makroevolyutsiya muammolari

DOCX 9 pages 25.9 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.9 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

makroevolyutsiya muammolari. ontogenez evolyutsyaisi. filembriogenez xakida ta'limot reja: 1.makroevolyutsiya va mikroevolyutsiya 2.ontogenez va filogenezlarning boglikligi. 3.filambriogenezlar nazariyasi 4.anaboliya,deviatsiya,arxallaksis–evolyutsiyaning yunalishlarini belgilovchi embriogenetik uzgarishlar. agarda mikroevolyutsiya jarayoni tur xosil bulishi bilan boglik muammolarning yiginini uz ichiga olsa, makroevolyutsiya turga nisbatan yirik guruxlarning kelib chikish sabablarini tushuntirishga karatilgan evolyutsiyaning uziga xos shaklidir. xozirgi paytda evolyutsion uzgarishlarni belgilab beruvchi mexanizmlar evolyutsiyalanayotgan turlar ichida sodir bulishi aniklangan. u yoki bu guruxlarni evolyutsiyalanishi davomida xosil buluvchi aynan shu xildagi uzgarishlar evolyutsiyaning strategik yunalishlarini bosh «karvonbosh» chisi xisoblanishi darkor. ontogenez evolyutsiyasiga oid masalalar, ontogenezni (individning shaxsiy tarakkiyoti) filogenez (turning tarixiy tarakkiyoti) bilan boglikligi muammosi ilgaridan olimlarni kiziktirib kelgan. karl ber uz vaktida ontogenezda filogenezni paykadi va uni «kura» bildi («ontogenez filogenezning kiska va tez takrorlanishidir»). keyinchalik filogenez ontogenezlarning yigindisi ekanligi ma'lum buldi. filogenezni ontogenez bilan boglikligi xakida fikr yurgizilar ekan, kursatib utish joizki, bu 2 xil tushunchalar bir-biridan kelib chikadi: filogenez davomida ontogenezlardagi uziga xosliklar tuplanaboradi, ontogenezda …

2 / 9

larok), kushlarda patni, sutemizuvchilarda junni paydo bulishi (sudralib yuruvchilarning tangachasiga nisbatan) va xokazo. keyinchalik, bu borada olib borilgan tadkikotlar zikr etilganlarga nisbatan yanada yangirok fikr-muloxazalarni paydo bulishiga sababchi buldi. rus olimi severtsovning kursatishicha filembriogenezlar (evolyutsiyaning keyingi yunalishlarini belgilovchi ontogenezlar uchun xos embrional tarakkiyotdagi uzgarishlar) evolyutsion jarayonning strategik va kardinal yunalishi sifatida kabul kilinishi kerak. ontogenezlardagi embrional tarakkiyotga xos uzgarishlar severtsov tomonidan filembriogenezlar deb nomlanib, mazkur masalaga oid maxsus ta'limot yaratildi. uning asosini filembriogenezlar tugrisidagi nazariya tashkil etadi. akademik severtsovning filembriogenezlar nazariyasiga muvofik, ontogenezlardagi embrional uzgarishlar 3 kurinishda bulib, ular anaboliya, deviatsiya va arxallaksislardan iborat. bu iboralarning mazmunini tushunish xamda kayd etilgan embrional uzgarishlarni kaysi yunalishdagi evolyutsion jarayonlarni keltirib chikarishlarini tasavvur etish uchun, birinchi navbatda, ayrim umurtkali xayvonlarning koplovchi tukimalarini nimalarni xosil kilishini tasavvur etish, ularning tuzilishini bir-biriga takkoslash va kelib chikish tarixi bilan tanishish darkor. baliklar, sudralib yuruvchilar, kushlar va sutemizuvchilar evolyutsion jixatdan umumiy kelib chikishi bilan tavsiflanadi – baliklar …

3 / 9

lalar – naxang baligida ilmokli plakoid tangachalari), reptiliyalarda – sillik shox tangachalari, kushlarda patlar, sutemizuvchilarda jun rivojlangan. evolyutsion nuktai nazardan yondoshilganda, sudralib yuruvchilarning shox tangachalari akula baliklarining plakoid tangachalarining takomillanishidan kelib chikkan, pat va jun esa reptiliyalarning sillik tangachalaridan evolyutsiyalangan deb uylash mumkin. lekin, kayd etilgan koplovchi organlarning evolyutsion tarakkiyoti (boshka organ va tizimlarning evolyutsiyasi singari) bir xil bormagan. ayrim xolatlarda, avlodlarning ontogenezida kayd etilgan organlar ajdoddagi ayni shu organlarning embrional xususiyatlarini tulik takrorlagan va xatto unga kushimcha, ajdodlarda (filogenezda) bulmagan tuzilish va xususiyatlarni xosil kilgan. ba'zan, avlodlar embriogenezida ajdodlarning belgilari (filogenezlar) kisman, taxminan yarmicha (embrional tarakkiyotning birinchi yarim kismi) takrorlangan xolos; ayrim paytlarda esa ontogenezlarda filogenezlar umuman takrorlanmagan, ya'ni avlodlarning embrional tarakkiyotlari ajdodlarning embriogenezlariga umuman uxshamagan – ontogenezlar butunlay yangi kurinishlarni xosil kilib rivojlangan. shunga asoslangan xolda, severtsov umurtkali xayvonlar misolida anaboliya, deviatsiya va arxallaksis yunalishidagi filembriogenezlarni ajratadi. ayni shu xildagi ontogenezlarda evolyutsion uzgarishlar evolyutsiyaning keyingi yunalishlarini belgilaydi va …

