biologik ritmlar

DOCX 6 стр. 21,3 КБ Бесплатная загрузка

6 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 21,3 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 6

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 6

tirik organizmlarda biologik maromlar (ritmlar) tirik organizmlarda biologik maromlar (ritmlar). yoruglikni tirik organizmlarga ta'siri reja: 1. yoruglik manbalari xakida. 2. usimliklarda fotosintez jarayonini utishida yoruglikni axamiyati. 3. yoruglikni xayvonlar xayotiga ta'siri. 4. bioritmlar xakida tushuncha. 5. biologik ritmlar xakida umumiy tushuncha. 6. biologik ritmni kelib chikish sabablari. 7. ekzogen va endogen ritmlar xakida. 8. sutkalik mavsumiy va uzok yillikdavriy bioritmlar. 9. fotoperiodizm. 10. mavsumni nokulay sharoitlariga organizmlarni moslashuvi. biologik soat xakida umumiy tushuncha beriladi, odam misolida. biz yukorida xayvonlar va usimliklar xayotida yoruglik, xarorat, namlik, bosim, atmosferadagi elektromagnit maydoni kabilar fikr yuritdik. bu omillarni ta'siri erni uz uki va kuyosh atrofida aylanishi tufayli uzgarib turadi. biron joyni iklimi xam geografik kenglikka, okeandan yakin-uzokligiga karab xosil buladi. sayyorani xar xil mintakalaridagi iklim xakida tushuncha beriladi. usimliklar va xayvonlarda uzok vakt davomida tabiiy tanlash natijasida xar xil muxit sharoitida anatomo-morfologik, fiziologik va biokimyoviy moslashuvlar xosil bulgan. agar shu moslashuv bulmasa ular ulib …

2 / 6

gik soat yoruglik va korongulikni almashinuvi bilan organizm xujayralardagi jarayonlarni uzgarishi orkali sodir buladi. bunda sezgi organlarni va markaziy nerv sistemasini roli kattadir. ichki (endogen) va tashki (ekzogen) ritmlar tafovut kilinadi. ichki fiziologik ritm xujayra, tukima va organlarda (ichki sekretsiya bezlari) tuxtovsiz utayotgan fiziologik jarayonlar, kaysiki ular gox kuchayib, gox susayib turadi. kup xayvonlarda sutkalik davriylik fiziologik uzgarishlar bilan utmay, xarakat faoliyatini uzgarishi bilan sodir buladi. bu sutkani tashki (ekzogen) ritmdir. bu kunduzi yoki kechasi faol xayot kechiruvchi xayvonlarga taaluklidir. mavsumiy davriylik mu'tadil va shimoliy kengliklardagi (uzimizda xam) joylarga taalukli bulib, bunda mavsumiy metereologik sharoitlar keskin fark kiladi. tirik organizmlarni rivojlanishi uchun kulay sharoit 6-7 oy. bu muddatda ular kupayib, rivojlanib ulgurishi kerak. masalan, efemer yoki boshka usimliklar, kushlar, xayvonlar. yoz urtalarida gullovchi usimliklar kamayadi, kushlarni kupayishi tugaydi. kup usimliklar yozni oxiri va kuzda mevasi pishadi, urug beradi. usimliklar keyin kishga tayorgarlik kuradi. usimlik barglaridan ildiz va boshka kishlovchi organlarda …

3 / 6

voga ta'siri orkali xosilli va xosilsiz yillar bulishi, ba'zi turlarni populyatsiyasini kupayib yoki kamayib ketishi kurinishida sodir buladi. tabiatdagi bu xodisalar xar 5-6 va 11 yilda, shuningdek asrda (80-90 yilda) kuyosh aktivligini uzgarishi bilan buladi. masalan: uzok sharkda ivasol baligini kamayib, keyin kupayishi. fotoperiodizm. tirik organizmlarni sutkalik va mavsumiy faoliyatini uzgarishi kup omillarga boglik, ammo eng muximi yoruglikdir. yoruglik signali ta'siri tirik organizmlarni kupayishi, migratsiya, pust tashlash, kishlovga tayyorlanish va boshka biologik jarayonlarni utishini belgilaydi, boshkaradi. masalan, kishlovga tayyorlanishda organizmlarda ancha vakt davomida tayyorgarlik kurishni talab kiladi. zapas ozuka yigiladi, organizmda fiziologik uzgarishlar sodir buladi. bu jarayonlarni utishiga sovuk boshlanishidan ancha oldin yoruglik kunini kiskarishi bilan signal beriladi, undan keyin asta-sekin sovuk tusha boshlaydi. yoruglik vaktini uzgarishi bilan organizmda morfologik, fiziologik, biokimyoviy, fizik, xususiyatlarini almashinuvi fotoperiodizm deyiladi. usimliklarni yoruglik ta'siriga munosabatlariga kura uch guruxga bulinadi: kalta kunlik usimliklar (gullashi, xosil berishi 8-12 soatlik yoruglik kunida utadi), uzok kunlik usimliklar (16-20 …

