklarda urganganlar. mikromutatsiyalar makromutatsiyalarga karaganda kuprok xosil buladi. darvin organik olamning evolyutsiyasi xakidagi ta'limotni irsiy uzgarishlarning tabiiy tanlanishiga asoslanib tuzgan edi. u mahlum bir tomonga yunalmagan noanik uzgaruvchanlikka katta axamiyat bergan edi. darvin noanik uzgarishlar deb nom bergan uzgaruvchanlik xozirgi genetika nuktai nazaridan mutatsiyalardir. mutatsiyalar tabiiy tanlanish va selektsiya uchun muxim axamiyatga ega. tabiiy tanlanish natijasida turlar uzgaradi, tevarak atrof muxit sharoitiga moslashgan yangi turlar va tur xillari vujudga keladi. bundan kurinib turibdiki, …

5 / 9

ayishi mumkin. bioximiyaviy mutatsiyalar tufayli organizmdagi mahlum ximiyaviy moddalarning sintezlanishi uzgaradi yoki tuxtaydi. bunday mutatsiyalar organizmda moddalar almashinishini va uning ximiyaviy tarkibini uzgartiradi. organizm xujayralari rivojlanishining kaysi boskichida bulishidan kathi nazar, mutatsiyalar istalgan xujayralarda xosil bulaveradi. agar jinsiy xujayralarda mutatsiya xosil bulsa, generativ mutatsiya, vegetativ (jinssiz) xujayralarda xosil bulsa, somatik mutatsiya deyiladi. jinsiy xujayralardagi mutatsiyalar navbatdagi buginning zigota boskichida namoyon buladi. agar mutatsiya dominant bulsa, birinchi bugin duragayning zigotasida, agar retsessiv bulsa, keyingi (f2f3 va xokazo) buginlarda, yahni gomozigota xolatga utish vaktida xosil buladi. somatik mutatsiyalar uz tabiatiga kura, generativ mutatsiyalardan fark kilmaydi, fakat jinsiy yul bilan kupayadigan organizmlarda uchraydigan somatik mutatsiyalar evolyutsiya uchun va selektsiya praktikasi uchun xechknaday axamiyatga ega emas. chunki bunday mutatsiyalar (odam sochida bir tup ok paydo bulishi, bir kuzning kora, ikkinchisining ochrok bulishi, korakul terida kora dogning paydo bulishi va xokazolar) keyingi buginga utmaydi. jinssiz yul bilan kupayadigan organizmlardagi somatik mutatsiyalar selektsiya uchun katta axamiyatga …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "evalyutsion jarayonning asosiy yunalishlari"

evalyutsion jarayonning asosiy yunalishlari reja: 1. mutatsion uzgaruvchanlik. 2. g. de friz ta'limoti. 3. spontal va induktiv mutatsiya. 4. foydali va zarali mutatsiyalar. tayanch suzlar va tayanch iboralar. mutatsiya, rekombinatsiya, spontan mutatsiya, induktiv mutatsiya, generativ mutatsiya, somatik mutatsiya, kurtak mutatsiyasi, makromutatsiya. organizm genotipning uzgarishi bilan boglik bulgan uzgaruvchanlik mutatsion uzgaruvchanlik deyiladi, uzgarishlar natijasida xosil bulgan organizm mutant deb ataladi. mutatsion uzgaruvchanlik modifikatsion uzgaruvchanlikdan tubdan fark kiladi, xosil bulgan yangi belgi va xususiyatlar (mutatsiyalar) tashki muxit kanday bulishidan kathi nazar nasldan-naslga berilaveradi. mutatsiyalar xosil bulishi xujayraning nodir strukturasi – xromosomalarning uz...

This file contains 9 pages in DOC format (58.0 KB). To download "evalyutsion jarayonning asosiy yunalishlari", click the Telegram button on the left.

Tags: evalyutsion jarayonning asosiy … DOC 9 pages Free download Telegram