uzgaruvchanlik konuniyatlari. modifikatsion va mutatsion uzgaruvchanlik

DOCX 4 pages 24.6 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.6 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

uzgaruvchanlik konuniyatlari. modifikatsion va mutatsion uzgaruvchanlik. reja. 1. uzgaruvchanlik xillari va urganish usullari. 2. mutatsion uzgaruvchanlik. 3. irsiy uzgaruvchanlikda gomologik katorlar konuni. 4. modifikatsion (fenotipik) uzgaruvchanlik. uzgaruvchanlik deyilganda barcha tirik mavjudodlarning uzgarishi tushuniladi. uzgaruvchanlik tufayli organizmda yangi belgi va xususiyatlar paydo buladi,yoki kandaydir bor bulgan belgi yukoladi. xar bir populyatsiyada ayrim organizmlar xar xil belgilari bilan va xususiyatlari bilan bir-biridan fark kilib turadi. bitta turga kiruvchi organizmlar urtasidagi fark uning genotipining uzgarishi bilan yoki tashki muxit ta'sirida yuzaga chikishi mumkin.shunga kura, uzgaruvchanlik ikkiga ya'ni irsiy va irsiy bulmaganga ajratiladi.irsiy uzgaruvchanlik genotipining uzgarishi natijasida sodir bulganligi uchun bu uzgaruvchanlikni genotipik uzgaruvchanlik xam deyiladi. genotipik uzgaruvchanlik ikki xil buladi; kombinativ, mutatsion. kombinativ uzgaruvchanlik uch xil yulda xosil bulishi mumkin.shundan ikki yuli meyoz jarayoniga boglik bulib,gomologik xromosomalarning uzaro chalkashuvi va anafazada ota-ona xromosomalarining kutblarga tasodifiy ravishda ajralishi natijasida sodir buladi. uchinchi yuli esa uruglanish jarayonida tuxum xujayrani kaysi urug xujayra uruglantirishga boglik. mutatsion …

2 / 4

mutatsiyalari tushib ortib poli- aneup- xromoso- bitta kolish ketish ploidiya loidiya malararo xromo- lik lik somada gaploidiya almashib kolishlik simmetrik assimmetrik inversiya etishmov- ortib ke- translokatsiya translokatsiya chilik tishlik (deletsiya) (duplikatsiya) bu usul yordamida xar xil populyatsiyalarda (zot, poda, liniya va oila) belgilarning uzgaruvchanlik darajasi,belgilarning urtacha kiymatlari, belgilarning uzaro boglikligi va naslga berilish darajalari aniklanishi mumkin. bundan tashkari bu usul yordamida belgilarga allel bulmagan dominant genlar ta'siri, allel genlarning uzaro ta'siri,urtacha naslga berilishi, uta dominantlik va boshka ta'sirlar urganiladi. biometrik usul uzgaruvchan belgilar bilan ish kuradi. belgilar, uz navbatida,mikdor va sifat belgilariga bulinadi. mikdor belgilar ulchash va xisoblash yordamida urganilib, rakam-lar bilan kursatiladi. sifat belgilarga xayvonlar rangi, shox va kuloklar shakli va boshkalar kiradi. sifat belgilari suz bilan ifodalanadi. mutatsiya degan tushunchani fanga birinchi bulib gollandiyalik genetik g.de-friz kiritdi. u kup yillar davomida usimliklarda uchraydigan mutatsiyalarni urgandi. kuzatishlarni xulosalab, 1901- 1903 yillari uzining mutatsion ta'limotini yaratdi.uning ta'rifiga kura mutatsiya - …

3 / 4

ga karab; 1) genom mutatsiyalari-xromosomalar sonning uzgarishi. 2) xromosoma mutatsiyalari-xromosomalar strukturasining uzgarishi. 3) gen mutatsiyalari-genlarning uzgarishi. ii.geterozigota organizmda paydo bulishiga karab: 1) dominant mutatsiyalar. 2) retsessiv mutatsiyalar. iii.mutatsiyalarning kelib chikish sabablariga kura: 1) spontan mutatsiyalar,ya'ni mutatsiyani keltirib chikaruvchi sabab anik emas (uz-uzidan paydo buladigan mutatsiyalar). 2) indutsirlangan mutatsiyalar (keltirib chikarilgan mutatsiyalar). iv.irsiyatga berilishiga karab. 1) generativ mutatsiyalar,ya'ni jinsiy xujayralarda buladigan va nasldan-naslga utadigan mutatsiyalar. 2) somatik mutatsiyalar,ya'ni somatik xujayralarda sodir bulib, nasldan-naslga berilmaydigan mutatsiyalar. gaploid tuplami xromosomalar va ulardagi genlarning yigindisiga genom deyiladi.gaploid tuplamdagi xromosomalar soni n-xarfi bilan belgilanadi. agar xujayradagi gaploid tuplam xromosomalarning barchasi baravariga oshib ketsa bunday organizmlarni poliploid organizmlar deyiladi. poliploid organizmlar kelib chikishiga kura ikki xil bulishi mumkin, ya'ni avtopoliploid va allopoliploid.avtopoliploid organizmlar bitta turga xos bulgan,allopoliploid-xar xil turga mansub bulgan genomlar sonning oshishi bilan yuzaga keladi.genomdagi fakat ayrim xromosomalar sonning oshishi yoki kamayishiga aneuploidiya deyiladi. inversiya-xromosomaning biron kismining 180 burilib shu xromosomaning biron-bir kismining tushib …

