zamonaviy asbobsozlik materiallari

DOCX 1 page 25.0 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.0 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

mavzu: zamonaviy asbobsozlik materiallari, qo‘llanilish miqyosi va klassifikatsiyasi reja: 1. zamonaviy asbobsozlik materiallarining umumiy tavsifi va qo‘llanish sohasi 2. asbobsozlik materiallarining klassifikatsiyasi: metall, qattiq qotishmalar, keramika, kompozit va qoplamali materiallar 3. asbobsozlik materiallarini tanlash mezonlari: issiqlikka chidamlilik, qattiqlik, aşinishga chidamlilik va iqtisodiy samaradorlik 1. zamonaviy asbobsozlik materiallarining umumiy tavsifi va qo‘llanish sohasi asbobsozlik materiallari mashinasozlikda kesuvchi, o‘lchovchi, shtamplash, presslash, qirqish va shakllantirish jarayonlarida qo‘llaniladigan asboblarni tayyorlash uchun ishlatiladigan maxsus materiallar hisoblanadi. bunday materiallar oddiy konstruksion materiallardan farqli ravishda yuqori qattiqlik, aşinishga (ishqalanishda yeyilish) chidamlilik, issiqlikka chidamlilik, qizigan holatda ham o‘z shaklini saqlab qolish, kesish qobiliyatining barqarorligi kabi murakkab talablarni qanoatlantirishi kerak. chunki metallga ishlov berish jarayonida kesuvchi qirralar yuqori tezlik va bosim sharoitida, 800–1000°c gacha bo‘lgan haroratda ishlaydi. agar asbob materiali bu sharoitda o‘z fizik-mexanik xususiyatlarini yo‘qotsa, kesish jarayoni buziladi, sirt sifati yomonlashadi, energiya sarfi ortadi va asbobning xizmat muddati kamayadi. zamonaviy ishlab chiqarish texnologiyalari, mashinalarning murakkablashuvi, avtomatlashtirilgan va yuqori …

2 / 1

tka, metchiklar, parmalar, reamerlar. 2. shakl beruvchi va bosim ostida ishlovchi asboblar — shtamplar, press qoliplar, kesish pichoqlari. 3. o‘lchov va nazorat asboblari — kalibrlar, mikrometrlar, indikatorlar, shtangensirkullar. 4. kesuvchi qirrali maxsus sanoat pichoqlari — yog‘ochga ishlov berish pichoqlari, qog‘oz kesish kardanlari, plastmassa shakllantirish pichoqlari. asbob materiallariga qo‘yiladigan talablar ko‘p omilli bo‘lib, ular quyidagilarni o‘z ichiga oladi: · yuqori qattiqlik — material kesiluvchi buyumdan ancha qattiq bo‘lishi kerak. · issiqlikka chidamlilik (qizish qattiqligi) — yuqori haroratda qattiqlikni yo‘qotmaslik. · aşinishga chidamlilik — ishqalanish davomida asta-sekin yeyilishni sekinlashtirish. · kimyoviy barqarorlik — ishlov berilayotgan material bilan reaksiyaga kirishmaslik. · zarbaga chidamlilik va qovushqoqlik — qirra sinmasligi uchun yetarli mustahkamlik. zamonaviy texnologiyalar rivojlanishi bilan birga asbobsozlik materiallari ham evolyutsiya bosqichlarini boshdan kechirdi. dastlab yog‘och va tosh ishlatilgan bo‘lsa, keyinchalik oddiy uglerodli po‘latlar paydo bo‘ldi. sanoat inqilobidan so‘ng, tezkor kesuvchi po‘latlar (hss – high speed steel) keng joriy etildi. bu materiallar 600°c haroratgacha …

3 / 1

tsiy nitridi (si₃n₄) asosidagi keramik asboblar juda qattiq bo‘lib, issiqlikka bardoshli, lekin mo‘rtlik yuqori. shu sababli ular uzluksiz kesishda, masalan, po‘lat valiklarni toza ishlov berishda juda samarali. hozirgi kunda eng zamonaviy va eng samarali asbobsozlik materiallari sifatida superqattiq materiallar e’tirof etiladi, ularga: · sun’iy olmos (pcd — polikristall olmos) · kubik bor nitridi (cbn) kiradi. bu materiallar aşinishga juda sekin beriladi, yuqori aniqlikda silliqlangan sirt beradi va kesish tezligini keskin oshiradi. ular ayniqsa qattiq po‘latlarga, quyma temirlarga, kompozitlarga ishlov berishda qo‘llaniladi. zamonaviy sanoatda qoplamali asboblar ham keng tarqalgan: titanni nitridlash (tin), titanni karbonitridlash (ticn), aluminiy titanni nitridlash (altin) kabi qoplamalar asbobning xizmat muddatini 2–6 barobar oshiradi. qoplamalar issiqlikni asbob yuzasidan tez tarqatib yuboradi, sirtda ishqalanishni kamaytiradi va kimyoviy eyilishni kamaytiradi. shunday qilib, asbobsozlik materiali nafaqat metallning kimyoviy tarkibi, balki uning ishlab chiqarish texnologiyasi, sirt qoplamasi, mikrostruktura va zarralar bog‘lanish zichligi bilan belgilanadi. bugungi kunda muhandislar nafaqat qattiq, balki aqlli materiallarni …

