urug`lanish, maydalanish va gastrulyatsiya

DOCX 12 pages 813.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 813.0 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

urug`lanish, maydalanish va gastrulyatsiya reja: 1. urug‘lanish davri 2. maydalanish davri 3. gastrulyatsiya davri urug‘lanish. hayvonlarda va odamlarda embrional taraqqiyotni 4 davrga bo‘lib o‘rganiladi: 1. urug‘lanish davri– zigotaning hosil bo‘lishi bilan tugaydi. 2. maydalanish davri – blastula yoki homila pufagining hosil bo‘lishi bilan tugaydi. 3. gastrulyatsiya davri. 4. organogenez va gistogenez. to‘qima va organlarni, shuningdek, homila qobiqlari yoki muvaqqat organlarning hosil bo‘lishi. ko‘pgina biologik omillarning birgalikdagi ta’siri erkak va urg‘ochi jinsiy hujayralarning qo‘shilishini ta’minlaydi. har ikkala organizmda jinsiy hujayralarning hosil bo‘lishi bir vaqtda ro‘y berishi lozim. ayrim organizmlarda kopulyatsiyaning o‘zi tuxum hujayrasining tuxumdondan chiqishi (ovulyatsiya) ni ta’minlab beradi. tashqi urug‘lanish jarayonida ko‘pgina suv jonzotlarining urg‘ochilari tuxumlarini suvga qo‘ysa, erkagi millionlab spermatozoidlarni shu suvga sochadi. salamandralarning erkaklari esa spermatozoidlarning to‘pini suv havzasi tubiga qo‘yadi, urg‘ochisi esa ana shu to‘plamni kloakasi bilan qabul qilib oladi. ichki urug‘lanuvchilar (sutemizuvchilar) da o‘ta ko‘p spermatozoidlar urg‘ochi organizm jinsiy yo‘liga to‘kiladi. spermatozoidlar sonining bunday ko‘p bo‘lishi, …

2 / 12

jinsiy yo‘lida 1–2 kunga qadar urug‘lantirish xususiyatini saqlab qoladi. spermatozoidlarning hayotiyligi ular joylashgan muhitga bog‘liq. muzlatilgan sharoitda spermatozoidning barcha xususiyatini saqlab kolish mumkin. shu usulda, naslchilikda, sun’iy urug‘lantirish maksadida, spermatozoidlar tashiladi. muzlatish yo‘li bilan spermatozoidlarning tiriklikdagi xossalarini saqlab qolish, kriobiologiya usulini qo‘llash odam spermatozoidlarini uzoq muddatga asrash va kelajakda undan amaliy tibbiyot sohasida foydalanish imkonini yaratadi. sutemizuvchilarda urug‘lanish bachadon nayining yuqori (1/3) qismida ro‘y beradi. tuxum hujayraning bitta spermatozoid bilan urug‘lanishiga monospermiya, ko‘p spermatozoidlar bilan urug‘lanishiga polispermiya deyiladi. polispermiya telolesital tuxum hujayrali hayvonlarda uchraydi. lekin polispermiya ro‘y bergan taqdirda ham tuxum hujayra bilan faqat bitta spermatozoid qo‘shiladi, qolganlari esa telolesital tuxumning vegatativ qutbiga o‘tib, sariqliqning qayta so‘rilishida (rezorbsiyada) va sariqlik endotermasining hosil bo‘lishida ishtirok etadigan merotsit hujayralarga aylanadi. urug‘lanish jarayonida 2 ta faza farq qilinadi: 1) urug‘lanishning tashqi fazasi; 2) urug‘lanishning ichki fazasi. urug‘lanishning tashqi fazasi spermatozoidlarning tuxum hujayraga intilishi va tuxum hujayrada qabul qiluvchi do‘mboqchalarning hosil bo‘lishi bilan ifodalanadi. …

3 / 12

qo‘shilishi; g - maydalanishni boshlanishi: 1–tuxum hujayra yadrosi; 2– spermatozoid yadrosi; 3– qo‘shilish burtiqchasi; 4–sentriolalar (hujayra markazi); 5–tuxum hujayra xromosomalari; 6- spermatozoid xromosomalari; 7 – ayol pronukleusi; 8 - erkak pronukleusi. spermatozoid tuxum hujayraga kirgach, kortikal granulalar boshqa spermatozoidlarning kirishiga to‘sqinlik qiluvchi urug‘lanish qobig‘ini hosil qiladi. polispermiyada esa sariqlik pardasi bilan tuxum hujayra qobig‘i orasida sariqlik bo‘shlig‘i hosil bo‘lib, bu yerda sariqlik membranasidan o‘tgan spermatozoidlarning bir qismi halok bo‘ladi. shu davrdan boshlab urug‘lanishning ichki fazasi boshlanadi va quyidagicha ta’riflanadi: hujayraning yadrosidan iborat bo‘lgan spermatozoidning boshchasi sitoplazmaga kirganidan so‘ng shishadi va tuxum hujayraning yadrosiga nisbatan 180° ga buriladi. natijada, spermatozoidning sentrosomadan iborat bo‘lgan bo‘yni oldinda bo‘lib qoladi va tuxum hujayrasining yadrosi tomon harakatlanadi. sentrosoma atrofida axromatin to‘ri hosil bo‘ladi. tuxum hujayraniig yadrosi ham shishadi va spermatozoidning yadrosi tomon harakatlanadi, ikki yadro birlashib, zigota deb ataluvchi urug‘langan tuxum hujayra hosil bo‘ladi. shunday qilib, urug‘lanpsh jarayonida spermatozoid tuxum hujayraga ota organizmining irsiy belgilarini …

