evolyutsiyaning genetik asoslari

DOCX 6 pages 22.4 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.4 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

evolyutsiyaning genetik asoslari reja: evolyutsion jarayonni asoslab beruvchi omillar. mutatsiya – evolyutsiyaning birdan – bir va yagona genetik asosidir. modifikatsion «uzgaruvchanlik»ning asossizligi. evolyutsiya – mutatsion jarayonning maxsuli va natijasi sifatida. evolyutsion jarayonning genetik asoslari, anikrogi genetik asoslanishi deganda tur tizimida sodir buluvchi mutatsion jarayonlar nazarda tutiladi. mutatsiyalar – turning barcha kismlarida boruvchi biokimyoviy uzgarishlardir. ular uzgaruvchanliklarning asosiy manbai xisoblanib, ayni shular xisobiga paydo buluvchi yangi belgilar evolyutsiyaning borishini ta'minlaydi. demak, mutatsiyalar evolyutsiyani keltirib chikaradigan va uni davom etishini ta'minlaydigan asosiy bosh manbaadir. yirik mutatsiyalar, kuprok xromosomalar darajasida boruvchi biokimyoviy uzgarishlar, kamdan-kam xolatlarda sodir bulib turadi. ularni keltirib chikaruvchi ta'sirlar (turli kuchli energiyalar, masalan, radioaktiv parchalanishda xosil buluvchi nurlar) kuprok tashki muxitda joylashadi. bu xildagi mutatsiyalarda xromosom apparatidagi buzilishlar ayrim xromosomalarning kismlarini uzilib ketishiga, kushimcha, ilgari bulmagan, xromosoma bulaklarini paydo bulishiga; xromosomalarning ba'zilarini butunlay yukolib ketishiga, yoki kushimcha, tuplamda “kuzda tutilmagan” yangi xromosomalarni xosil bulib kolishiga; xromosomalar tuplamini 2 va undan …

2 / 6

uladi. ularning kuzga kuringani dnkning ma'lum bir informatsiyaga javobgarlik kiluvchi va gen deb ataluvchi kismida, ayrim nukleotidni “tushib” kolishi, yoki boshka nukleotid bilan urin almashib kolishi, yoxud ortikcha, ilgari bulmagan nukleotidni paydo bulib kolishi kabi xolatlarni yuzaga kelishidan iborat. kayd kilingan mutatsiyalar xam organizmda sezilarli uzgarishlarni xosil kilishi mumkin. chunki ularning ta'siri orkali dnk dagi uziga xos rekonstruktsiyalar (kayta kurilishlar) oksil biosintezida uz aksini topadi va uzgargan xildagi oksilni xosil kilinishi organizmda sezilarli uzgarishlarni keltirib chikaradi. bunday mutatsiyalarga xam organizm ilgaridan tayyor bulmaganligidan ular unga salbiy ta'sir etadi. mayda mutatsiyalar (evolyutsiyaga material etkazib beruvchi, uzgaruvchanlikni xosil kiluvchi va evolyutsiyani xamisha borishini ta'minlab turuvchi mutatsiyalar) yukoridagilardan organizm tomonidan sezilmasligi bilan farklanadi. bu xildagi mutatsiyalar tirik olam tarkibidagi barcha individlarda tuxtovsiz ravishda yoppasiga xamma turlarni kamrab olgan xolda sodir buladi (boshkacha kilib aytganda, er yuzida mayda mutatsiyalar ta'sirida bulmagan biror bir jonivor yuk). irsiyatning asosiy saklovchisi va nasldan naslga utkazuvchisi bulgan dnk …