4 / 1

siya qilish zarur bo‘ladi. asbob materiali kesilayotgan materialdan ancha qattiq, aşinishga chidamli, yuqori haroratda shaklini saqlay olishi va ish paytida kimyoviy barqarorlikni yo‘qotmasligi talab etiladi. shu sababli tarixiy taraqqiyot davomida asbobsozlik materiallari asta-sekin oddiy metallardan yuqori qattiqlikdagi kompozit va superqattiq materiallargacha takomillashib borgan. metall asbobsozlik materiallari guruhida avvalo uglerodli asbob po‘latlari turadi. bu materiallar dastlab eng ko‘p qo‘llanilgan bo‘lib, ular bilan qaychi, arra, pichoq, qo‘lda ishlatiladigan tokarlik keskichlari va boshqa kichik kesish vositalari tayyorlangan. biroq uglerodli po‘latlar qizigan paytda qattiqligini yo‘qotib yuboradi, shuning uchun ularning qo‘llanish sohasi cheklangan. keyinchalik legirlangan asbob po‘latlari paydo bo‘ldi. bu po‘latlarga xrom, vanadiy, molibden, volfram kabi elementlar qo‘shilishi natijasida ularning issiqlikka chidamliligi oshirildi va ular 500–600°c gacha bo‘lgan sharoitda ham qattiqlikni saqlab qoladigan bo‘ldi. natijada tezkor kesuvchi po‘latlar (hss) keng qo‘llanila boshlandi. tezkor po‘latlar metallga ishlov berish texnologiyasida o‘ziga xos inqilob yasadi, chunki ular yordamida kesish tezligini bir necha barobar oshirish mumkin bo‘ldi. tezkor po‘latlar …

5 / 1

. natijada, tokarlash, frezalash va burg‘ulash jarayonlarida kesish tezligi bir necha barobar oshadi, bu esa ishlab chiqarish unumdorligini sezilarli ravishda ko‘paytiradi. karbidli keskich plastinalarining stanok kallaklariga joylanishi ularning almashtirilishini osonlashtiradi, bu esa ishlab chiqarish jarayonini uzluksiz va tezkor qiladi. yana bir muhim sinf – bu keramika asboblaridir. keramika asboblari metallga nisbatan juda qattiq bo‘lib, yuqori haroratga chidamli va kimyoviy jihatdan inertdir. ularning asosiy materiali aluminiy oksidi yoki silitsiy nitrididir. keramika asboblari bilan metallga ishlov berishda kesish jarayonida issiqlikning katta qismi kesilayotgan buyumga o‘tadi, asbobning o‘zi esa qizib ketmaydi. biroq keramika tabiatiga ko‘ra mo‘rt bo‘lganligi sababli, ularni faqat uzluksiz kesishda qo‘llash mumkin. agar kesishda zarba, notekis uzatma yoki tebranish bo‘lsa, keramika keskich qirrasi sinib ketishi mumkin. zamonaviy asbobsozlikning eng yuqori bosqichini superqattiq materiallar tashkil qiladi. ularga polikristall olmos va kubik bor nitridi kiradi. polikristall olmos aşinishga deyarli berilmaydi va nihoyatda silliq sirt hosil qiladi. u asosan alyuminiy, mis, grafit va kompozit …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zamonaviy asbobsozlik materiallari"

mavzu: zamonaviy asbobsozlik materiallari, qo‘llanilish miqyosi va klassifikatsiyasi reja: 1. zamonaviy asbobsozlik materiallarining umumiy tavsifi va qo‘llanish sohasi 2. asbobsozlik materiallarining klassifikatsiyasi: metall, qattiq qotishmalar, keramika, kompozit va qoplamali materiallar 3. asbobsozlik materiallarini tanlash mezonlari: issiqlikka chidamlilik, qattiqlik, aşinishga chidamlilik va iqtisodiy samaradorlik 1. zamonaviy asbobsozlik materiallarining umumiy tavsifi va qo‘llanish sohasi asbobsozlik materiallari mashinasozlikda kesuvchi, o‘lchovchi, shtamplash, presslash, qirqish va shakllantirish jarayonlarida qo‘llaniladigan asboblarni tayyorlash uchun ishlatiladigan maxsus materiallar hisoblanadi. bunday materiallar oddiy konstruksion materiallardan farqli ravishda yuqori qatti...

This file contains 1 page in DOCX format (25.0 KB). To download "zamonaviy asbobsozlik materiallari", click the Telegram button on the left.

Tags: zamonaviy asbobsozlik materiall… DOCX 1 page Free download Telegram