4 / 6

bulsa, ba'zilari teskarisi. ba'zi usimliklar kechasi gullaydi, ba'zilari kunduzi. mavsumni nokulay sharoitiga organizmlarni moslashuvi. mu'tadil iklm sharoitida yashovchi xamma usimliklar va xayvonlar kishni nokulay sharoitiga kuzda tayyorlana boshlaydi. usimliklarda organik, chukur, majburiy tinim xolatlari buladi. organik tinim – bu mevalarda, kurtaklarda bulib, ular kuzda, masalan, kartoshkada kulay xarorat bulganda xam usmaydi. kuzda va kishda daraxt shoxlarini kesib, suvda kulay muxitda kuyganda xam usmaydi, chunki bu vaktda uni xujayralarida va tukimalarida nuklein va oksil almashinuvida uzgarishlar bulib, ularni usishi fakat baxorda utadi. chukur tinim organik tinim davrida yoki undan keyin sodir bulib, usimlikni sovukdan mufaza kilishdan muxim axamiyatga ega. majburiy tinim – bunda usimlik nokulay sharoit bulganda usmaydi. baxorda sovuk bulib tursa. xayvonlarda mavsumni nokulay sharoitini utkazish xar xil buladi. ularni nokulay sharoitga morfofiziologik tayyorgarligi (kish va yozda). kish va yozni nokulay muxiti yakinlashishi bilan spyachka (uykuga) ketishi. bunda umumiy modda almashinuvini susayishi: sudralib yuruvchilar, suvda va kurukda yashovchilar, xasharotlar – …

5 / 6

t sovukni utkazib, kulay sharoit bulganda yana faol xayotga utadi. eng muxim abiotik omillardan biri – yoruglikdir. yoruglik manbalari tabiiy va sun'iy buladi. usimliklarda fotosintez jarayonini utkazishda uni roli kattadir. eng kup energiya (yoruglik) kuyoshdan kelib, uni 50% ga yakini ok kurinishda, kolganlari kurinmaydi. usimliklarda xlorofil xosil bulishida va fotosintez utishida ok yoruglikni roli kattadir. tirik organizmlar xayotida fotosintezning axamiyati bekiyosdir. yoruglik spektridagi kuk-fiolet, ultrafiolet sarik-kizil ranglar usimlik rivojiga katta ta'sir etadi. yoruglik xayvonlarni faolligiga, ularda sutkalik va mavsumni maromini ritmni utishiga katta ta'sir etadi (biologik soat). erni uz uki va kuyosh atrofida aylanishi sutkani va mavsumni xosil bulishiga olib keladi. xar xil mintakalarda yoruglik xar xil. bulut bulganda yoruglik tushishi kamayadi. yoruglikni ta'siri uni kuchi va mikdoriga boglikdir. yoruglik ta'siriga nisbatan usimliklar: yoruglikni sevuvchi, korongulikni sevuvchi, korongulikka chidamli xillarga bulinadi. yoruglikni sevuvchilar (geliofit), ochik, kuyosh yaxshi tegadigan joylarda usadi. bir-biriga soya kilmasligi uchun buylari baland bulmaydi. m: tok. soyani …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 6 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "biologik ritmlar"

tirik organizmlarda biologik maromlar (ritmlar) tirik organizmlarda biologik maromlar (ritmlar). yoruglikni tirik organizmlarga ta'siri reja: 1. yoruglik manbalari xakida. 2. usimliklarda fotosintez jarayonini utishida yoruglikni axamiyati. 3. yoruglikni xayvonlar xayotiga ta'siri. 4. bioritmlar xakida tushuncha. 5. biologik ritmlar xakida umumiy tushuncha. 6. biologik ritmni kelib chikish sabablari. 7. ekzogen va endogen ritmlar xakida. 8. sutkalik mavsumiy va uzok yillikdavriy bioritmlar. 9. fotoperiodizm. 10. mavsumni nokulay sharoitlariga organizmlarni moslashuvi. biologik soat xakida umumiy tushuncha beriladi, odam misolida. biz yukorida xayvonlar va usimliklar xayotida yoruglik, xarorat, namlik, bosim, atmosferadagi elektromagnit maydoni kabilar fikr yuritdik. bu omillarni ta'siri er...

Этот файл содержит 6 стр. в формате DOCX (21,3 КБ). Чтобы скачать "biologik ritmlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: biologik ritmlar DOCX 6 стр. Бесплатная загрузка Telegram