3 / 6

vakti-vakti bilan sababsiz, xech kanday tashki yoki ichki ta'sirsiz ba'zi elektronlar uz orbitasidagi urnini yukotadi yoki boshka orbitadagi elektronlarga kushimcha elektron shaklida aylanadi. shu xolat birlamchi mutatsion jarayon bulib xisoblanishi darkor. organizm bu xildagi mutatsiyani mutlako sezmaydi, elektronlar sonini ayrim orbitada kamayib yoki kupayib kolishi sezilarli bio-kimyoviy uzgarishni xosil kilmaydi. lekin, bu xildagi mayda mutatsiyalar ommaviy tusda (keng mikyosda – kuplab individlarda) takrorlana bersa, unda kandaydir uzgaruvchanlik belgisi paydo bulishi mumkin. agarda, uzgarib borayotgan muxit sharoitiga nisbatan mazkur belgi mos kelib kolsa, unda shu belgi vositasida individ (yoki individlar guruxi) uzgarganligi tufayli saklanib, yashab koladi. bu evolyutsiyaning borayotganligini isbotidir. mobodo, mayda mutatsiyalarning yigindisi okibatida (uzok vakt davomida tuplanishiga karamasdan) xosil kilingan uzgaruvchanlik belgisi uzgarib borayotgan muxit sharoitiga mos kelmasa, unda bu xildagi belgilarga ega bulgan individlar guruxi saklanib kolaolmasdan eliminatsiyalanadi va yukotiladi. demak, mutatsiya evolyutsion jarayonning bosh materiali, asosi va asoslab beruvchisidir. usiz uzgaruvchanlik xosil bulmaydi; uzgaruvchanlik esa evolyutsiyani ta'minlovchisidir. …

4 / 6

“kirkilib” kolgan shaklga keladi; keyingi avlodlari xam shu joylarda usadigan bulsa, aynan shu shakl barglarda saklanadi. mobodo, barglari kirkilgan shakldagi momokaymok tob yonbagirliklaridan past tekislikka kayta kuchirilsa, unda barglari kirkilmagan, butun shaklni oladi. modifikatsiya, yoki modifikatsion uzgaruvchanlikning xilini ajratmokchi bulganlarning tasavvuri buyicha individning tashki kurinishi va kiyofasi fakat tashki muxit omillari ta'sirida saklanib turiladi. bu muxit sharoitlari organizmning ichki tuzilish va xususiyatlariga, jumladan irsiyatga ta'sir etmaydi va shuning uchun xam bu uzgaruvchanlik irsiy emas. tashki sharoitlarni uzgarishi modifikantlarning kiyofasini (shaklini) uzgartirib yuboradi va bu uzgarishlar ichki irsiy belgilarga ta'sir etmaydi. shu misol munosabati bilan kayd kilmokchimizki, aslida olganda xar kanday uzgaruvchanlik irsiy buladi. irsiylanmaydigan, nasldan-naslga utmaydigan uzgaruvchanlikning uzi yuk. muxit ta'sirida xosil kilingan belgilar albatta genetik strukturalarda uz ifodasini topadi. (shuning uchun xam ularning irsiyligi keyingi avlodlarda namoyon buladi va tasdiklanadi). ularni dnk zanjirlarining tuzilishidagi uziga xoslikka ta'sir etmasligi mumkin emas. 'ar kanday belgi, xox u ichki biokimyoviy uzgarishning ta'sirida …

5 / 6

urov a.t. darvinizm, t.: «ukituvchi» , 1992. 172-179 betlar. 3. grin n., staut u., teylor d. biologiya, t.z., m.: «mir», 1990, s.225-252. 4. georgievskiy a.b. darvinizm, m.: «prosveshenie», 1985, s. 96-100.

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "evolyutsiyaning genetik asoslari"

evolyutsiyaning genetik asoslari reja: evolyutsion jarayonni asoslab beruvchi omillar. mutatsiya – evolyutsiyaning birdan – bir va yagona genetik asosidir. modifikatsion «uzgaruvchanlik»ning asossizligi. evolyutsiya – mutatsion jarayonning maxsuli va natijasi sifatida. evolyutsion jarayonning genetik asoslari, anikrogi genetik asoslanishi deganda tur tizimida sodir buluvchi mutatsion jarayonlar nazarda tutiladi. mutatsiyalar – turning barcha kismlarida boruvchi biokimyoviy uzgarishlardir. ular uzgaruvchanliklarning asosiy manbai xisoblanib, ayni shular xisobiga paydo buluvchi yangi belgilar evolyutsiyaning borishini ta'minlaydi. demak, mutatsiyalar evolyutsiyani keltirib chikaradigan va uni davom etishini ta'minlaydigan asosiy bosh manbaadir. yirik mutatsiyalar, kuprok xromosomalar darajas...

This file contains 6 pages in DOCX format (22.4 KB). To download "evolyutsiyaning genetik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: evolyutsiyaning genetik asoslari DOCX 6 pages Free download Telegram