4 / 12

dional chizig‘idan o‘tadi; 2) ekvatorial egat zigotaning ekvator chizig‘idan o‘tadi; 3) longitudinal egat – zigotaning ekvatoriga parallel o‘tadi; 4) tangensial egat – tangensial yo‘nalishda o‘tadi. zigotaning maydalanish jarayoni tuxum hujayraning sitoplazmasidagi oziqa miqdoriga bog‘liq, negaki, oziqa moddaning ko‘pligi maydalanishni qiyinlashtiradi yoki unga qarshilik ko‘rsatadi. shunga ko‘ra umurtqali hayvonlarda tuxum hujayra maydalanishnning 2 turi farqlanadi. 1. goloblastik yoki to‘liq maydalanish. bunda tuxumning hammasi maydalanadi va maydalanish egati ham animal, ham vegetativ qutblardan o‘tadi. goloblastik maydalanish o‘z navbatida 2 turga bo‘linadi: a) to‘liq tekis maydalanish (7- rasm, a). bunday maydalanish natijasida hosil bo‘layotgan blastomerlarning hammasi taxminan bir xil kattalikka ega bo‘ladi. bunday maydalanish lansetnikning izolesital tuxumiga xosdir; b) to‘liq notekis maydalanishda (40-rasm, b) tuxum hujayraning hammasi maydalanadi. lekin vegetativ qutbda sariqlik moddasi ko‘p bo‘lganligi sababli bu qutbdagi maydalanish animal qutbning maydalanishidan orqada qoladi. animal qutb blastomerlari tezroq bo‘linganligi sababli sariqlikka boy bo‘lgan vegetativ qutb blastomerlaridan maydaroq bo‘ladi. bunday maydalanish amfibiylardagi mezolesital tuxumlarga …

5 / 12

pusht gardishidan iborat animal qutbigina maydalanishda ishtirok etib, buni diskoidal maydalanish. ham deyiladi. tuxum hujayraning oziq moddadan iborat bo‘lgan vegetativ qutbi esa maydalanmaydi. bu yo‘l bilan baliqlar, qushlar va reptiliylarning polilesital tuxumlari maydalanadi (7-rasm, v). maydalanish homila pufagi yoki blastulaning hosil bo‘lishi bilan tugaydi. lansetnikda va amfibiylarda kuzatiladigan tipik blastulalarda blastoderma deb ataluvchi devori va bo‘shliq – blastotsel farqlanadi (8-rasm, a). bundan tashqari, blastulaning tomi, tubi va qirg‘oq zonalari farqlanadi. lansetniklarda maydalanish faqat uch xil egatlar (meridional, ekvatorial, longitudinal egatlar) orqali o‘tgani uchun blastoderma bir qavatli bo‘ladi. amfibiylarda maydalanish jarayonida yana tangensial egat ham o‘tganligi uchun blastoderma ko‘pqavatli bo‘ladi (8-rasm, b). notekis maydalanish natijasida blastulaning tomi va qirg‘oq zonalari mayda, tubi esa blastotselga bo‘rtib chiquvchi sariqlikka boy bo‘lgan (davom etuvchi) yirik blastomerlardan iborat.lansetnik va amfibiylarda belgilash (markirovka) usuli bilan blastula davridayoq pusht varaqlari va orgailarning kurtaklari borligi aniqlangan. blastulaning tomi bo‘lajak ektoderma kurtagidir. blastula tubi bo‘lajak endoterma, qirg‘oq zonalari esa …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "urug`lanish, maydalanish va gastrulyatsiya"

urug`lanish, maydalanish va gastrulyatsiya reja: 1. urug‘lanish davri 2. maydalanish davri 3. gastrulyatsiya davri urug‘lanish. hayvonlarda va odamlarda embrional taraqqiyotni 4 davrga bo‘lib o‘rganiladi: 1. urug‘lanish davri– zigotaning hosil bo‘lishi bilan tugaydi. 2. maydalanish davri – blastula yoki homila pufagining hosil bo‘lishi bilan tugaydi. 3. gastrulyatsiya davri. 4. organogenez va gistogenez. to‘qima va organlarni, shuningdek, homila qobiqlari yoki muvaqqat organlarning hosil bo‘lishi. ko‘pgina biologik omillarning birgalikdagi ta’siri erkak va urg‘ochi jinsiy hujayralarning qo‘shilishini ta’minlaydi. har ikkala organizmda jinsiy hujayralarning hosil bo‘lishi bir vaqtda ro‘y berishi lozim. ayrim organizmlarda kopulyatsiyaning o‘zi tuxum hujayrasining tuxumdondan chiqishi (ovuly...

This file contains 12 pages in DOCX format (813.0 KB). To download "urug`lanish, maydalanish va gastrulyatsiya", click the Telegram button on the left.

Tags: urug`lanish, maydalanish va gas… DOCX 12 pages Free download Telegram