4 / 9

tukimaning epiteliy tukimasi tomon usib kirishidan boshlaydi. reptiliyalarda epiteliydan asta-sekin xosil buluvchi burtma keyingi (sunggi) boskichlarda biroz yassilashib – tekislashib boradi va oxirida u yapalok shox tangachaga aylanadi. kushning pati uzining rivojlanishida ajdodi bulmish sudralib yuruvchi tangachasining embriogenezini tulik takrorlaydi; fakat sunggi, yapaloklashishga oid belgilar kushning patida kayd etilmaydi. ana shu keyingi boskichdagi kurinishlarning urniga patning embriogenezida ajdodlarida kuzatilmaydigan yangi belgi – rivojlanayotgan burtmani yanada chuzilib patga aylanish xususiyati sodir buladi. mazkur lavxa ontogenezdagi uziga xos yangilik – filembriogenezdir, ayni shu yangi belgi evolyutsiyaning keyingi yunalishlarini belgilaydi (kushni sudralib yuruvchidan ajratuvchi belgi sifatida). demak, mazkur misolda xakikiy anaboliya yuz beradi, ya'ni bu avlodning embrional tarakkiyotida ajdod embriogenezining belgilari tulik takrorlanib bulgandan keyin («ontogenez – filogenezning tulik va kiska takrorlanishidir» iborasi bu misolga taallukli) ajdodda bulmagan yangilik (filembriogenez) vujudga keladi. deviatsiya filembriogenetik uzgarishlarning uziga xos xili xisoblanib, unda avlodning ontogenezida ajdod embrional tarakkiyotidagi xususiyatlar kisman, taxminan urta davrgacha takrorlanadi. avlod ontogenezining …

5 / 9

aning plakoid tangachasining embriogenezi asosan biriktiruvchi tukimani epiteliy tomon usib kirishi okibatida usimtani kuchli rivojlanishi va natijada undan ilmokli tangachani xosil bulishi bilan tavsiflanadi. arxallaksis deb atalgan filembriogenetik uzgarishlarning xilida avlodlarning embrion rivojlanishida ajdodlarning embriogenezida umuman bulmagan xususiyatlarni tarakkiy etishi kuzatiladi. umuman olganda, arxallaksislar embrional rivojlanishning butunlay yangi usuli va yullari bilan boshka fidembriogenezlardan farklanadi. xuddi shu yangiliklar (ontogenezdagi embrional uzgarishlar) bulgusi evolyutsiyaning yunalishlarini belgilab beradi. buni kuyidagi misol yakkol izoxlaydi. sutemizuvchi xayvonning juni sudralib yuruvchining shox tangachasiga, ilgarirok davrlarni olsak, akulaning plakoid tangachasiga avlod xisoblanadi, ular esa shunga nisbatan ajdoddir. agarda ularning embriogenezlari takkoslansa, plakoid tangachaning tarakkiyotida epiteliyning yukoriga (tashkariga) karab chekinishi (okibatda ilmokli tangachani xosil bulishi), shox tangachani rivojlanishida esa kisman, urta davrgacha chekinishi (yukorida kurganimizdek embriogenezning fakat yarmini takrorlanishi) sodir buladi. jun embriogenezida burtma xosil kiluvchi epiteliyning chekinishi urniga, unga nisbatan teskari jarayon – bu tukimani biriktiruvchi tukima ichiga usib kirishi va asta-sekinlik bilan chukurchani (jun piyozchasini) …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "makroevolyutsiya muammolari"

makroevolyutsiya muammolari. ontogenez evolyutsyaisi. filembriogenez xakida ta'limot reja: 1.makroevolyutsiya va mikroevolyutsiya 2.ontogenez va filogenezlarning boglikligi. 3.filambriogenezlar nazariyasi 4.anaboliya,deviatsiya,arxallaksis–evolyutsiyaning yunalishlarini belgilovchi embriogenetik uzgarishlar. agarda mikroevolyutsiya jarayoni tur xosil bulishi bilan boglik muammolarning yiginini uz ichiga olsa, makroevolyutsiya turga nisbatan yirik guruxlarning kelib chikish sabablarini tushuntirishga karatilgan evolyutsiyaning uziga xos shaklidir. xozirgi paytda evolyutsion uzgarishlarni belgilab beruvchi mexanizmlar evolyutsiyalanayotgan turlar ichida sodir bulishi aniklangan. u yoki bu guruxlarni evolyutsiyalanishi davomida xosil buluvchi aynan shu xildagi uzgarishlar evolyutsiyaning stra...

This file contains 9 pages in DOCX format (25.9 KB). To download "makroevolyutsiya muammolari", click the Telegram button on the left.

Tags: makroevolyutsiya muammolari DOCX 9 pages Free download Telegram