4 / 4

xujayralarda xosil bulgan bulsa generativ mutatsiyalar deyiladi. spontan mutatsiyalar tabiatda odam ishtirokisiz,noma'lum sabablarga kura uz-uzidan xosil buladi. indutsirlangan mutatsiyalar, inson tomonidan ma'lum maksad uchun olinadi.bunday mutatsiyalarni organizmga xar xil mutagenlarni (mutatsiya xosil kiluvchi omillar) ta'sir ettirib olish mumkin. mutagenlarni uch guruxga ajratish mumkin:1) fizikaviy (radioaktiv nurlar,rengen nurlari,xarorat va xokazolar). 2) kimyoviy (ayrim organik va noorganik moddalar, masalan, etilenimin). 3) biologik (viruslar, xar xil organizmlarning modda almashinuvida xosil bulgan toksin moddalar va xokazolar). irsiy uzgaruvchanlikda gomologik katorlar konunini kuyi-dagicha tariflash mumkin: "genetik jixatdan yakin bulgan turlar va avlodlar bir xil irsiy uzgaruvchanlik katoriga egadirlar,shu tufayli bir tur ichidagi xar xil shakllarni bilgan xolda shu turga yakin bulgan boshka tur va avlodlar ichida xam xuddi shunday shakllarning bulishligini oldindan aytish mumkin". masalan, bugdoy, arpa, suli genetik jixatdan bir-biriga yakin bulib, bug-doydagi uzgarishlar (mutatsiyalar) arpa va sulida xam kuzatiladi. gomologik katorlar konuni tur va avlodlargagina emas,xatto sinflarga xam taaluklidir. irsiy uzgaruvchanlikda gomologik katorlar …

5 / 4

ngining rangi ancha doimiy belgi xisoblanadi. bu misoldan kurinib turibdiki, koramolning kup sut berish belgisining reaktsiya normasi juda katta, yungi rangining reaktsiya normasi esa ancha kichikdir. katta reaktsiya normasi tabiiy sharoitda turning saklanib kolishi va kupayishi (ya'ni moslanuvchanlik) uchun muxim axamiyatga ega. modifikatsion uzgaruvchanlik irsiyatga boglik.lekin organizmning rivojlanishida tashki sharoit vujudga keltirgan uzgarishlar genotipni uzgartirmaydi va uning reaktsiya normasidan tashkariga chikmaydi. genotipning reaktsiya normasi organizm uzgarishi jarayonida namoyon buladi. masalan, navlarga baxo berishda ularning genotip buyicha reaktsiya normasi ularni kulay va nokulay tashki sharoitda parvarish kilish bilan urganiladi. bunda navlarning reaktsiya normasi katta va kichik bulishi mumkin. reaktsiya normasi orkali navlarning (shu jumladan xayvon zotlarining) kanday tuprok-iklim sharoitiga moslana olishi aniklanadi. tashki muxit sharoit kulay bulganda yukori xosil beradi gan,nokulay bulganda xosili uncha kamaymaydigan navlar juda katta amaliy axamiyatga ega. masalan, bugdoyning bezostaya-1 navi sugoriladigan erlarda juda yukori xosil beradi,kurgokchilik sharoitida esa xosili uncha kamaymaydi.shuning uchun xam usimlik navlari va …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "uzgaruvchanlik konuniyatlari. modifikatsion va mutatsion uzgaruvchanlik"

uzgaruvchanlik konuniyatlari. modifikatsion va mutatsion uzgaruvchanlik. reja. 1. uzgaruvchanlik xillari va urganish usullari. 2. mutatsion uzgaruvchanlik. 3. irsiy uzgaruvchanlikda gomologik katorlar konuni. 4. modifikatsion (fenotipik) uzgaruvchanlik. uzgaruvchanlik deyilganda barcha tirik mavjudodlarning uzgarishi tushuniladi. uzgaruvchanlik tufayli organizmda yangi belgi va xususiyatlar paydo buladi,yoki kandaydir bor bulgan belgi yukoladi. xar bir populyatsiyada ayrim organizmlar xar xil belgilari bilan va xususiyatlari bilan bir-biridan fark kilib turadi. bitta turga kiruvchi organizmlar urtasidagi fark uning genotipining uzgarishi bilan yoki tashki muxit ta'sirida yuzaga chikishi mumkin.shunga kura, uzgaruvchanlik ikkiga ya'ni irsiy va irsiy bulmaganga ajratiladi.irsiy uzgaruvchanli...

This file contains 4 pages in DOCX format (24.6 KB). To download "uzgaruvchanlik konuniyatlari. modifikatsion va mutatsion uzgaruvchanlik", click the Telegram button on the left.

Tags: uzgaruvchanlik konuniyatlari. m… DOCX 4 pages Free download Telegram